צצת, עמפמ1נז} עפ1םתמ1נצ 8 1611 6אעמ2ת21ע9פ אעצע1פ

4 .סא

האטטאטואםעץ בפוען

1+600250

{וט 0851016טן 11846 1008 016סט 1/118 {ס װס0011ז086זט 1חוסחזםוווזסת װו0150ז1/ .1 /6ז8ט1106 {ס יז 101671 14

168 /1/0119011

מצטדא מעזזז גנפזפפנצ עס א0ס1זדשסע 6011 מ/8ת660 מגזז1 תסע סאנפאטע מת84מז זאצסטע 1א/ טס 4 צטם דתא,ע אז /0595181? ממתזא פא,טעץ אסזנזאמאטס?ע את8214968440 .ם /2,,/מ3/)2 סאג, מזטאעם

א נאת:) 8008 בפוסםס1צ 41 8,110 ,וו

9 211ע9 ,81,455 , 1451 11 1 4,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

אידיש װערטערבּוך

אידיש װערטערבּוך

ענטהאַלט

אַלע העברעאישע (און כאלדעאישע) ווערטער, אויסדרוקען און איינעננעמען, וועלכע ווערען געברויכט אין דער אידישער שפּראַךד, מיט זייער אױיסשפּראַך אוּן אַקצענט, און מיט ביישפּיעלען פון ווערטלעך און שפּריכװערטער אין וועלכע זיי קומען פאָך

מיט אַ'ן

אַיײינלײטונג פון נעטהינע כללים און בעמערקוננען, און א בּיילאַגע פון העברעאישע פּערזאָנעןינעמען, פאַמיליעױנעמען און נעמען. פון פעראיינען, חברות, שולען, בית-עולם'ס א. א. וו

צוזאָמענגעשטעלט און ערקלעתרש

פון יהואש או, דר. חיים ספּיוואק

אהא אט

ארויסגעגעבען פון פארלאג ,ווע ק ע ר" ניו יאָרק. 120

1 ותקוזעמס) אצ אהסאססזם 8 סאא אגהטנתפ .2 .0 .חס צם

אינהאלט;

פּאָרװאָרט ...א א א אה א 6 ) אײנלײטונג .‏ + .א א 6 אה אה 6אה אה ) פאַרקירצוננען און צײבענס + + + +‏ + 6 6 װוערטערבּוך 1: אָפט געַבּרויכטע ווערטער און אויסדרוקען * ' װערטערבּוך 211 זעלטענער געבּרויכטע זאַצען און שפריבווערטער אייניגע אױסגעלאָזענע װערטער + + ' + 6 =

בּיילאַגע: נעמען פון פּערזאָנען, פאַמיליענ=נעמען, און נעמען פון

פעראיינען, חברות, שוהלען, בּית-עולם'ם א. א, װו.

זייט

219

פּאַרוואָרט

לע אי אלס נרונרשטיין פון אונזער איריש-:העברעאישען רעדען לש ווערטער-בוך שמעלען מיר די פאָלנענרע אַלגעמינע ושי סע בעהויפּטוננ : אלע אידען פון דער גאַנצער וועלט, גער. פון גלות בבל ביז היינטיגען טאָג, וואס פאַר אַ שפּראַך זיי האבען ניט בענוצט, האבען אימער געברויכט אין זייער טעגליכען פערקעהר צווישען זיך, מעהר אָדער וועניגער העברעאישע ווערטער. אין דער רייכער אירי- שער ליטעראַטור פון די פערשיעדענע פּעריאָדען, ווען די אידען האבען נעוואוינט אין גרויסע צאָהלען אין כאַלדעאַ, פּערזיען, גריע- כענלאַנד, איטאַליען און שפּאַניען, און האבען געשריעבען זייערע ווערק אויף דער שפּראך פון יענע לענדער, געפיגען מיר, אַז די פערפאַסער האבען זיך בענוצט פריי און אונבעשרענקט מיט פיעלע העברעאישע ווערטער. אפילו איצט, אין די לענדער, וואו די אידען רעדען אויף דער שפּראַך פון דער לאַנד, אַזױ װי למשל אין פראַנק- רייך, דייטשלאַנד אדער ענגלאַנד, ווען איין איד רעדט מיט דעם צווייטען, געברויכט ער די װערטער : גנב, מצוה, צדקה, יום-טוב, משונע, חופּה, חכם, הזן, תורה, א. ז. וו. אזוי גוט וי דער רוסישער, נאַליציאַנישער אדער רומענישער איד. אום צו ערקלערען אַזאַ ער- שיינונג, וועלען מיר געבען אַ קורצען איבערבליק איבער די גע- שיכטליכע ענטוויקלונג פון דעם נעברויך פון הערעאיש אַלס די פונדאַמענטאַלע שפּראַך פון אירען. די עװואָלוצ- די אורשפּרינגליכע שפּראַך פון אידען איז געווען יאָן פון הענ- העברעאיש, די שפּראַך, אויף וועלכער די ביבעל איז רעא"? געשריעבען, און וועלכע ווערט גערופען, ניט פון אי- דען אליין, נור פון אלע ציוויליזירטע פעלקער לשון הקודש, די היילינע שפּראַך.

1צ פ א רוואַ ר ט

פרעמד. אלע שפּראַכען, וועלכע זיינען מעהר אדער ווייני- ווערטער. גער ענטװויקעלט, האבען א צד השוה שבהם, אז וי רייך זיי זאָלען ניט זיין אין ווערטער, קענען זיי ניט אויסקומען אָהן דעם, אז זיי זאָלען ניט לייהען ווערטער איינע פון דער צוויי- טער. שוין אין די ערשטע יאָהרען פון דער עקזיסטענץ פון אירישען פאָלק, אין די צייטען ווען די אידען האבען געוואוינם אין מצרים, האָט העברעאיש זיך ניט באַננונענט מיט איהר איינענעם אוצר פון ווערטער און האָט געליהען ווערטער פון די עגיפּטער. ווען די אי- דען האָבען באַדאַרפט געבען אַ נאָמען צו א נייעם געגענשטאַנד אָדער אויסדריקען אַ בעגריף, פאַר וועלכען זיי האָבען ניט געהאַט אַ פּאַסיג װאָרט, האבען זיי אָנגענומען די ווערטער, וועלכע זיינען געווען אין געברויך ביי די פעלקער, צווישען וועלכע זיי האבען נעלעבט. מיר נעפינען אין חומש פיעלע עניפּטישע ווערטער, און אין די אַנדערע ביכער פון די ביבעל פיעלע פּערזישע, אַראַמישע און אַנדערע ווערטער געליהען פון אנדערע פעלקער, מיט וועלכע די אידען זיינען געקומען אין מיליטערישע אדער קאָמערציעלע באַ- ריהרוננען. שפּעטער אין די גלות-צייטען, וען די אידען זיינען פאַרטריבען געװאָרען אין בבל, האבען זיי אַלץ מעהר און מעהר ווערטער אריינגענומען פון זייערע שכנים די כאַלדעער. דאס בוֹך רניאל אין כמעט אין גאַנצען געשריבען אין דער אַראַמישער שפּראד. ביכלעכווייז איז זייער לשון געװאָרען אַ געמיש פון העב- רעאיש און כאַלדעאיש, מיט מעהר כאַלדעאיש װוי העברעאיש, צו וועלכען עס זיינען שפּעטער צוגעקומען א מאַסע גריבישע, לאַ-

טיינישע און אַנדערע פרעמדע וװוערטער. פון דער פּבל-שפּראַך :

צווייטער עפּאַכע איז אונז איבערנעבליעבען א מאָ נומענטאַלעס ווערק געשריעבען אין דער בבלשפּראַך -- דער תלמוד און די מדרשים. נאָך שפּעטער, ווען די אידען זיינען צר זייהט און צושפּרײט געװאָרען איבער דער גאַנצער וועלט, האט די תלמודישע שפּראַך, וועלכע איז נגעווען אי אין אינהאַלט פון ווערטער און טהיילווייז אויך אין דער פאָרם, העברעאיש, ביסלעב- ווייז אויפגעהערט צו זיין דער אַלטעגליכער לשון פון דעם אידישען פאָלק. דער פאַרקעהר מיט די וואוינער פון דעם פֿאַנד, אין וועלכען דער שיקזאַל האט זיי פּערװאָרפען, האט זיי געצוואונגען אָנצ נעהמען די שפּראַך פון זייער אומגעגענד. און דאָך איז העברעאיש

פ א ר וואַָ ר ט זַדש

פאַרבליבען דער יסוד און הױפּט-קװאַל פון זייער שפּראַך, און וי ווייט איין נרופּע אירען איז געווען פון דער צווייטער אין א נעאָ- נראַפישען זינן, און װוי פרעמד די שפּראַך פון איין גרופּע איז געווען צו דער צווייטער אין א פילאָלאָנישען זינן, אבער אזוי װי אלע אידען האבען זיך בענוצט מיט העברעאיש פיר אלע רעליגיעוע, און אינטעלעקטועלע צװועקען, האָט זיך ענטויקעלט ביי אַלע אידען פון אַלע לענדער אן אַלגעמיינע זאָנדערבאַרע שפּראַך- איינענשאַמט, נעמליך, אַן אין אונטערהאנדלונגען צווישען איין אידען און דעם צווייטען, אין רעדען און אין שרייבען, האָבען זיי זיך בענוצט מיט מעהר אדער ויינינער העברעאישע ווערטער, פראַזען, אויסדריקע, ווערטלעך, א. ז. װ., גענומען פון תנ"ד, ספּאַניאָליש תלמוד, מדרשים, תפלות, סליחות, קינות, א. ז. וי און איריש. אלס א רעזולטאט פון עקאָנאָמישע, סאַציאָלאָגישע און פּאָליטישע אומשטענדען, פון וועלכע עס איז ניט דאָ דער אָרט צו רעדען, האבען די שפּאַנישע און דייטשע שפּראַכען זיך ארויס- געוויזען צו זיין מסונל?ל זיך צו בעהעפטען מיט דער העברעאישער מעהר פון אלע אַנדערע שפּראַכען. ניט נאָר האבען די צוויי אוי- בענדערמאַנטע שפּראַכען זיך ערלויבט צו פערקערפערן מיט העב- רעאישע ווערטער, נאָר זיי, די צוויי שפּראַכען גופא, זיינען אויף די ליפּען פון אידען דורך די ווירקונג פון דעם שמעלץ-טינעל פון העברעאיש אליין אונטערגעװאָרפען געװאָרען אזעלכע ראַדיקאָלע פארענדערונגען, אז מיט דער צייט האבען זיך אױיסגעאַרבײט צוויי שפּראַכען, וועלכע זיינען גאַנץ פערשיעדען פון זייערע אורשפּרונג- שפּראַכען. פון דעם זיווג פון שפּאַניש מיט העברעאיש איז בעשאַ- פען נעװאָרען דאס צאַרטע בעשעפעניס, די שפּאַניאַלישע אדער לאדינא שפּראַך, אויף וועלכער עס רעדען נאָך עד היום מעהרערע הונדערט-טויזענדע אידען אין פארשיעדענע טהיילען פון דער וועלט פון דעם זיווג פון דייטש מיט העברעאיש איז ארויסגעװואַקסען דער ריעז, אויף וועלכען עס רעדען אַ'ן ערך פון ניין מיליאָן אידען צו- שפּרייט אין פערשיעדענע לענדער.

אז די העברעאישע ווערטער אין דער אידישער " 7 י שפּראד, וועלכע בעשטעהט איצט פון אַכצינ פּראָ צענט דייטשע און סלאווישע ווערטער, זיינען פערבליעבען פון דער ביבלישער און תלמודישער עפּאָכען, זאָנען עדות די ווערטער :

1דדל פאַ רוואָר ט

אבות, אב?, אלמן, בטל, ככור, בררה, נאוה, נאון, גולם, נט, נלות, גנב, נר, הסכמה, הלואה, זכות, זכרון, חבר, חדר, חופּה, חוצפּה, חורבן, חלול?ל השם, חלול, חן, חרטה, חרם, חתן, יחוס, יורש, יצר הרע, יצר טוב, ים, ירושה, יתום, כהן, לבנה, לויה, מנפה, מרבר, מוהל, מילר, מזבח, מחותן, ממזר, מנהג, מפּלה, מקוה, מצבה, מצוה, נביא, נדבה, נדן, נדר, נואף, נוסח, נס, נקודה, נסיון, עבור, עדות, פּותר, צדקה, צנועה, נבלה, קבר, קנאה, ראשי תובת, שבת, שדוך, שררה, תורה, תכריכים, און נאָך מעהרערע ווערטער, פָאַר וועלכע עס איז ניט געווען אין אידיש ביז מיט עטליכע יֹאָהר צו- ריק קיין אַנדער װאָרט אויסער דאס העברעאישע. מעהרערע פון די דערמאַנטע ווערטער געברויכט אי {איריש, זיינען אזוי אלט, װוי דאס אידישע פאָלק, און די איבריגע זיינען אזוי אַלט, וי דער אידישער נלות.

דער וואוקס פון וואס מיר האבען אויבען געזאַנט קען מען אִין צאָהס ‏ שליסען וואס פאַר א וויכטינע ראָלע די העברעאישע פון העבּרע- - שפּראַך האט געשפּיעלט און װועט שפּיעלען אין דער אישע ער ענטוויקלונג פון דער אידישער שפּראַך. דער יעניגער,

טער. וועלכער נעהמט זיך די טרחה צו פארגלייכען דאס געשריעבענע און געשפּראָכענע אידיש פון פינף און צװאַנ- ציג יאָהר צוריק מיט דעם היינטינען וװועט געפינען, אַז מיט דעם שטורמישען נאַנג פון דער אידישער געשיכטע פאר דער צייט, און מיט דעד הויבונג פון דער נאַציאָנאַלער שטימונג צווישען אי- דען, האט דער געברויך פון העברעאישע ווערטער, פראַזען, אויס- דריקע, א. ז. וו., זיך אונגעהייער פארמעהרט. אויב די עװאָלוציאָן פון דעם אידען'ס זעלבסט-בעוואוסטזיין און זעלבסטירעספּעקט וועט ווייטער אזוי געהן, וי אין דעם לעצטען פירטעל-יאהרהונ" דערט, װעט ואַהרשיינליך די צאָה? פון העברעאישע ווערטער נע" ברויכט ביי אידען זיך נאָך פערגרעסערען. די אויפלעבונג פון נאַ- ציאָנאַלע געפיהלען און שטרעמונגען וועלען ממילא פעראורזאַכען, אַז דאָס פאָלק זאָל זוכען אויסדרוקען פאַר נייע באַגריפען אין דעם אונגעהויער גרויסער אוצר פון ווערטער, וועלכע געפינען זיך אין ביבעל, תלמוד, תפלות, מדרשים א. ז. וו. אנב מוזען מיר באַמער- קען, דאָס דער פאקט װאָס פיעלע אידישע שרייבער זיינען צונלייך

פ א ר ווא ר ט 4

העברעאישע שריפטשטעלער, טראָנט אויך ביי, דאָס די צאָה? פון העברעאישע ווערטער זאָל זיך פאַרנרעסערען.

די פאַרפאַסער פון דעם ווערטער-בוך זיינען נע- אראסק נעקומען צום באַשלוס, אַז די צייט איז געקומען מע ווערטער פון זאָל מאַכען אַן אויספיהרליכע רשימה פון אַלע ווער- שערשמר. טער, ועלכע װערען געברויכט, אין דער אידישער

שפּראך, הן אין רעדען הן אין שרייבען, און האָבען אויף זיך גענומען צוערשט די אויפנאבע צו זאַמלען, ‏ י ע נ ע עלעמענטען, וועלכע האָבען צוליעב זייער היסטאָרישער באַדיי- טונג און זייער נאַציאָנאַלען כאַראַקטער, די בכורה איבער אַלע אַנדערע עלעמענטען, נעמליך, די העברעאישע ווערטער און אויס- דרוקען.

דער צוועק פון דעם אידישען ווערטער-בוך איז דלָם נעװען אַ דאָפּעלטער. ערשטענס, איז געווען די כונה וועיטער פון די פערפאַסער צו געבען אַ פולע און גענויע זאָט-

בוך. לונג פון אַלֶע העברעאישע ווערטער, אויסדרוקען, פרא- זען ווערטלעך און שפּדיכװערטער כדי צו נעבען מאַטעריאַל פאר נעלעהרטע און פילאָלאַנען צו דער פאָרשונג פון דעם וויכטינען מאַטעריאַל גענענשטאנד. דאָס שטודיום פון דער פאַרענדערטער פירשפּראַך- גנעשטאַלט, הן אין אויסליינוננ, הן אין אויסשפּראכע, פאָרטער. ‏ הן אין באדייטונג, וועלכע די העברעאישע ווערטער האָבען אָננענומען אין זייער פּאַרשמעלצוננ מיט די אַנדערע עלע- מענטען פון אידיש אין דעם טענליכען נעברויך, און פארקעהרט, די פאַרענדערונג פון די אויסליינונג, אויסשפּראכע און באדייטוננ פון די ווערטער פון די אַנדערע שפּראַכען אונטער דער ווירקונג פון די העברעאישע ווערטער, אַ שטודיום וועלכע איז כמעט ניט אָנפאַננען, וועט איצט מענליך זיין דורך דעם ווערטער"בוך. צוויי-

טענס, האָבען די פאַרפאַסער נעהאלטען אין אױג אַ הילפס בּוך. יענע גרויסע צאָה? פון אידישע לעזער און שרייבער,

וועלכע האָבען ניט געהאָט אין זייערע אינגערע יֹאֶה- רען קיין אונטערריכטונג אין העברעאיש. פאר זיי װעט דאָס ווער- מער-בוך ערפילען אַ לאַנניגעפיהלטע באדערפעניס.

די צאָה? פון די העברעאישע ווערטער און װערטלאַך, וועלכע

+-; פ אַ רוואַ ר ט ווערען געברויכט אין רעדען און אין שרייבען, איז פארשיערען ביי די פאַרשיעדענע קלאסען פון פאָלק. די תלמוריש סמדות אָ?ן ‏ געלערנטע וועלען נאַטירליך געברויכען אַ סך ווערט- מעהר העבּי / לאַךְ און פּראַזען, וועלכע דער נעוועהנליכער המון נעברויבט ניט, און וועלכע מע קען דאַריבער ניט באַ- טראַכטען אַלס אַן אָרנאַנישען טהיי? פון דער אידישער שפּראַך. אַזעלכע אויסדרוקען, שפּריכווערטער און זאַצען, האָבען מיר דאַרי" בער געדרוקט אין א בעזונדערען צווייטען טהיי? וועהרענד אין דעם ערשטען טהיי? האָבען מיר ארייננעשטעלט די מעהר אָדער ווענינער אַלגעמייןדגעברויכטע העברעאישע עלעמענטען.

ביים פאַנאַנדערשײדען די דאָזיגע צוויי יסודות, האָבען מיר די קלאַסי- ניט תמיד נעפונען שארפע נרענעץ-ליניען. ביי דעם פיקאַציאָן. שטינדיגען פּראָצעסס פון ענטוויקלונג דורך וועלכען אַ װאָרט ווערט ביסלעכווייז פאַרװואַנדעלט פון בלויז אַ ספּעציעל לומדישען אויסדרוק אין דאָס איינענטהום פון דעם נאנצען פאָלק, האָבען די פאַרפאסערס זיך אָפט געמונען אין פאַרלענענהייט, בנונע צו דער קלאסיפיקאַציאָן. די לומדים וועלען אַזױ גוט זיין און דאָס האַלטען אין זינען ווען זיי וועלען פיעלייכט נעפינען א װאָרט אָרער אן אויסדרוק אין דעם ערשטען טהייל, וועלכער האָט נֹאֶך זייער אנזיכט נעזאָלט אריינקומען אין דעם צווייטען, אָדער פאר- קעהרט.

מעהר פון אַלע אַנדערע פיהלען די פערפאסער די אונפאָלקאָ- מענהייט פון זייער אַרבײט, אָבער זיי האָפען דאָך, אַז זיי האָבען די האָפּנ;; ‏ בײיגעטראָגען עטװאָס ניצליכעס צום שטודיום פון

פון די די העבערעאישע עלעמענטען אין אידיש, און אן מחיריה. זֵייער התחלה װעט פיהרען צו ווייטערע און נרינד. ליכערע אַרבײטען אויף דעמזעלביגען פעלר.

וב *ײש

איינלייטונג.

איינינע נויטהיגע כּללים אוּן בּאמערקונגען איבּער די העבּרעאישע ווערטער וועלכע ווערען געבּרויכט אין אידיש *).

די העבּרעאישע ווערטער געבּרויכט אין אידיש פאָלנען אין אַלגעמײנעם די גראמאַמיקאַלישע כללים פון דער אירישער שפּראַך. מיר גיעבּען ראָ אונטען נאָר אַזעלכע רעגעלען וועלבע אונטערשיירען זיך פון די ראָזיגע אַלגעטײנע געועצען.

בּוכשמאַבּען אותיוֹת),

אין העבּרעאישע ווערטער קומען פאָר די פאָלגענרע פיער בּוכשטאַבּען וועלכע געפינען זיך ניט אין אַנדערע אירישע ווער- מער: כּ (אױסנעשפּראָכען װי ק), שׂ (אױסגעשפּראָכען וי ם), ת (אױסגעשפּראָכען װי ס) און הּ (אױסנעשפּראָכען װי 8).

*) עם אין ניט אין אונזער פּלאַן צו געבּען אַ פאָלשטענריגע גראַב טאַטיק פון די העבּרעָאישע ווערטער און די געועצען לוים וועלבע וי גע= שטאַלטען זיך, אַזױ ווי מיר ניעבּען אויפ'ן אָרט די אויסשפּראך, אַקצענם, מעהרצאָהל און אַלע אַנדעָרע בּויגונגען און ענרונגלן פון יערען װאָרם, האָצ בּען מיר זיך דאָ באַנגוגענט סיט בּלוין אַזעלכע כללים און בּאַמערקונגען וועלבע מיר האָבּען געהאַלטען אַלס נוימחיגע וועגווייזער אין רעם געבּרויך פון אונזער ווערטער=נוך .

זזג אַייגליימונג. װאָקאַלען נקוּדוֹת),

) װאָקאָלען אין העבּרעאיש װערען בּאַצײכענט דורך רי פּאָלגענרע װאָקאַל:צײבענם:

א װערט בּאַצײכענט דורך -- (פתת) 6

= ט אָ.. . .= תשש | 7 9 6 יי ע 5 2 . 5 (סגול) 9 2 לֹ 9 ירו : צ א 3 {' שּ (ח ר ק) 2 1 צי . , , *'*' (צירה) | 5 : 3 או 2 (קבוץ) ֶ יי ' ' ' נ (מלאפום)

אוֹי (װוי אין "אוינען") , | ו (חולם) איבּער דעם

בּוכשטאַבּ (חולם)

9) בּונשטאַכּען ועלכע האָבּען ניט אונטער זיך אָדער איבּער זיך אַ װאָקאַל (נקודה), וערען בּאַצייכענט מיט אַ : נשָָׁא), + אויסער ווען דער בּוכשטאַבּ אֶהן אַ װאָקאַל קומט צום סוף װאָרט,

3) דאָרט וואו די שפּראַך:געוואױנהייטען פון דער אירי: שער שפּראַך מאַכען די אױסשפּראַכע פון אַ װאָקאַל:לאָזען בּוכ: שטאַבּ אונמעגליך, װערט דער "שיא" אױסגעשפּראָכען װי אַ קורצער װאָקאַל --- אונגעפעהר וי דער "ע" אין "גערוס". צי בּ. ש. ? יִתוֹמָה , ווערט אױסגעשפּראָכען אונגעפעהר וי יְתוֹמָה 1 לְבְנָה --- װי לָבָנָה ; נְקוּדָה -- װי נְקוּדָה, א. א. װ.

4 די פאָלנגענדע צייכענם קומען אָפּט אונטער די בּוב:

אַיינלייטונג. 11 שטאַבּען א, ה, ח, ע, און װערען גערופען: : - (תֲמָף פַּתַת), יד ימ יקמץו + ני* הַטִסָנוֹס ,

68) דער 'חטף", וען ער טראָגט אױף זיך דעם אַקצענט, ווערט אױסגעשפּראָכען אַזױ װי דער װאָקאָל מיט וועלכען ער איז פאַרבּונדען. +צ. בּ. ש.: חֲזִיר -- וי חַזִיר , אֲמֶת --- וי אֶמֶת, א. א. װו.

6) װען נים אַקצענטירט, װערט דער 'חטף-" אויסגע. שפּראָכען װי אַ שוא (ועה אױבּען). +צ. בּ. ש. : חֲלִייצָה --

װי חְלִיצָה, = אַחֲרִידמוֹת' --- װי אַהְרִיימוֹת. וען די אירישע

שפּראַך:נעוואוהנהיימען ערלויבּען נים קיין װאָקאַל:לאָזען בור שטאַכּ , ווערםט דער 'חטף-" אױסגעשפּראָכען וי דער װאָקאַל. צ. כּ. ש. : חירה -- וי חזרה , הֲלִי"כֵה -- װי הֲלִיכָה,

{* יד די עד א עו 7 * + אָלֹהִים' --- וי אֶלֹחִים ,

7) װען אַ יחטף-פתח" שטעהם אונטער די בּוכשטאַבּען *א' און 'ע' , און קומט נאָך אַ זילבּע מיט אַ "פתח", וערט ער אױסגעשפּראָכען װי "יי" . צ. בּ. ש. ‏ מַאֲכֶל -- װי טֵייכָל, מַעֵסֶד -- וי מֵיימָד , מַאַטִין --- וי מֵיימִין , אי א. װו,

8) װען אַ קאָנזאנאנט (סאָנלאַסני) האָט אונטער אָרער איבּער זיך אַ נקודה, מוז דער קאָנזאנאַגט געלעזען ווערען פריהער און דערנאָך דער װאָקאַל, אויסער אין דעם פּאַל פון דעם בּוב. שמאַבּ 'ח" (חית) אין סוף װאָרט, אונטער וועלכען עס געפינט זיך די נקורה == (פתח), וואו דער װאָקאַל מוז געלעזען ווערען צוערשט און דערנאָך דער קאָנזאנאנט. צ. ב. ש. : טוֹתַ, מוז געײ לעזען װערען מוֹאַח (ניט מוֹחַא) , רִיחַ -- רֵיאַח (נים רִיחַא) .

זןג אַיינליימוננ,

אױיסשפּראַך אוּן אַקצענט,

דאָרם ואו די אױסשפּראַכע איז אַנדערם וי די אור: שפּריננליך:-העבּרעאישע, וערט זי אָנגעוויזען אין קלאַטערען , אַזױ װי: סוד {סָד}, סוֹתֲרִים וסַחְרִים).

דער אַקצענט, ועלכען מיר האָבּען געשטעלט אױף די ווערמער, איז דער אידישער אָנגענומענער אַקצענט און ניט דער אורשפּרינגליך העבּרעאישער. אַזױ צ. בּ. ש. גיעבּען מיר אין דעם װאָרט מוֹכֵר דעם אַקצענט אויף דער ערשטער זלבּע נטוֹכֵר), הנם דער אורשפּרינגליך העבּרעאישער אָקצענט איז אויף דער צווייטער זילבּע (מוֹכרי),

הוֹיפּטװאָרט (שם-עצם) ,

) די מעהרסטע העבּרעאישע װערטער בּאַהאַלמען אין דער אידישער שפּראַך זײער אורשפּרינגליכע מעהרצאָהל"ענ: דונגען, וועלכע זײנען : *-ים* און *יות' (אױסנאַהמען זײנען ווער. טער וי "אֲשָׁה" וועלכעס װערט אין מעהרצאָהל "נָשִׁים') . אַזױ ווערט פון "אורַחַ" -- *אוֹרָחִים* , פון "ִחְשְׁבּוֹן* --- "חֶשְׁבּונות*, א. א. וו ; ווערטער וועלבע ענדיגען זיך מיט אַ "ה" , װאַרפען דעם דאָזיגען בּוכשטאַכּ אין דער מעהרצאָהל אַרונטער, אַז זוערט פון "לוָה* -- "לוֹים", פון "נֵדָבָה" --- "נְדָבוֹת*, א. א. וו

2) װערמער װאָס ענדיגען זיך מיט אַ "ה" נאָך אַבּוב: שטאַבּ מיט אַ *קסמץ"', וװען זײ פֿאַרבּינדען זיך מיט אַנדערע ווערמער, פֿאַרװאַנדלען דעם 'ה' אין אַ "ת'. אַזױ װערט פון *אַהֲבָה" -- "אַהֲבַת'-אַחִים) , פון "טוֹבָה" -- *טוֹבַת*-הַכָּלֵס, א. א. וו |

8) וערטער ועלכע ענדינען זיך אין מעהרצאָהל אױם

אֵיינלייסונג. 86

*יים", ווען זײ פאַרבּינדען זיך מיט אַנדערע ווערמער, װאַרפען אַרונטער דעם "ם'. אַזױ װערט פון "אֲנְשִׁים' -- "אַנְשֵׁיי- אמַת) , פין "בַּנִים" --- "בְּנַי-וישְׂרָאָס), א. א. וו

4) פיעל װערטער נעהמען צו אַ "י* אין אײנצאָהל װען זײ קומען אין פאַרבּינדונג מיט אַנדערע ווערטער. אַזױ ווערט פון

פאַרקלענערוּנג פון הויפּטװערטער .

1) די פאַרקלענערונג-פּאָרם פון העבּרעאישע וװערמער וועלכע ענדינען זיך טיט "א", 'ה' און 'ע", בּילדעט זיך אין מעהרצאָהל וי אין איינצאָהל דורך דער צושמעלונג פון רי פאַר. קלענערונג:ענדונג צו דעם װאָרצעל:װאָרט, אַזױ װי ;

מעשה : מעשה'לע , מעשה'לעך. רגע: רגעילע, רגעי'לעך. תורה: תורה'לע, תורה'לעך.

0) די פאַרקלענערונג:פאָרם פון אַלע אַנדערע װערטער ווערט אין מעהרצאָהל געבּילדעט דורך דער צושטעלונג פון דער פאַרקלענערונג-ענדונג נאָך דער מעהרצאָהל-ענדונג, אַזױ וי ;

איינצאָהל מעהרצאָהל בנד -- בנד'על בנגדים --- בגדים'לעך ספר --- ספר'על ספרים --- ספרים'לעך חזן -- חזנ'רעל חזנים --- חזגים'לעך חשבון --- חשבונ'רעל חשבונות --- חשבּונות'ל עך

אַנטעוקונג: דאָס װאָרט ח סיד'על האָט צויי טעהר=

צאָהל=-ענדונגען: 1) חתסיד'על /אַ קלינער חסיד) -- חסידים'לעך; 2) חסיד'על אַ חסידיש מעֲנם צעל) -- חהסיד'לעך.

זצצ אַיינלייטונג.

2) דאָרט ואו דאָס װאָרצעל:ואָרט האָט ניט קײן העבּ. רעאישע מעהרצאָהל:ענדונג, . בּילדעט זיך די פאַרקלענערונג אין מעהרצאָהל דורך דער צושטעלונג פון די פאַרקלענערונג:ענדונג צו דער אײנצאָהל-פּאָרמע, אַזױ װי;

חן: חנ'רעל -- חנ'דלעך.

די אױיסנאַהמען פון די אױבּענדערמאָהנטע כללים וועלען

געבּראַכט ווערען אין דעם װערטער:בוך.

אייגענשאַפּט:וואָרט,

1) העבּרעאישע אײגענשאַפּט:ווערטער פאָלגען רי ועלבּינע כללים וי אַלע אַנדערע אירישע אײנענשאַפט:ווערטער, אַזי זאָגט מען :

ער אין ח שוב.

ײ אי חשוב,

זײ זײנען חשוב.

אַ חשוב'ער מאַן.

אַ חשוב'ע פרױ, חשוב'ע לײם. ח שוב'ער פון איהם. דער ח שוב'סט ער פון אַלע,

דערבּײ איז צו בּאַמערקען, אַז געוויסע אײגענשאַפּט:ווער. טער האָבּען אויסער זײערע אירישע ענדונגען אויך די העבּרע: אישע ענרונגען וועלכע ווערען געוועהנליך געבּרויכט ווען ראָס װאָרט קומט אין פאַרבּינדונג מים אַ העבּרעאישען הױפּמװאָרט ,

אַזױ זאָגט מען אויך : איש החשוב.

אשׂה חשובה.

איינלייטוננ. זזצתא

אנשים ‏ ח שובים. נשים חשובות. 2) פיעלע העבּרעאישע אײגענשאַפּט:וערטער װערען בּלױז געבּרויכט אַלס פּרעדיקאַט (בּאַהױפּטונגס:ואַרט) און נעהי מען ניט אָן קײן אידישע ענדונגען. אַזױ זאָגט מען:

עֶר איז פטור. ער איזן חשור, זי איז פטור. ױ אי חשור. זײ זײנען פטיר. זי זײנען ח שוד.

אָנער מע קען ניט זאָגען: אַ פּטור'ער מענש, אָדער: אַ חשוד'ע פרױ, אָדער: ח שוד'ער פון איהם, צו דער קלאַסע געהערען פֿאָלגענדע אײגענשאַפט. ווערטער : אסור, במל, נדול, חולה, טמא, חיב, חלק (בּלאַנק), מהור, מוב, יוצא, כולל, מבוסם , מנושם, מוחוק, מוחרם, מוטל, מוסכם, מוקצה, מוקשה, מותר, מחויב, מחולק, מלובש, טסוגל, מסופק, מרוצה, משונה, משוגע, משופע, נגזר, ננמר, נוטה, נזהר, ניכּר, נבלל, נכשל, נתפּעל, עלול, קורש, ראױ, שייך, תלוי , דערבּײ איז צו בּאַמערקען, אַז פיעל פון אַזעלבע אײגענ: שאַפּט:װוערטער האָבּען דאָך העבּרעאישע געשלעכט: און מעהרצאָהל:ענרונגען, ווען זײ קומען אַלם אַדיעקטיוען פון העבּ. רעאישע הופּטװערטער . אַזױ זאָגט מען: דברים בטלים, בשורה טובה.

בשורית טובות. אנם ערקונג: אײגענשאַפּט=וערטער וועלבע ווערען געבּיל= דעט פון אַ העברעאישען װאָרט מיט אַ אירישע ענדונג, אַװוי װי: סשונה'דיג, שכל'דיג, נעהמען נאַטירליך אָן אַלע פּאָרמען פון געוועהנליבע אירישע אייגענשאַפט-ווערטער,

1זוצצ אַיינלייטונג.

געשלעכט אוּן צאָהל ,

פיעלע העבּרעאישע װערטער האָבּען אין דער אירישער שפּראַך אומגעבּיטען זײער געשלעכט אָדער צאָהל, אַזױ װו: (אַ גרויסער) זכות, (אַ כּיטערער) רחמנות, ועלכע זײנען װייבּליך אין העבּרעאיש און מענליך אין אידיש} (אַ פינסטערע) מורא, װעלכעס איו מענליך אין העבּרעאיש און װײיבּליך אין אידיש { (חער) פּנים , ועלכעם איו מעהרצאָהל אין העבּרעאיש און אײנצאָהל אין איריש ,

צייטוואָרט,

צײמווערטער ווערען געבּילדעם אויף די פאָלנענדע צװײ אַרמען :

א) פון אַ העבּרעאישען װאָרצעל:װואָרט מים דער צוי שטעלונג (אין אינפיניטיוו) פון '"ן', '"עף, '-טשעף אָרער ידעװען", צ. בר ש: פון {נב װערט נִנְבָ'ען, פון טַּעֲנָה - טַּעֲנָה'ן, פן לֵץ - לְצִיעווען, פון צָ בוֹעַ - צָבוּעַ'טשען.

ב) פון אַ העבּרעאישען װאָרט אין פאַרבּינדונג מיט רי הילפס:ציוטווערטער 'זײן? אָדער "ווערען", צ. בּ. ש.: מִנָצַחַ- זיין, נְשִׁתּוֹםַםיווערען.

אַנמערקוֹננ 1. די אינפינימיוו=ענדונג 'דען" פון פיעלע

העבּרעאישע צייטווערטער ווערט אין דעם מויל פון פאָלק אָפט פאַרדאָפּעלט אויף ""ענען" , אַװי זאָגען פיעלע : נגב'עַנען (אנשטאט גנב'ען). די פאַרדאָפלונג אָבֶּער מון גאַטואַכט וװערען אַלס אַ פאַרגרייזונג פון דער איינפאַכער ריכטיגער ענדונג/ און דאַרף אויסגעמיערען ווערען אין שרייבען אַװי וי אין ויירען .

אַיינלייטונג. צזצ

1

ציימווערטער וועלכע װערען נעבּילדעט

דוּרך דער צושטעלונג פון "ז', '-עף,

"דעווען",, *-טשען" צוּ דעם העבּרעאישען װאָרצעל:װאָרט ,

ציימווערמער וועלכע ווערען געבּילרעט דורך די ענדונגען *ןי, ידען", 'דעווע", י-טשען* צוגעשטעלם צו דעם העבּרעאי. שען װאָרצעל:װאָרם, ווערען אין אַלגעמײנעם געבּויגען און נע: ענדערם אַזױי װי די אירישע ציימווערטער פון דײיטשען אָדער סלאַװישען אורשפּרונג, צו וועלכע זײ טראָגען אַץ עהנליכקיט אין זײער זילבּעןבּוי, צ. בּ. ש, :

בדק'ען , סור'ען, מקיאץ װי צאַצקען, נוריען, בּריקען. אכליען, נזל'ען, טובליען , אאַפּלען, מרײסלען, שאָקלען. כשר'ען , פרסר'ען, רוכנ'ען ,, אַקערן, פּאָרערען, רעכענען . סמיען, מליען, נט'ען ,= שטאַמען, שאַלען, גלעטען. לצ'עווען, תכליעווען, נע- , האָרעווען, שאַנעװען, פאַל. ונד'עווען, צבוע'טשען דעווען, קאַטשען.

אַנמערקונג 42 אַלע צײטוועיטער װאָס זייער העבּרעאי?

שער װאָרצעלװואָר ענדינט זיך אויף *א*, "ה" אָרער "ע' , ואַרפען אַראָמּ רעם *ע* פון אַלע ענרוננען; דערבּיי נעתטט דער לעצטער װאָקאַל פון װאָרגעל איבּער רי אויס= שפּראַכץ פון רעס *ע", צ. ב. ש. ; ם קי א'ן (מיקען, מ ענה'נרינ (טענענריגן, ג ע ' ע צ ה 'מ ננעעַצעמן}.

צצ אֵַיינלייטונג.

מוסטערען פון ציימווערטער וועלכע

אַק טיוו אינפינימיוו (מקור) בַּדְק'ען כַּשֶׁר 'ען = יי ייא יי :8 איך האָבּ 4 = דו האָסט צ = ער האָט ו 1 7 :יד מיר האָבּען גֶעבַּרְלעט געכַּשָריט 2 איהר האָט 2 זיי חאָבּען 5 איך בַּרְקִיע כַּשֶׁר (= דו בַּרִק'עסט כַּשְׁריסט : ער 6 בַּדְלעט כַּשָׁר'ט 2 מיר בַּדְק'ען בַּשָר'ען : איתר בַּדִק'עט בַּשָר'ט גי זי בַּדִק'ען כַּשָׁר'ען 4 . איך װועל = דו וועסם - שו ער װעט 2 1 : ונ י ופ 8 מיו וועלען נַּדֶק'ען כַּטריען =+ | איהו װעט +י זיי וועלען בַּדַק'ענדיג כַּשָׁר'ענדיג | = מימעלװאָרט בקע כּטֶר עג האָבענדיג געבַּרְקֶעט | - געכַּשָׁריט 2 : בַּרְקיע כַּשֶׁר בּאַפעהל (צוו : *

אַיינלייטונג,

יע

ענדינען זיך אוױיף "ע" אדער '",

({פּעל) אַכְל'ען סמ'ען טַעֲנָה'ן גע'אַבָל'ט גע'סַט'ט געשַענָהיט אַבָל סַם טַענָה אַבַליסט סט'סט טענָה'סט אֵבָל'ט סַמ'ט מַענָה'ט אַכֶל'ען סַמ'ען טַענָה'ן אַבָלי סַט'ט מַענָהיט אַכֶליען סַט'ען טַענָה'ן אַכְליען ממ'ען טַענָה'ץ אַבָליענדיג סמ'ענדיג טַענָה'נדיג

= געאַכָליט 2 גע'סמ'ט 2 נעשענה'ט אַבָל כס טַענָה אַבָליט סַמ'ט מַענָה'ט

1אא

אַיינלייטונג.

דער 9 אַ סיוו (נפעל) װערם געבּילדעט מיט דער הילף פון די צייטװוערטער *ויין* און *"וועֶרען*.

אינפינימיוו (מקור)

פֿאַרגאַנגענֿ+.

הייט (עבר)

גענענװאָרט (הוה)

צוקונפט (עתיד)

מימעלװאָרט

בּאַפּעהס

ו

(צווי)

פּאַסיוו (נפעל)

געבַּרְקיעט-ווערען , געבַּשָׁריט-ווערען . גע'אַכָל'ט" ווערען , געי'פמ'ט-ווערען , גע'טע;ה'ט-ווע ען .

איך בִּין דו בּיסט עֶר אין מיר זיינען איהר זייט זיי זיינען

געבַּרְקִיעט געװאָרען

זיי ויערען איך װועל דו וועסט ער וועט מיר וועלען

איהר וועט זי וועלען

איך ווער דו ווערסט ר ווערט 6 געיבַּדְקיעט מיר ווערען = איהרװוערט | -

| געבַדְקיעט ווערען

ווערענדיג געבַּרְק'עט

ווער

ווערט '

אַיינלייטונג. זזואצ

װי בַּ ךְ ק'ע | װערען געבּויגען:

כּרח'ען , גנב'ען, דער'רגז'ען, דרש'ען, הלב'ען , הרג'ען, זרק'ען, חכמיען (זיך), חלי'ען {חאָליעןן, חנפ'ען, חתמ'ען, ירשיען, ישב'ען, כתב'ען, לקח'ען, סרח'ען, פסק'ען, קנס'ען {קאַנסען), שרפ'עןן, שתק'ען . װי כַּ שָ ר ' ע | וערען געבּויגען :

אַויר'ען, דבּר'ען, הולכ'ען, הורג'ען, הבר'ען (זיך), חדוש'ען (זיך), חוזק'ען, חושכ'ען, חלום'ען, חזיר'ען, חזר'ען, חיות'ען (זיך), חלשי'ען, יחוס'גן (זיך), ישיב'ען (יך), כשופען, לאמר'ען , מיאוס'ען (זיך), מופר'ען, מסר'ען , מזיק'ען, ממית'ען, טעשר'ען, משלמ'ען, משפטען, נהרג'ען, נואפ'ען, ניזוק'ען, סדר'ען, סלוק'עןן, ספק'ען (זיך), פרסר'ען, עסק'ען (זיך), פּטר'ען, צלמ'ען, רורפ'ען, שאָכערן (פחר'ען), שמועסען, שנדר'ען. אַזױ אויך ; בּדחנ'ען, דוכנ'ען, חקרנ'ען (זיך), חשבונ'ען, יחסנ'ען (זיך), בעסניען (זיך), נתנ'ען, עקשניען (ױיך), פאַרמשכונ'ען , שרכנ'ען (זיך). אַנמערקונג 8. אַװי װי דער "ן" אין די לעצשדערמאָנטע ווערטער געהעוט צו דעם ואָרצעל, מון ער נאַטירליך פאָרקומען אין אַלע ענדונגען. די ענדונג פון אַועלבע ווערטעו וי *"ח שבּונ'ען* מוון נישט פאַרמישט ווערען מיט דער פאַרגרייוטער ענדונג פון "גנב. ענען". ועה אױבען "אַנמערקונג {* .

װי אַ כָ ל'"ע | װערען געבּוינען :

בַּאַ נויליען, בּטליען, נדל'ען (זיך) , טובל'ען, יכול'ען (יאָכלען, כפל'עןן, מפּל'ען, משל'ען, פּסליען. װי ם מ 'ע | װערען געבּויגען : גטיען, בעס'ען, לציען. מל'ען, מת'ען, פּאַר'קנס'ען {פאַרקנאַסעןן, שמד'ען, שחט'ען . אַנמערקוננ 4. דאָס צײטװאָרט ש ח'ט'ען צוליעבּ זיין

אנקלאַנג אָן *פלעבטען" ווערט אין פאָר? גאנגענהייט ג עישָׁהטי*ען און ניט , געישחהט*),

4 אַיינלייטונג,

װי מ ע{ ה 'ן װערען געבּוינען:

בּריה'ן, דאגה'ען, מקיא'ן, מלאכהץ, מעלה-גרהן, נגעץ, עצה'ן ,

11

צייטווערטער וועלכע וװערען געבּילדעט דוּרך דער צושטעלונג פוּן "זין? אוּן ווערען" צוּ דעם העבּרעאישען ווארט ,

אין ציימווערמער וועלבע ווערען געבּילדעט פון אַ העב: רעאישען װאָרט מיט דער צושטעלונג פון די אידישע הילפס: ציומווערטער װזײן" אָדער 'װערען" וי : מנצח-ויין, נשתומם-ווערען), װערען די פאַרשיערענע צײטען און פאָרמען געבּילדעט דורך די בּויגוננען אין ענדערונגען פון דעם הילפס:װואָרט. דאָס העבּרעאישע װאָרט בּלײבּט אין אַלע פאָרמען גלייך ,

דערבּײי איז צו בּאַמערקען, אַז אין די צייטווערמער וועלכע ווערען געבּילרעם מיט דער צושטעלונג פון 'זײן", װערט אין פּאַרנאַנגענהײט געבּרויכט דאָס הילפם.צײטװאָרט 'האָבּעף אני שטאט *זײן*, אַזױ זאָגט מען: 'איך האָבּ מנצהגעווע" (אנ5 שטאם: *איך כּין מנצח-נעווען"), "ה אָבּענדיג מנצח-געוועף (אנשטאט : "זייענדיג מנצח-געווען"), א. א. וו

די צײטווערטער וועלכע װערען געבּילדעט דורך די הילפס:ווערטער זי און "וערען", דאַרפען אײיגענטליך בּאַ: מראַכט ווערען אַלם ניט:פאָלשטענדיגע צײטװערטער. דרי צימ. ווערטער געבּילדעם דורך *זיין" האָבּען ניט קײן פּאַסיווע פאָרטע (נפעל), און די צײטווערטער וועלכע ענדיגען זיך אויף 'ווערעף, האָבּען ניט קיין אַקמיװוע פֿאָרמע (פעל).

אֵיינליימונג.

שאא

מוסטערען פוּן צייטווערטער געבּילדעט דוּרך דער צו'שטעלונג פוּן "זיין און 'ווערען.

אינפיני+ |

וו (מקור)

פֿאַרגאַגג נענהיים ! (עכר) |

נעגענ= װאַרט (הוה)

צוקונפט (עתיד)

מימעל: װאָרט

בּאַפעהל

(צווי)

מְנַצְחַ-זיין

איך האָב דו האָסט ער האָט מיר האָבּען איהר האָט זיי האָבּען

מְנצְחַיגעווען

איך בִּין דוֹ בּיסט ער אין מיר זיינען איהר זייט זי זיינען

איך װועל דו וועסט ער וועט מיר וועלען איהר וועט זי וועלען

מֶנצְחַ-זיין

מִנצְחַ-זייענדיג

נִשַׁתּוֹמָם-ווערען איך בִּין דוֹ בּיסט עֶר איז מיר זיינען איהר זייט זי זיינען

נִשְתּוֹמַם- געװאָרען

איך ווער

דו ווערסט ער ווערט מיר ווערען איהר ווערט זי ווערען

נִשְׁתּוֹמֵם

איך װעל דו וועסט ער וועט מיר וועלען איהר וועט זי וועלען

נשְׁומָם- ווערען

נַשְׁתּומַםדווערענדיג

ווער

נָשְׁתּוֹמָם ווערט :

||; 6.6 אַיינלייטוננ.

פאַרבּובשטאַבּען. *ה" אַלס אַרטיקעל פאַנװייז-װאַרם) ,

דער אַרטיקעל ("דער", 'רי') ווערט אין העבּרעאיש בא צייכענט מים דער צושטעלונג פון אַ "ה" אין אָנהױבּ װאָרט אַזױ װי: הֵמֶלֶךְ (רער קעניג), הַנָדוֹל (דער גרויסער), הָאָשָׁה (די פרוי),

פאַרבּוכשטאַבּען אַלם בּינדװערטער .

) דאָס בּינדװאָרט *און" ווערט אין העבּרעאיש בּאַצֵי: כענט דורך אַ "ו' צוגעשטעלם אין אָנהױבּ װאָרם. צ. בּ. ש. : צדִיק וְמָהוֹר (אַ פרומער און אַ רײנער), הִּבֶּף וֹמִיד (ניך און בּאַלר),

פ) דאָס בּינדװאָרט "וי" און "אַזױ ווי' װערם אין העבּ. רעאיש בּאַצײכענט דורך אַ "כ' צוגעשטעלט אין אָנהױכּ װאָרט, צי בּי ט. : כִּשְׁמוֹ (אַזױ וי זײן נאָמען), כְּסוּמָא (אַזױ װי אַ בּלינדער) ,

פאַרבּובשטאַבּען אַלם פאָרווערטער ,

די פאָרווערטער (מלות-היחם) ווערען אין העבּרעאיש און כאַלדעאיש בּאַצײכענט מיט די פאָלגענרע בּונשטאַכּען צוגע. שמעלט אין אָנהױבּ װאָרט: "3"-- 'אין", בְּשָׁלים (אין פרירען); "ר" (כאַלרעאיש) --- "פון*, דְלִיטָא (פון ליטא) { "ל' -- 'צוי, "אין", לְחַיִים (צום לעכּען) , לְשָׁלוֹם (אין פרירען) ; "ם* -- *פון", מְקִֹרֶם (פון פריהער); "שב" -- *פון", *צווישען", כָּלֶב- שָׂבִּבְלָבִים (אַ הונד פון הינט (אַ נרויסער הונר}), עָנִי-שְׁבַּעֲניים (דער אָרעמסמער פון די אָרעטע).

אַיינלייטונג. 1ןצאא

ענד:בּובשטאַבּען. בּוּבשטאַבּען וועלכע װערען צוּנעשטעלט צוּם סוֹף פון װאָרט און דיענען אַלם בּאַזיץ-אַנװײזענדע פירווערטער (כּנזיים) , אין העבּרעאישע ווערטער װערען בּאַזיץ-אָניײזענדע פיר: ווערטער געבּילדעט דורך דער צוזעצונג צום סוף װאָרט פון די פאָלגענדע בּוכשטאַבּען: איינצאָהל ; דִי (מיין), דֶך דִיךְ) (דײן, מענליך), -ךּ (דִיךְ) (דיין, װײבּליך), חז (דִיט (זײַן), הָה (דִיתָ) (איהר) , הנ (דינו) (אונזער), הָכֶם ֵיכָם) (אַײער, מענל.), דָכָן (ְדֵיכֶס (אֵייער, װײבּל.), דָם (דיהֶם) (זײער, מענל.), דָן (ְדֵיהָ) (זייער, װײבּל.) , מעהרצאָהל: די (מײנע), דִיךְ (דיינע, מענל.), היִךְ (דיינע, װײיבּל.), -ין (זײנע), דֶיהָ (איהרע), הינוּ (אונזערע), היכָם (אֵײיערע, מענל.), דִיכֶן (אַײערע, װײיבּל,), הֵיהֶם (זײיערע, מענל.), הדֵיהָן (זײערע,

(װייבּל.), אַזױ וו איינצ אָ הל: בֵן אַ זוהן אָח אַ בּרודער בְּנָיִי מיין זוהן אַחָיּי מיין בּרודער בְּנָיּךְ דיין (מענל.) זוהן אֲחָיִי דיין (מענל,) בּרודער בָּנִיִךְ דיין (װוײיבּל.) זוהן אָחייך דיין (װוייבּל.) בּרודער

בּניל זיין זוהן אָחָייו זיין גרורער

זזזטצא אֵיינליימוננ.

ְּנָיָהּ איהר זוהן אַחְייה איהר בּרורער

בְּנָנו אונזער זוהן אָחַיינוֹ אונזער בּרורער

ָּנֵיבֶם אַײער (מענל,) זוהן אֲחָייכֶם אַייער (מענל.) בּרודער בְּנֵיכָן איער (װוייבּל.) ווהן אֲחַיִיכָן אֵייער (װייבּל.) ברורער בָּנָיִם זייער (טענל,) זוהן אֲחְיֵיהֶם זייער (טעגל,) בּרורער ְּנָין זייער (װייכּל.) זוהן אַחְיהֶן זייער (װייבּל.) בּרורער

ם עהוצ אָהל:

בָּנִים זיהן אַחים בּרירער בָּנַיי מיינע זיהן אַחַיי מיינע בּרירער כָּנָיִיךְ דיינע (טענל,) זיקן אַחֲייְ דיינע (מענל.) בּרידער בָּניַךְ דיינע (װייבּל.) זיהן אַחייך דיינע (ווייבל.) בּרירער בָּנָיָיו זיינע זיהן אֶחַ-יו זיינע כּרירער בָּנָיֶיהָ איהרעָ זיהן אַחֵייהָ איהרע בּרידער בָּנינוּ אונזערע זיהן אַחְיינוּ אונזערע בּרידער ְֵַּיכֶם אֵייערע (מענל.) זיהן אֲחַייכֶם אַייעַרע {טעגל.) בּרידער בְּנִַיכָן אַײיערע (װײיבּל.) זיהן אֲחֲייכָו אֵייערע (װײיבּל.) בּרידער בְּגֵַיהֶם זייערע (מענל.) זיהן צַחֲייהָם זייערע ומענל.) ברידער בְּניִיהֶן זייערע (ווייבּל.) זיהן אֲחֵייהָן זייערע (װײיבּל.) בּרירער

אָפּשטאַמונג.

בַּײ יעדער צוזאַמענשטעלונג פון צוויי אָרער מעהר העב. רעאישע װערמער (און אויך בּײױ געוויסע כאַראַקטעריסטישע איינצעלנע װערטער) האָבּען מיר אַנגעװיזען דעם מקור פון וועלכען די װאָרט:פאַרבּינדונג (אָרער דאָס װאָרט) שטאַמם. +צ. בּ. ש: בּיבליש (גענומען פון דעם תניך), תלמוריש

אַיינלייטונג. צנצאצ

אט

(גענומען פון תלמור אָדער די מררשים), ליטורגיש (גענומען פון די תפּלות, יוצרות, קינות, הנדה, סליחות, מחזור, א. אי װ.), קאַבּאַליסטיש (גענומען פון זהר אָדער אַנדערע קבּלה- ספרים), א. א, וו

העבּרעאיזירטע אָדער פּסעװדאַ:העבּרעאישע ווערטער און פּאָרמען .

ווערטער וועלכע זײנען אייגענטליך ניט:העברעאיש (הגם זײ טראַנען אַ העבּרעאישע פאָרמע) אָדער זײנען פון צוויפעל. האַפטען אורשפּרונג, ווערען בּאַצײכענט מיט אַ שטערענדעל (*), אַזױ וי : פָּלוּשׁ, קוּנדָם. טיט דעם זעלבּיגען שטערענדעל ווערען אויך בּאַצײכענט ויערטער וועלכע מראָנען אַ העבּרעאישע אָבּער גראַטאַטיש ניט:ריכטיגע פאָרמע, אַזױ װי : ט עוּתָ ים (אנ- שמאם טְעִיוֹת), תַּכְלִיתִים (אנשטאט תַּכָלְיוֹת),

אַנמערקונג : אן דער אידישער שפּואַך זיינען דאָ פיעל

ניט:העבּרעאישע ווערטער וועלכע געהמען אָן אין מעהרצאָהל אַ העברעאישע פּאָרמע , אַזױ װוי: ד אָ קטאָר -- דאָקטוירים, פּויעו -- פּויעוים , פֿאַקטאָר -- פאַקטוירים, אין געוויסע ווערטער, וועלבע האָבּען אַ גע= וועָהנליכע מעהרצאָהלפאָרמע , ווערט אָפט די העבּרעאישע מעהר= צַאָהל=פּאָרמע געבּוויכט אום אויסצודריקען שפּאַס אָדער פאַראַכטונג, אַװױ װי: שוסטעו -- שוסטויוים (פאַרעכטליך).

ווז.

ווער.

זעה ווֹבּ. זעה פערי

פארקירצונגען אוּן צייכענם .

אייגענשאַפטװאָרט (תואר) .

און אַזױ ווייטער. אָנפֿאַנגבוכשטאַבען (ראשי-תבות) , און דאָס גלייכען (וכדומה). אומשטאַנד=וואָרט (תואר-הפעל), אייגענשאַפּט:װאָרט ווײיבּליך (תואר, נקבה). אייגענשאַפּטװאָרט מענליך (תואר, זכר).

איינעננאָמען (שמ-עצם-פרטי) .

אײיגעננאָמען װײיבּליך (שמ-עצם-פרטי, נקבה).

אייגעננאָמען מענליך (שמ-עצם-פרטי, זכר).

אייגעננאָמען טענליך מעהרצאָהל (שפ-עצם-פרטי , זכר , רבים) , אױסרוף:װואָרט (מלת-הקריאה). בּינדר-וואָרט (מלת-החבור) ,

ראָס הייסט .

הױפּטװאָרט װײיבּליך (שמ-עצם, נקבה). הױפּטװאָרט זאכליך (שס-עצם, סתמי) . הױפּטװאָרט מענליך (שם-עצם, וכר). װיײיבּליך (נקבה) .

וועלבעם זעה.

ווערמעל .

זעה (ערשמען מהייל) װוערטערײבּוך זעה נעסען פון פּערזאָנען

די אָפּקירצונגען קומען פֿאָר אין רי בּײילאַגען.

1

פאַרקירצונגען און צייבענם . 6.64,,

מעהרצאָהל (רבים) .

מעננער:נאָטעַן .

פּאָרװאָרט (טלת-היחם) .

פירוואָרט (מלת-הנוף) ,

פרויען=נאָמען .

צאָהלװאָרט (מלת-המספר) ,

צײיטװאָרט איבּערגעהענד (פעל-יוצא), צום בּיישפּיעל.

צײיטוואָרט ווידערקעהרענד (פעל-חוזר). צײיטװאָרט ליירענד (גפעל).

צײיטװאָרם שטעהענד (פעלדעומד

קליין (פאַרקלענערונג אָדער פאַרצערטעלונג). שפּריכװואָרט ,

ווייזט אַז דאָס וואָרט אין ניט קיין אַלט=העבועאישעם נאָר נע= שאַפען געװאָרען אין שפּעטערע צייטען, אָדער די פאָרטע (הנם זי קוקט אוים וי העבועאיש) אין ני ט קין העבּרעאישע ,

דער אַפּאָסטראָף=צײכען וועוט געבּרויכט אום אָפּצוונדערען דעם העבּרעאישען װאָרצעל פון די איבּריגע טהיילען פון דעם װאָרט , אַזױי װוי אין פ אַ ר' ם ש כונ/ען, צייגען די אַפּאָסטראָף=צײיכען אַז דער העבּרעאישער וואָרצעל אין ם ש כון.

ציינט דעם אַקצענט (לויט דער געבּוויכטער אירישער אויס2 שפּראַך), דער צייכען קומט שטענדיג נאָך רער וילבּע וועלכע דאַרף אַקצענטירט ווערען.

אין אַזעָלכע קלאַמערען קומט די אױסשפּואַכע פון ווערטער דאָרט וואו זי אין אַנדערם ווי רי עבט=העברעאישע .

אידיש װערטערבּוך 1

אָפט געברויכטע העברעאישע (און כאַלדעאישע) ווערמער, אויסדרוקען און אייגעננעמען.

א

א , הם. דער ערשטער בּוכשטאַבּ פון דעם אידישען אֵלה-בּית; טיט אַ װואָקאַל=צײיכען אױיסגעשפּואָכען וי דער װואָקאַל אַלײ; (אזוי וו אין "אָבַל"), אָהן אַ װואָקאַלכצײכען

שטום (ווי אין "לא"); אין צעה? |

לען גערעכענט אַלס

אֵילֶף,

1. ועה

א"ב, אב. אֵילֶף-כֵּית (דוז).

אָב, הם. דעו עלפטער מאָנאַט פון דעם אידישען יאָהו; פאַלט גע= וועֶהנליך אין יולי-אוגוסט, און חאָט דרייסיג טעג .

אֲבַדָה, הוו. (ם אֲבַדוֹת), פאַר=

לוסט, שאָדען ; פאַולאָרענער גע= גענשטאַנד.

אִיבּוּד-מָימוֹן ,, הם. (תלמודיש) . געלט=שאָדען ; געלט-פאַרשװענרע= דונג.

אָבוֹת, ם. פאָטעים, עלטעוען, די אורפאָטערם פון דעם אידישען פאָלק (אברהט, יצחק און יעקב).

|

אֲבוֹת וְאִיבוֹתו-אַבוֹתינו, ם, אונ=

זערע עלטערען'ס עלטערען. פון אבנות-אבותינו, פון אור. אַלטע צייטען ,

אָיבִי, המ. מיין פאָטער . אֲבָי"", הם. דעו פאָטעו פון --.

אֲבֵיייאֵבוֹת'-הַטּוּמָאָה, הט. (תּל5 מודיש) ,. "דער אופאָטעו פון אונריינקייט? ,, דער העכסטער גראַך פון אונריינקייט, די קווינטעסענץ פון פאַרדאָרבּענהײיט .

אֲבֵיי"הַיֵילֶד, הם, (ליטווגיש), רער פאָטער פון דעם (בּאַשניטענעם) קינד ,

אֲבֵיייְתוֹ'מִים, הם. (בּיבּליש). דער פּאָטער פון די וועלבע האָבּען ניט קיין עלטערען. "נאָם אין אֵץ אבידיתומים*" (שפו.).

אֲבִיידָה, הוו, (ם, אֲבֵיידוֹת). זעה אֲבֵירָה,

אֶבִ'יוֹן , הם. (ט. אֲבְיוֹנִים). אָרע: טאַן. *בּיי אַ'ן א ביון אַ צווי=

אביוןדשבאביונים

לינג אין ווי אַ פינפטער ראָד צום װאָגען" (שפּװ.), "ער אין ניט קיין גרויסער עושו און ניט קיין קליינער א ביון* (ווער.).

אָבִייוֹן-שֶׁבָּאבְיוֹנִים , הם. דער אָרעמסטער פון די אָרעמע, אַ גרויסער אָרעטאַן.

אָבִ'יוֹניטע, הוו. (ט. אֶבְייֹנישעם), אָרעמע פרוי.

אַבַיילוּת, הוו, זעה אֲבַלוּת ,

אָבֵי'נוּימֶלֶךְ וְמֵלָדְז, הם. אונזער פאָטער ‏ דער קעניג אָט) . *אבינו-מלך דאָס האַרץ אין מיר פרעהליך* (פאָלקס=ליער).

אבַי'נוּמַלְכָּיו, הם. (לימורניש), *אונזער פּאָטער און קעניג", די ערשטע ווערטער און דער נאָמען פון אַ אירישען געבּעט.

אַכִּירי"לָב ולָב}ן, הם. (בּיבּליש). האַרטהערציגער טענש.

אָבֵל, הט. (3, אֲבֵילִים). איינער וועלכער אי אין טרויער; דער פּערװואַנדטער פון אַ פאַרשטאָרבּע= נעם (אין דעם יאָהר פון טרויעַר).

אֲבַלָה, הוו. (ם. אֲבַלוֹת). זעה אֶיבָל,

אֲבילוּת, הוו, טוויער {; די צייט פון טרויער נאָך אַ פאַרשטאָרבּענעם (בּיי אידען, צוועלף מאָנאַט) .

אָיבָלישע, תוו. (ם. אִיבַלישעם). זעה אָיבֵל,

אנב

אִ'בֵןְדטוֹב וטָבו, (תלמודיש: אָיבֶן- טוֹיבָה), הם. (ם. אֲבָנִים-טוֹיבוֹת), עדעלשטיין, דימענט ; טהייערע זאָך, זעלטענהייט , *אַ שסיטוב אין בּעסער ווי אַ'ן אבן-טוב* (שפוו.).

אֶיבָןנָנָף, הם. (ם. אַב גי נָגָף), (בּיבּליש) , שטרויבעל=שטיין , הינ= דערנים .

אַבְנֶט, הט, נאַרטעל, רער גאַרטעל וועלכען מע טהוט אָן אַ טויטען .

אֵיבָר, הט. (ם. אִבָרִים נַאֲבָרִים)).

גליעד ‏ טענליבער געשלעכט-אָר= נאַן .

אֵיבֶר-מִןְדהֲחַי' , הם, (תלמודיש) . אַ שטיק פלייש אָפּגעשניטען פון אַ בהמה ווען זי לעבּט נאָך (פאַר2 באָטען צו עסען לויט דעם אידי2 שען דין).

אַבְרִיהֶם, אנט. דער נאָמען פון דעַם ערשטען אידישען אורפּאָטער ,

אַבְרֶיהֶם-צָבֵיינו אונזער פאָטער אברהם, אברהם- אבינו'ם טהירען, ועהר פיעל טהירען (לויט רער לעגענדע האָט אברהם, וועלבער אין געווען זעהר גאַסטפרײנדליך , געלאָוט טאַבען זעהר פיעל טהירען אין זיין הוין דאַמיט די פרעמרע זאָלען קענען לייכט אַרײנקומען).

הם, (תלמודיש),

אַ'גַב , או. פאַרבּייגעהענדיג, אויך , צונלייך .

אנב-אורחא

אַנֵב-אוּר'חָא, או. (תלמודיש). זעה אַנַב,

אֲנָדָה, הוו, (ם, אֲנָידוֹת). זאַגע, לעגענדע; דעריעניגער טהייל פון תלמוד (ווז,) וועלבער באַשטעהט פון לעגענדען , שפּויכװוערטער, מאָראַל-לעהרען א. ד. ג., אין נעגענזאַיץ צו דעם טהייל וועלכער

רופט זיך "הֲלָכָה" (ווו.),. ועה /

תֵּלִימוּד ,

אֲנַדַ'תָּא , הוו. (ם. אֲנַדִיתּוֹת), זעה אַגָידָה,

אֲנוֹידָה, הוו, (מ. אֲנוֹדוֹת). פאַר= .

איין, פאַרבּאַנד .

אַנוּידֶל, הם. פון דער האַנד. זעה גוי,

אַגִיל-ואָשִׂימַח , או. (ליטורגיש).

אוער יי

ער גראָבּער פינגער

אדם-נדול

אִידוֹן, הם. (ם. אֲדוֹנִים). אַ הערר; אַ רייבער פּאָרנעהמער אָדער אַריסטאָקראַטישער מאַן, אַ הויכער בּעאַמטער (געוועהנליך געבּרויכט אויף אַ ניט-אידען) .

אִירוֹןְ-הַנֶידוֹל, הם. דער גרויסער הערר, דער פאָרשטעהענדער בּע2 אַטמטער.

אֲדוֹוִייעוֹילִם , הם. (ליטורגיש) , *דער האַרר פון דער וועלט?, די ערשטע וועיטער און דער נאָטען פון אַ אירישען געבּעט װאָס מע זאָגט אין אָנהױבּ פון דעם מאָרגענדיגען דאַװונען. פון א ד ון - עול ם בּיז עלינו, פון אָנהױיב בּיזן ענד,

אֲדונָי, הם. מיין האַרר . אֲדוֹנָיי, הם, "טיין האַרר", גאָט, זעה יְהיָה, אִידוּק, המ. (ם. אִדוּיקִים). אַ זעהר

"איך וועל זיך פרעהען און װעל.

לוסטיג זיין?, די צוויי ערשטע ווערטער פון אַ געוויסען אירישען געבּעט=געזאַנג, געבּרױיכט אין דעם ווערטעל ; קיילעכדיג און שפיציג", זעהר נלאַט (דאָס װאָרט "אגיל", איך וועל זיך פרעהען , ווערט דאָ שפּאַסהאַפט פּאַובּיטען מיט דעם וואָרט "עגול", רונד).

אֵידוֹם, אנט. דער נאָמען פון אַ

פאָלק װואָס אין געַווען פיינדליך צו אידען און װאָס ווערם רער מאָנט זעהר אָפּט אין דער בּיבּעל.

* א גיל-ואשטח: ד, ה. /

ןְ | ָ ו | ו | 1 ו 7 ו

פרומער, אַ פאַנאַטישער מענש, אַדוָֹם', הם. זעה יְדיָח,

אַי'דִיר , המ. (ם, אַדִי'רִים) . "אַ מעב? טינער?, אַ זעהר רייכער טאַן. אָדָם, הם. אַ טענש; אנם. דער נאָמען פון דעם ערשטען מענשען. *אדם אַמענש קאַטשקע רוק זיך" (װוערטעל געאָגט אױף אַ קליין מענשעל װאָס שטעלט זיך גרויס,, אָדער אויף אַ טויגעניבטם װאָס מאַכט דעם אָנשטעל פון אַן אויפטהוער), 7 א ד ם נאַקעט חוה

באָרװועס? (ווער.) .

אָידֶם"נָ'דול, הם, גרויסער מאַן .

אדם-הראשון

אידֶם-הָרֵא'שׁוֹן, הם. (תלמודיש) . דער ערשטער מענש,

אָדֶם יְסוֹידוֹ מַעָיפֶר וְסוֹיפוֹ לְעיפָר , (ליטורגיש), דער פונדאַמענט פון מענשען איז שטויבּ און זיין ענד

אין שטוינ . *"אדם יסודו מעפר וסופו לעפו אן בינו-לבינו אין גוט אַ טרונק

בּראַנפען* (ווער.).

אָדֶם רוֹב לְעֵצָימוֹ, (תלמודיש) . אַ מענש אין נאָהענט (אַם נֹאִ= הענטסטען) צו זיך אַליין .

אֲדָמָה, הוו, ערד . אַריינלײגען אין דער א ד 8 ה , אומגליקליך מאַג כען, רואינירען ; מאַכען צו נישט .

אַדְמוֹ"ר', הם. אב. אֲדוֹנֵינוּ מורנוּ וְרַבָּינוּ, און מייסטער (אַ טיטול מיט וועל= בע מע אַדרעסירט אין שרייבּען אַ גרויסען פרומען געלעהרטען).

אונזער האַרר, לעהרער

אֵדֶר נאֶ'דָר,, חם. דער זעקסטער טאָנאַט פֿון דעם אידישען יאָהר ; פאַלט געוועהנליך אין פעבּרואַר2 מערץ און האָט 29 טעג.

אֲדֶר-וַאֲדֶר נְאָדֶר-וַאָדָרו, ם. דער זעקסטער און רער ויבּענטער מאָ= נאַט פון אַ'ן עבּור"יאָהר .

אֵרֶר נאָדָר!-שֵׁיני, הם. (תלמודיש) . דער צווייטער אדור, דער ויבענ2

4

|

אהבה שהיא תרויה ברבר

טער טאָנאַט פון אַ'ן עבּור"יאָהר; פאַלט נעוועהנליך אין מערץ? אַפּריל און האָט 29 טעג,

אַדִרַבֶּה, או. (תלמודיש). פאַר: קעהרט, אים געגענשהייל; נאָך בעסער, רעסטאָ בּעֶסער.

אַךְ'רַבֶּהיוְאַדְיְרַבָּה , או, נאָך בע= סער, דעסטאָ בּעסער; זעחר נוט פאַרטראָגען . "איך בּין מים איהם אדוכּה-ואדובה א ער אין טיט מיר קידער=ווידער" (ווער.) .

אַ'הֵבָה, אַהֲבַת", הוו. (ט, אַהֲ'בוֹת), ליעבּע, פריינרשאַפט ,

אַהֲבֶה-רַיבָה גרויסע ליעבּשאַפט; די ערשטע ווערטער און דער נאָמען פון אַ געוויסען אירישען געבּעט װאָס מע זאָגט פֿאַר שמע-שואל, אה בה-רכ ה = פּרישטשיקלעך , אַ וואולגאַרע בּאַצייבנונג פון גע: וויסע פּרישטשיקלעך אויף דעם געזיכט פון יונגע לײים. פפאַר לױטער אהבה-רב ה קומט ער ניט צו שטע-ישראל" (ווער.).

הוו. (ליטורגיש) .

,

אַהֲיבֶה שְׁאֵיינָה תִּלוייָה בְּדָיבֶר, הוו, (תלמודיש), אַ ליעבּע וועלבע אין ניט אָפּהעָנניג אָן אַ געוויסען אינ2

טערעם, אונאייגענניצינע ליעבּע. אַהֲבֶה שָׁהִיאי תְלוּיָה בִּדָבֶר, הוו, (תלמוריש) . אַ ליעבּע וועלבע אי

אהבת-הבריות

אָפּהענניג אָן אַ געוויסען אינטע2 רעם, אייגענניצינע ליעבע.

אַהַיבַת-הַכְּריוֹת , הוו. (תלמוריש) . טענשענליעבּע.

אַהֲרן, אנם. דער נאָמען פון דעם עלטערען בּרודער פון משה ; דער פאָטער פון דעָם אידישען פּרים= טער-שטאַם .

אַהירן-הַכֹּהֵן, אנם. דער פּריסטער אהרן .

אוֹהֵב, הם. (ם. אוֹ'הֲבִים). ליעב: האַבּער, פריינד ,

אוֹיהָב-בָּ'צַע, הם. (ם. אוהֲבִידבְצַע ִבָּיצַעז), (בּיבּליש). ליעבּהאבּער פון געלט, געלט-נייץ , קאַרגעַר.

אוֹ"הֵב-יִשְׂרָאֵל, הם. (ם. אוֹ'הֲבֵי- יִשֶׂר'אֵל). אַ פריינד פון דעם אי רישען פאָלק,

אוֹהֵב-נָיאָמֶן, הם. (ט. אי'הֲבִים-

09 5 *-

אֲמָינִים). אַ געטרייער פריינד .

4 פס = 6 =

אוֹהֶל, הט. אַ געמוערט שטיבּעל אויף אַ קכר ; דאָס שטיבּעל וואו מע רייניגט דעם טויטען פאַר דער בּעערדיגונג .

אַוַוַ'דֵַאי, או. (תלמודיש). געווים, אָהן צווייפעל. זעה וװַ'דָאי ,

אַװעג-, די בּאַדישונג פון אַלע העברעאישע ווערמער מיט דעם

אויר'ען

אידישען פאָרװאָרט "אַוועג" מון געזוכט ווערען אונטער דעם וואָר2 צעל-װואָרט, צ. בּ. ש.; "אַװענ? גנב'ען* ועה "גנב'ען".

אוֹיבּער-, די בּאַדייטונג פון אַלע העבּרעאישע ווערטער מיט דעם אידישען פאָרװואָרט "אויבּער* מון געזוכט ווערען אונטער דעם וואָר2 צעל-װואָרט, צ. ב. ש, : *אויבער'= שטש" וְעָה "שמש*.

אוֹים-, די בּאַדיישונג פון אַלע העבּרעאישע וועוטער מי דעם אידישען פאָרװואָרט *אוים" (וועל? כע געפינען זיך ניט דאָ) מון געַ= זוכט װוערען אונטער דעם װאָר2 צעל-װואָרט, צ. בּ. ש.: *אויס2 בשר'ען" זעה "בשר'ען?.

אויס'שייגעצ'ען, צא, אויסזירלען, אָפּױדען. זעה שֵׁייגֶעץ.

אוֹיפ-, די באַדײיטונג פון אַלע העב?

רעאישע ווערטער מיט דעם פֿאָר= װאָרט "אויפ" מון נעזוכט ווערען

אונטער דעם װאָרצעלװואָרט , צ, בּ. ש, ; *אויפ'רעש'ען" זעה "רעש'ען* .

אַזִיר, הם. לופט; שלעכטער גע= רוך, געשטאַנק; קלימאַט.

אַ'ויר'ען, צש. האָבּען אַ שלעכטען געווך , שטינקען . פֿאַך'2= אויר'ען, אָנפילען מיט אַ

אולי שלעכטען געָרוּך . זעה אַיוִיר ,

אוילי . או. פילייבט.

,

אוּ'לַי-וְאוּלִי, או, פּילייכט, פילייכט ראָך .

אוּילִייירַיחָם , פילייכט װעָט ער (גאָט) זיך דערבּאַרעמען (אַ'ן אוים= דרוק פון טרייסט אָדעָר האָפענונג) ,

אוּמיבְּרַחֲמֶינוּתידיג, א. אֶהן דער: בּאַרמונג , גרויזאַם, האַרטהערציג . זעה רַחֲמָנוּת,

אוימה, הוו. (מ. אוימות) . נאַציאָן , פאָלק. די אומות, די (נים=

אירישע) פעלקער ,

אוּימָה-הַיִשְׂרְאֵלִית, הוו. דאָם אי: רישע פאָלק.

אוּ'מָה-וְלִישׁין, הוו, (תלמודיש). "אַ פאָלק און אַ שפּואַך", נאַציאָן , פאָלק.

אוּמוֹת-הָעוֹילֶם, מ. (תלמודיש), די (ניט-אידישע) פעלקער פון דער וועלט .

אוםיחן, הם. ניט-שענקייט ; אונצן= פרידענהייט . װאַרפען אַ'ן אום'2 ח ן אויף אימיצען, פיינט קויגען אימיצען. *חן קאָסט ניט מעהו װוי אום'חן* (שפּו.) . זעה חִן .

אוצר

אוּמ'כְּביד, הם. בּאַליידיגונג, ער

ניעדערינונג. "פאַרר א ום. כ ב וד אַנטלױף אָבּער דעם כבור לויף ניט נאָך* (שפּוו.) .

אוֹ'מָן, הם. האַנדװוערקער, קינסט! לער .

אוּ'מְןיְיִד ויַדן, הם. זעה אוימָן,

אוּמָנוּת נאוּנ'נוּתן , = הוו, ווערק {; קונציגע אַרבּייט,

האַנך2

אוֹ'מָר-וְעוֹישָׂה, או. (ליטורניש) .

געזאָגט און געטהאָן, גיך, גלייך .

אוּמ'תַּרְיבּוֹת, הם. שלעכטע טאַנ רען. זעה תַּר'בּוֹת ,

אונטער-, די בּאַדייטונג פון אַלע העבּרעאישע װוערטער מיט דעם אידישען פאָרװואָרט "אונטער-" מון געװוכט װערען אונטער דעם װאָרצעלװאָרם, צ, בּ, ש; "אונ= טער'מסר'ען? ועה "מסר'ען*.

אוֹנָם, הם. צװאַנג , געצוואונגענהייט.

אוֹיפְן, הם, (ם. אוֹפֵנִים). אַרט , שטייגער ; בּאַדינגונג; פאַל.

אוֹיצָר, הם. (מ. אוֹצָרוֹת נאוֹצָירוֹתז, שאַץ, רייכטהום, גרוים פאַרטע. גען ; פאַרבּאָרגענער שאַץ { טייערע זאַך *אויף אַ שטובּ בּויען און אַ קינד אױיסגעבּען אין ראָ בּיי גאָט אַ בּאַזונדער א וצ ר* (שפוו.) .

אוקייניס

אוּקְיִי'נוּם, הם. אָקעאַן, מעער.

אוֹר-הַנָינוֹז, הם. (תלמודיש), "ראָם בּאַהאַלטענע ליכט", ראָס לע= גענדאַרישע וואונדער=ליכט װאָס גאָט האַלט אָנגעבּרייט פאַר די צדיקים אויף יענער וועלט.

אוֹרֵחַ (אוֹירַח, הם. (ם, אוֹרְחִים נאָךְ חִים!). גאַפט ; פועמדער . "אַז דער אוורח הוסט פעהלט איהם אַ לעפעל? (שפּוו,) . "מיט מיטגע= בּראַכטען בּרויט איז מען אומעמום אַ נוטער אווח* (שפּו.).

אוֹרֵחַ נאו'רַח!ֹדהִיגוֹן , הם. (תלמו= דיש). אַ פאָרנעהטער, אָנגעלעג= טער נאַסט,

אוֹירַחיטע, הוו. זעה אֹיֵרֵחַ,

אוּרִים-ותְמִים וְתִּיטִים) (בּיבּליש). געוויסע ערעלשמיינער װאָס דער כהךגדול (אַמאָל בּיי אידען) האָט געטואָגען אויף דער בּווסט און בּיי וועלבע ער פלענט זיך ערקונדיגען וועגען צוקינפטיגע. פּאַסירוגנען אָדער פרעגען אַ ראַטה אין וויבטיגע אַ= געלעגענהייטען ; אָראקעל.

,

אנּשְׁפֵי'זִין, הם. (ליטורגיש) . געוויסע רעליגיעוע שפּרוכען וועלבע אַ איד זאָגט ווען ער קומט אַריין צוערשט | אין דער סובּה .

7

הט, /

אזכרה

אוֹ"שֶׁר, המ. גליק.

אוֹת וְאֶת!, הם. (ם, אוֹ'תְיוֹת) . בּוב: שטאַבּ,

אוֹת, הם, (ט. אוֹיתוֹת). צייכען , בּאַווייז, וואונדער .

אות-בְּאוֹת (ְאֶת-בָּאָת|, או, בּוב: שטאַבּ פֿאַר בובשטאַב , שטעבליך , גענוי , אַקוראַט ,

בּוב=

אוֹ'תי-הָאִישׁ', הט, (תלמודיש) . רער דאָזיגער מאַן ; קריסטום ,

או'תוֹתוּמוֹפָיתִים, מ. (בּיבליש) . בּאַװוײזען און וואונדער=טהאַטען ; שטאַרקע בּאַװייוען .

אוֹ'תַיוֹת -מְרוּבָּיעוֹת , הם. פיער= עקיגע (העבּרעאישע) בּובשטאַבּען , העברעאישע דרוק-שריפט .

אָזי'שִׁיר,, הם. האָט ער געַוונגען', די ערשטע ווערטער און דער נאָמען פון דעם לױבּ-ליער װואָס משח האָט גע= זונגען צו גאָט נאָכדעם ווען די אידען זיינען אַריכּער דעם ים-סוף

(ווו) .

(בּיבּליש). "דאַן

אַזְהָדָה, הוו. (ט. אַזְהָרוֹת). וואַר= נונג . |

אַזְכָּידָה, חוו. (ם. אַזְכָּירוֹת). זעה ַזְכְירַת-נְשִׁיטוֹת ,

אזנים

אָזְנַיִם, ם. אויערען .

אָזְנַיִם-לַבּוֹיתֵל, (תלמודיש) . די ווענט האָבּען אויערען. "א זנים לכותל די שטיועל האָבּען אויך אויערען* (שפּוו.) .

איח, אב, אֶסָירוּ חַג (ווו) .

אחב"י, . אב, אַחַי'נוּ-בְּנִיייְשֶׂךָיאֵל ווזי).

אָחָד, צ. אײנער; דאָס לעצטע װאָרט פון "שמע-ישראל" (וז.) זואָס די פרוטע אידעַן ציהען אוים מיט גרויסער כונה,

אַיחֶר-מֵאָילֶף, הם. (ביבּליש), איי: נער פון טויזענד, אַ זעלטענהייט .

אַחֲ'דוּת , הוו. איינינקייט .

אַחֲידוּת-הַבּוֹירְא, הוז. די איינאיין= ציגקייט פון נאָט ,

אַחוֹץ', או. אויסער. זעה חוץי

אָחוֹר, הם. דער הינטער-טהייל, דער הינטען . אֲחוֹרַיִִם, הם. זעה אֶיחוֹר ,

אַחוֹתִי, הוו, מיין שװועָסטער , אָ'חִי, הם. מיין בּרודער .

אַחֵיינו-אַ'הָה , דוֹ ביוט אונזער בּרודער, דו ביוט איינער פון אונזערע.

אַחִיתֹפּל (אֲחִיתּוֹ'פָלן, אנם. דער | נאָמען פון אַ געוויסען טאַן וועל2 בער אי געווען דער ראַבה=געבּער פון קעניג דוד, װוי די בּיבּעל דערצעהלט .

אחת-לאחת

אַיחַר-הֲמַעֲישָׂה, נאָך דער פּאַסירונג, נאָך דעם. "א הויהטע שח זעלפט ניט קיין חרטה" (שפּוו.).

אַ'חַר-מָאָה-שֵׂינִים , נאָך הונדערט יאָהר, נאָכ'ן טויט.

אַחרוֹן , א. (מ. אַחֲרוֹינִים ; װו. אַחֲרוֹ'נָה, ם. אַחֲרוֹינוֹת). דעָר לעצטער ; דער װאָס ווֹעֶרט אוים2 גערופען דער לעצטער צום לי2 ענען אין שוהל ; איינער פון די שפּעטעיע רבּנישע געלעהרטע.

אַחַ'רוֹן-שׁנָּאַחֲרוֹינִים , א. דעו לעצטעי פון די לעצטע, דער ני= דעריגסטער .

אַחַרוֹן-שְׁליפָּסַח, הם. דער לעצ2

אַחָ טער (טאָג) פון פּסח .

אַחַרִי כְּכִילוֹת-הַכֹּל, (ליטורניש) , נאָכדעם וי אַלץ אין געענדיגט, נאָך אַלעטען.

אַחַרֵיימוֹת,, הוו, דער נאָמען פון דער ניין און צװאַנציגסטער סדרה (ווז.) .

אַחֲרִית-דָ'בָר, הט, (בּיבּליש) . דאָם ענד פון דער זאַך .

אֲחַשְׁוֵירוֹשׁ, אנם. דער נאָמען פון דעם קעניג פון וועמען עם ווערט דערצעהלט אין דעם בּוך אסתר (ווא).

אַ'חַת-וְאַיחַת , צ. (ליטווגיש). *איי2 נע און איינע?, צוויי, אַריינצעת? לען א חת -וא חת, געבּען מעהרערע שטיץ אֶָדעֶר קלעפ.

אַיחַת-לְאַחַת, צ. (בּיבּליש), *איינע צו איינער", צוזאַמען גענומען.

איבור

אִיבּור-, זעה א'בּור- ,

איבּער-,, די בּאַדייטונג פון אַלע העבּרעאישע ווערטער מיט דעם אידי'שען פאָרוואָרט "איבּער" מון געזוכט ווערען אונטער דעם וואָר= צעל-װואָרט .

אֵייבֶר , זעה אֵיבֶר 6

אייה , איה"ש ,‏ אב. אָםדירצָה- הַשָׁם' (זוז) ,

אַייוֹב , אנם. דער נאָסען פון אַ גע= וויסען מאַן וועלבען גאָט האָט געָנ פּלאָגט אום צו פּרובירען זיין פרומקייט ; דאָם בּיבּלישעַ בּוך וואָםס ענטהאַלט די געשיבטע פון איוב .

איינ-, די בּאַדײטונג פון אַלע העב= רעאישע ווערטער מיט דעם אידי2 שען פאָרװואָרט "אַיינ" סון געוובט ווערען אונטער דעם װאָרצעל2 װאָרט,

אִיך- שָׁיִהְיָה, ווי די זאַך זאָל (ניט) זיין, יערענפאַלם.

אֵי"כָה, הוו. דאָס ערשטע װאָרט און דער נאָמען פון איינעם פון די בּיבער פון דער בּיבּעל וואן עס ווערט בּאַקלאָגט די צער- שטערונג פון ירושלים } אַ קלאָג= ליעד.

אֵייכוּת , הוו. ליטעט.

אייגענשאַפט, קואַ=

אַיִילוֹנִית, הוו. קינדערלאָזע פרוי, בּעזדיעטניצץ . אַ קול פון אִץ אילונית אַ האַרטע רויהע שטים .

,

אטא ארי א טגארט

אין-לשער

אֵימָה, הוו. (ט, אֵיימוֹת). שרעס, גרויל; פורכט, אַנגסט, שרעקץ= ניס

אֵימָה ‏ שַחֵר, הוו, (בּיבּליש) . שרעק און גרויל, גרוים שרעק.

אֵימְה'דינ, א. שרעקליך, פירב= טערליך ; אזנגעהייער .

אִימָהוֹת, זעה אִמָהוֹת ,

אֵימַת-מָוָת, הוו, (בּיבּליש). טוים= שרעק,

אִימִתָא-רְצַבּוירָא, הוו. (תלמודיש). דאָס שועקען ויך בּיים אויפ= טרעטען) פאַר אַ פּובּליקום ,

אֵין-אוֹינַם , בּיבּליש) . "קיינער נוישטיגש ניט?", נים געצוואונגען .

אִין-בְּרֵיירָה, עס אין גיטאָ קיין אויסוזאַהל, טע קען זיך ניט העל= פען - "אין-בּרירה אן אַ גרויסע גורה* (שׁפּוו.).

אִיןְ-גַם-אֵחָר, (בּיבּליש),. עס אין ניטאָ צוטאָל איינער .

אין חָכָמָה וְאִיןתְּבוֹינָה נָגֶר - , (בּיבּליש). עס אין ניטאָ. (עס העלפט נים) קיין קלוגהייט און קיין פאַרשטאַנר קעגען --. *אין חנמה ואין תבונה ננגד שלעכטע קאָרטען" (שפּוו.),

אין"לִי, (תלמודיש). איך האָבּ ניט, * אין - לי איז די בּעמטע טענה" (שפּוו.). * אין-לי אין פּמור" (שפּו.).

אִין-לְשׁ'ער,

ניט אָפּצושאַצען, אונ2 געהייער . |

אין קיל ואין עונה

אין קוֹל וְאִין עוֹנָה , = (ביבּליש) . "עס אין ניטאָ קיין שטים און קיין ענטפער*, טע הערט גאָר ניט.

אין רִינַע בְּלִי פָּגע ופִּיגען, (נאָב? |

תלמודיש), זם אין ניטאָ אַ מינוט אָהן אַ נייעם אָנשיקעניס.

אין רַיחוּם בַּדִין', (תלמודיש: אִין מָרַחֲמִים בַּדִין). עם אין ניטאָ

קיין בּאַרעמהערצינער. (בּאַרעםט= הערצינקייט) אין געריכט . * אין ר ח ו ם בקאָרטען. פּאַואָרישׁ

ווערטעל).

אין-תּקיָה, עס איז קיין האָפנונג מעהר ניטאָ,

אינָה-מְקוּךָ'שֶׁת , (תלמודיש). זי איז (ווערט בּאַטראַבט אַלס) ניט פאַרלאָבּט . "אין א ' גנ ה - ם קוד שת * (וװער. -- ד. ה. אַן ניט אין אויך רעכט).

אי'סור, זעה אֵיסוּר ,

איפַּכָאדמְסֶתַּבִירָא, (תלמודיש). עם

מיינט נואַדר דאָסם גענענטהייל, גראַר פֿאַרקעהרט, אים געגעןג= טהייל .

אַיִר {אִיר|ן, הם. דער אַכטער באָ= נאַט פון רעם אידישען יאָהר; פּאַלט געוװועֲהנליך אין אַפּריל2 מאַי און האָט גיין און צװאַנציג טעג .

אִיש, הם. (3. אֲנָ'שִׁיס, אַנָ'שֵׁיי) , אַ מאַן{ כּירגעו, לאַנדסטאַן פון , אָפּגעשטאַמט פון,. אי'ש סובלק, אַ געבּירטינער פון סובלק . איש הורוויץ, איינער װאָס שטאַמט פון דער פאַמיליע הורוויץ.

10

אכילה

אִישׁ-אלהִים' , הם. (בּיבּליש), געט= ליכער מאַן .

אִיש-אַמָת , הט. (ם. אַנָשִׁיאֵימָת}, (בּיבּליש). אַ מאַן פון װאַרהײט , אַ'ן עהרליכער מאַן .

אִיש-הַכֵּינַיִִם, הם, בּיבּליש). מי= טעל-טאַן, פאַרטיטלער ,

אִיש-חָישׁׂוֹב , הם. (ט. אֲנָישִׁים- חֲשׁוֹיכִים), (תלמוריש). אָנגעוע: הענער טאַן ,

אִישׁ-מְהֵיימֶן, הם, (תלמודיש), אַ בּאַגלױבּטער, פּאַרטרױענסװװוערטעױּ טאַן .

אִיש-מְפֵּיייאִישׁ, הם. איינער פון צווייטען, טראַריציאָנעל.

אֵישָׂה, ועה אִישָׂה, אַדָ"בְּרֹאש, זעָה עֲבִיבְּרוֹש,

אַכְזֶר, הם. (3., אַכְזָירִים) , גרויןאָ2 מער, האַרטהאַרצינער מענש,. ‏

אַכְזְריטע, הוו. (ם. אַכָזָריטעס). גרויזאַמע, האַרטהאַרציגע פרוי .

אַכְזְדְיוֹת, הוו. גרױזאַמקײט, האַרט= האַרציגקייט .

אַכְזְדְיוּת'ריג, א. גרױיזאַס, האַרט? הערציג ,

אֲכֵילָה, המ. (ם. אֲכִילוֹת),. דאָס עסען ; עסענוואַרג ; אַ שפיין, אַ גע= ויכט. *א כילה א די בעסטע תפלה" (שפּוו.), "אַז קרופניק אין אַן א בילה אן אײשעשאָק אַ קהילה" (שפּוו.).

אכלן

אַכִילן , הט, עסער, פרעסער,

אַבִיליען, אַבִיליענען, צא,. עסלן, פרעסען,

אַכִיליער, הם. (ם, אַכִיליערם) , עסער ,, פרעסער ,

אַבְסַנְיָא , אַכְסַנְיָה , הוו. (ם, אַכְסַנֶייֹת) , גאַסטהױז,, אַיינפאָהר, האָטעל ,

אל מָילָא רַחֲ'מִים . הט. (ליטורגיש). "גאָט וועלבער אין פול מיט בּאַ= רעמהערצינקייט*, די ערשטע ווער2 טער און דער נאמען פון אַ געבּעט װאָס מע זאָגט בּיי אידען פאַר די זעעלען פון די טויטע, "עס העלפט וי אַ טױטען אֵץ א ל מל א רח מים* (ווער.).

אֶל נְק'מוֹת, הם, (בּיבּליש). דער גאָט פון ראָכע,

אַל הִבְמָחוּ בִּנְדִייבִים , (ביבּליש) , איהר זאָלט זיך ניט פאַרלאָזען אויף גרויסע לייט , *אל תבט חו בנדיבים פאַרלאָן זיך ניט אויף אַ פּאַרך" (ווער.) .

אַל תָּפִיתַּח פָּה לְשֶ'סָן , (תלמודיש), זאָלסט ניט עפענען דעם בּייוען גייסט דאָם מויל (אַ שפרוך װעל=

ען מע זאָגט ווען מע רעדט פון

אַ מעגליבען אומגליק),

אִילָא * ב, אָבּער, אַלזאָ, אֵיי װואָם?, אלא װאָס! -- װאָס דען? אֵײ װאָס?, אל א =װאָכדען? -- אֵײי װאָס דעָן?

אֵילָה תּיֹלִירוֹת נ'חַ, (בּיבּליש), דאָס אין די לעבּענסגעשיכטע פון נח'ן, "אלה תולדות נח, דאָס

11

|

אלכסנדר

אין די מעשה פון אַ פּאַרך* (ווער.). אֲלֹהִים' (געוועהנליך אױיסגעשפּראָם

כען : אֶלקים'ן, הם, גאָט, אֲליֹהִים' ! הם, זעה אֲלֹהִים', אַלִיאֵיי, אַלְװואַי', אר, זעה הַלְוַאיי, אֲליֹקִים', הט, זעה אֲלוֹהִים',

אֵילוֹל, המ, דער צוועלפטער מאָנאַט פון דעם אידישען יאָהי; פאַלט געוועהגליך אין אוגוסט-סעפטעם: בּער און האָט ניין און צװאַנציג טעג, "ראשיחדש א לול געהט אַוועק און דער בּעל-הבּית בּלייבּט אַ בּעליהבּית" (שפּוו.), "ראש-חדש א לול ציטעָרט אפילו אַ פיש אין וואַסער* (שפּוו.) .

אֲלְיָיהוּ הַנָביא , הט, (בּיבּליש), דער פּראָפּעט א ליהו פון וועלכען עס ווערען דערצעַהלט אין דער בּיבּעל פיעלע וואונדער=טהאַטען און וועלבער ווערט געהאַלטען בּיים אירישען פאָלק אַלם דער בּריינגער פון נוטע נאַכריכטען און וואונ2 דערליכע הילף, "אַן א לי הו הנביא אי רער בּעל-עגלה פַּאָהוט מען גיך? (שפּו.),. 2אַן גאָט וויל אין א ליהו הנביא מסכּים" (שפּוו,) .

אֵלְיָיהוּ הַנבִיאיס כּוֹם נכָּםו , הם, אַ בּעכער אָנגעפילט מיט וויין אָרער אַנ'אַנדער געטראַנק, וועלבען מע שטעלט צום סדר פּאַר א ל י הו הנביא,

אֲרֵבְ'סין, הם, קרומע ליניע. אַלִכְּסֵנידֶר מ'קידון, אנט.(תלמודיש), אַלעקסאַנדער דער קיניג פון מאַם

אלמן

צעדאָניען,, בּאַריהמט אין רער גע= שיבטע מיט זיין קלוגהייט און העלדישמקייט ,

אֲלָמָי, הם. (ם. אַלְמָנִים),. אַ מאַן בּיי וועלכען זיין ווייב אין גע= שטאָרבּען ,, אַ װיטוועַר , אויכזעהען װי אַן אַלמן נאָך שלשים, אויסזעהן פאַרפּוצט , אויסועהן פראַנטיש ,

אַלְמֶנָה, היו, (ם. אַלְמָנוֹת). אַ פרוי ביי וועלכער דער מאַן אין געשטאָרבען, א ויטוע. אַן אַ בתור נעהמט אַן אַ למנה פאַר איהר בּרױיט, האָט עֶר פון איהר דעָם טויט" (שפּווג). "בעסער אַ יונגע א לטנה וי אֵץ אַלטע מויד? (שפּוו,).. "אַ'ץ א ל מ נ ה אין אַ סכּנה, אַ גרושה אין אַ בּושה און אַ בּתולה אין אַ גדולה" (שפּוו.) . אַ לעבּעדיגץ א למ נה, אַ פרוי וועלכע דער טאַן האָט פאַרלאָזען ,

אַלְמֶנָה חַיָה (בּיבּליש: אַלְמְנוּת חַיוֹת), הוו, אַ לעבּעדיגע וויטווע, אַ פרוי וועלכע דער מאַן האָט פאַרלאָזען ,

אַ: מעמאָר (אייגענטליך : אַל מֵי'מֶר) הם. (ם. אַלמעמאָרס) . דער שטענדער פאַר וועלכען דער פאָר= בּעטער שטעהט אין דער סינאַ= גאָגע ,

אַלעמַאי (אָלָאמַאי'), ב. זעה אַמַאיי,

אֵילֶף הם, (ם, אַ'לְפִיען), דער נאָמען פון דעם ערשטען בּובשטאַבּ פון דעם אידישען אַלף-בּית . "דער װאָס זאָגט א לף דער מוו זאָגען

אמור

בּית" (שפּוו.). "ער קען ניט קיין צלם פון קיין אל ף? (ווער.).

אֵילֶף , צ. (ם. אֲלֵיפִים), אַ טויזענר.

אֵילֶף-אֲלָיפִים, צ. (מ. אַליפִי-אֲלפִים) (בּיבּליש) , טויוענד מאָהל טויזענד,

אֵילֶף-בֵּית וכֵּי, הם. (ם. אֵילֶף- בֵּייתיען). אַלע העבּרעאישע בּוב= שטאַבּען צוזאַמענגענוטען; ערשׁ2 טער אונטערריבט , אֶנְהוֹיבּ.

אָילֶם הַשִׁׂשִׁי, צ. דער זעקסטער (יאָהר-) טויזענד (לויט דער או= דישער צייטרעכענונג). בּיז'ץ אל ף ה ש שי, ועהר לאַנג,

אִם יְרְיצֶה הַשֵׁם', אויבּ גאָט וועט וועלען, טיט גאָטעם הילף,

אִם כֹּן, (בּיבּליש), אויבּ אַװי, אויבּ יא אַװי, "אם כן אױב דער צער פון טראָגען אין יא אַװי גרוים? (ווערטעל, בּאַציהט זיך אויף די ווערטער וועלכע רבקה האָט געואָגט אין דער צייט פון איהר שװאַנגערשאַפּט, וי רי בּי= בּעל דערצעהלםט),

אַמַאי', ב, ווארום ? ווארום רעןן?

אָמָה, הם. דער מיטעלסטער פינגער פון דער האַנד,

אִמָיהוֹת, הוו. 8. די מוטערם, די אורמוטערס פון דעם אידישען פאָלק (שוה, ובקה, וחל, לאה),

אֶמוֹ'נָה, הוו, (ם. אַמונות) . נלױי= בּען , = רעָליגיאָן {‏ אַ רעליגיאָן { צוטרוי ,

אִ'מוֹר , הוו, די איין און ררייסיגסטע סדרה (װוו.).

אמורא

אַמירָא, הט, (ם, צַמִירָיאִים), אי? נער פון די שפּעטערע תּלטודישע געַלעהוטע. זעה תַּלִ'מוּד ,

אָימָן, אר, ריכטיג, װואַהר, אַזױ זאָל עָם זיין (אַ װאָרט מיט וועלבען פיעלע געבּעטען און קאַפּיטלען פון תּהלים ענדיגען זיך, און װואָס די צוהערער עָנטפערען אויף די גע=

בּעמען פון דעם פאָרבּעטער), ואָ= נען אמן, צרבאַטקען. "פאַר א מן קומט קין פּאַטש ניט" (שפּוו.).

אָימָן סָילֶה, אר, (ליטורגיש) . עם איז וואַהו, אַי ואָל עס זיין. עה אִטֶן.

אֵיסַר , צא, האָט געזאָנט, אַזױ האָט געזאָגט ,

אָמַר אַבַּיׁי , (תּלמודיש), (אַזױ) האָט געזאָגט אבּיי (אַ געוויסער געלעהרטער וועלכער קומט זעהר אָפט פאָר אין תּלמוד), "פון א ם ר א בּ יי אין נאָך ניט קיין ראיה" (שפּוו.).

אִימְרוּ לָאלֹהִים' , (ליטורגיש), זאָגט צו גאָט (די ערשטע ווערטער פון אַ געוויסען געבּעֶט). *א מרו לאלהים ועד צו דער װאַנד* (ווער.).

אַ'מָת, הם, װאַרחײט, ריבטיגקייט, ווירקליבקייט, *אַ האַלבער א מת אין אַ גאַנצער ליגען" (שפּו.). "אַ ליגען טאָר מען ניט זאָגען אִץ א מת דאַוף מען ניט זאָגען"* (שפוו), * א מ ת מיט ליגען צו= ריבּען אין נאָר ניט געבּליבּען" (שפּוו,), "אַץ א מת מעג בען זאָגען אויף אַ'ן אייגענעם טאַטען?*

18

אני מאמין

(שפּוו,) , "דעם ליגנער גלױיבּט מען אפילו רעם א טמ ת אויך ניט* (שפּון,) . "רער שפּיגעל זאָנט אוים דעם א ם ת * (שפו.) . "רער אמת אין דער גרעסטער שוינ= דעל" (שפּוו.) . "רער בּעסטער ליגען איז דער א מת * (שפּוו.), אַלץ און בּוויט זאָלסטו עסען און דעם א ט ת ניט פאַרגעסען? (שפוו,), "קינדער און נאַראָנים זאָגען דעָם א מת * (שפו).

אֵימָת , א, ריכטיג,, וואהר, ווירק* ליך ;‏ אויפריכטיג,, אָפענהערציג ; עכט, אין דער א מת , אין דעו א טמ ת 'ן -- אין דער טהאַט, ווירק: ליך *א מת וי תּוות משה'" (ווער.) .

אנג ע'בְּרוֹיגָוים, ‏ א. פאַרערגערט , פאַרבּייזערט, בּייז. זעה בְּרוֹגָו,

אַנְדְרוֹ'גִינוֹם, הט.(ם אַנִדְרוֹ גִינוסיען) איינער וװועָלכער האָט די געם שלעכבט:צייבענם אי פון אַ מאַנס= פערשוין אי פון אַ פרויענצימער .

אָנוּס, הם, (ם. אָ וּסִים), אַ גע: צוואונגענער,. די אנוסים, די אירען אין שפּאַניען אין צייט פון דער אינקוויזיציאָן ‏ וועלבע זענען נעצוואונגען געװװאָרען זיך צו טוי= ען און האָבּען פּערבּאָרגענערהייט אָפּגעהיט די אידישע רעליגיאָן, די מאַראַנעַן .

אֲנוּיסָה, הוו. (ט. אֲנוֹיסוֹת). אַ פאַרגװואַלטיגטע (יונגפרוי).

אֲנֵי' מאֲמִין, הם. (ליטורניש) , (ם, אֲנִי מאָ מִיןים) . *איך גלױבּ* , איינער פון די דרייצעהן גלױיבּענם? אַוטיקלעָן פון דער אירישער רֹעֵ*

אני שלטה 14

ליגיאָן וועלבע מע זאָגט בּיי אירען אין דעם מאָרגעדיגען דאַוונען ; די דרייצעהן גלױבּענסאַרטיקלען ,

אֲנֵיי שָׁלמֹה, (בּיבּליש). איך בִּין (דער קעניג) שלמה, "חאָטש שריי אני של םה קינער גלױבּט ניט" (ווער.).

אַנידער-, די בּאַדייטונג פון אַלץ העבּרעאישע ווערטער מיט דעם אידישען פאָרװואָרט "אַנידער* מון געווכט ווערען אונטער דעם וואָר= צעל-װאָרט ,

אָנְיִקֹת מֵסַלדֶיך, (ליטווגיש), "דאָס קרעכצען פון די וועלבע ריהמען דיך (גאָט)", די עושטע ווערטער פון אַ געבּעט וואָס טע זאָגט צו נעֵילה מיט אַ געוויסער מעלאָריע, געבּרויכט אין ריידען ווען מען רייצט זיך מיט אימעצען װועָלבען מע האָט אָפּגענאַרט (דער אויסדרוק פון טריאומף ליגט הױפּטועכלין אין דעם זינגענדען טאָן מיט על כען טע רעדט די ווערטער אַרױס),

אַנָ'שִׁי", המ. ם. זעה אִישׁ,

אֲנָישִׁים, הם, ם, זעה אִישׁ,

אֲנָישִׁים וְנָישִׁים וְמָף, הם. מ, (בּיבּ- ליש). מענער און פּרויען און קיג= דער, קינד און קייט,

אִ'סוֹ ', הם, (ט. אַסוּירִים) , פאַרבּאָט, פאַרוועהר ,

אֶיסוּר, א, (ם. אֲסוֹרִים). פאַרבּאָ= טעַן, פאַרװעֲהוט ; אַ'ן אויסדרוק פון שווערען אַלײן אָדער בּאַשווע= רען אַ'ן אַנדערען ניט צו טהאָן עפעם, אַװי װוי; א סור אױבּ איך װעל דאָס טהאָן, א סוו

אסתר

זאָל דיר זיין אויבּ דו וועסט דאָס טהאָן .

אָיסוּר ;. זִיר, א. פאַרבּאָטען אַזױ וי (דאָס פלייש פון) אַ שוויין; אִץ אויסדרוק פון שווערען אויף ניט, זְעֵה אָיסוּר

אָיסוּר לְרִבָּר, מע טהאָר ניט ר29 דען! נים גערעדט! רעדען אױף אימיצען א סוו לד בּו, רעדען זעהר שלעכטע זאַכען אויף אימי: צען,

אָיסוּר לְרַחָם, (תלטודיש) , מע טאָר ניט קיין מיטלייד האָבּען (אויף איהם, איהר א. ד. ג.) .

אֲסוֹ'תָא, או, (תלמודיש), (צו) היי= לונג! צו געזונד! אַ וואונש צו איינעם וועלכער ניסט אָדער קומט אַרױס פון אַ בּאָר,

אֵיסִיִים, הם. ם, די אנהענגער פון אַ געָוויסער אידישער קאָטוניסטי= שער סעקטע אין דער צייםט פון דעם צווייטען טעמפעל וועלבע האָבּען געלעבּט אָבגעזונדערט פון פון דער וועלט און זיך גענעהרט מיט רי איינפאַכסטע שפּייזען .

אֲסֵיפָה, הוו, (ם. אַסָיפוֹת), פאַר= זאַמלונג,, מיטינג,

אַסֶירוֹּ"חַג, הט, (בּיבּליש) . דער מאָג נאָך פּסח,, שבועות אָדער סוכות,

אַסָר'ען , צא, פאַרבּיטען, פאַרוועה= רען , אַרױפּלײגען אַ פאַרבּאָט אויף, עֶרקלערען אַלֹם ניט גילטיג אָדער ניט געזעצליך (לויט דער אירישער רעליגיאָן) .

אַסִתֵּר, אניו, דער נאָסען פון דער אידי'שער פרוי פון קיניג אחשורוש

אפתר המלכה

וועלכע האָט זיך אַיינגעשטעלט פאַר דאָם אידישע פאָלק ; דאָס בּוך פון דער בּיבּעל וואו די געשיבטע ווערט דערצעהלט,

אָסָהֵר הַמַלִ'כָּה, הוו, (בּיבּליש). די קענינין אסתר . "שעהן װוי א סת ר המלנכה?" (וער).

אָסִיתֵּר תַּעֵנִית ותֵּיענֶת!, (אייגענט? ליך : תַּעֲנִית אַסְתֵּר). דער טאָג פאַר פּורים אין וועלכעָן אירען פּאַסטען צום אַנדענק אן רער וואונדערליכער רעטונג פון דעם אידישען פאָלק דורך דער קענינין אסתר. עָם דוערט פון א סתו ת ענית בִּיז פּורים, עס דויעָרט ניט לאַנג ,

אָפֿ., די באַדײטונג פון אַלע העב2 רעאישע ווערטער מיט דעם אי2 דישען פאָרװאָרט "אָפּ* מוז געווכט ווערען אונטער דעם װאָרצעל-" װאָרט .

אַ'פוֹד, הם. אַ בּרוסט-קלייד וואָס דער אױיבּער=פריסטער (אַמאָל בּיי אירען) פלעגט טראָגען .

אַפּוֹטְרופוס וַאַפֶּטְךָ'פּוֹם}, הם. (ם, אַפּוֹמְרוֹפִיסִים ואַפְּמִרְפְיסִים! . א'ן אָפּעקוןן, איינער וועלבער פּאַסט אויף אויף אַ ניט=דערװואַקסענעם און פאַרזאָרגט זיינע אינטערעסען { פאַרזאָרגער ,, אויפזעהער ,

אַפּוֹמְרוֹפִיסוּת וְאַפּטְרְפיסוֹּת!, . הוו, אָפּעַקונסטוואָ , אויפועהרשאַפט , אויפפּאַסונג ,

אַפֹ'תִיקִי, הוו. געלר, פיעל געלר, רייכטהום,

אפ ייען,, צא. אויפלעבען, אָפּ2

אפשר

מינטערען . זעה חי י אֲפִיילוּ, ב. אויך זאָגאַר.

אֲפִיקוֹ'מָן, המ. איינע פון די דריי מצות וועלבע מע לענט אױףן טיש צום סדר און וועלבע ווערט בּאַהאַלטען בּיו צום ענד פון מאָהל= צייט.

אַפִיקורָם, הם. (ם. אַפִּיקוֹרִיסִים נְאַפְּיָקְךְ'סִים!). ‏ איינער וועלבער לייקענט אן גאָט, אַ פריירענקער. "אַאיר אַ למדן קען קיין חסיד ניט זיין און אַ'ן עס-הארץ קען קיין א פּיקורס ניט זיין* (שפּוו.).

אַפִּיקיֹרִיסוּת נַאַפַּיְקְרְיסוּת!, הוו. דאָם לייקענען אן גאָט, פריירענקעריי ; אַ פרייער געראַנק, אַ פרייע גע= זינונג .

אַפִּיקוֹ'רָסיטע, הוו. (ט. אַפִּיקוֹ'רָסי- טעס). איינע וועלכע לייקענט אן גאָט, אַ פריידענקערין .

אַפִּיקוֹךְ'סַיישׁ. ואַפְּיִקְךְ'סֵײי :1 א. גאָטלאָן, פריי, פרייגעואָנען .

אַפֵנִים,. או. זעה הַפָּנִים,

אָפֶם כֵּיסֶף, (בּיבּליש) . עם אין אױסגעגאַנגען דאָס געלר. * א פ ס בסף מאַכט דער תרנום שלים" (שפּוו. ;‏ דאָם װאָרט *"שלים" בּאַם דייטעט אין אַראַמעאיש *אויסנע= גאַנגען" און אין אידיש כּאַדײטעט עס "שלעבט*).

אֶפְרַ'יִם, אנם. דער נאָמען פון דעם אינגסטען זוהן פון יוסף ; דער נאַ= מען פון דעם אידישען שטאַם וועלבער קומט פון איהם אַרױים.

אֶפָישֵׁר, או. פיעלייכט, טעגליך .

אץ 'להעשיר

"אפשו אן טאָמער בּויינגט קלאָג און יאָמער* (שפּוו.) .

אֶץ לְהַעֲשִׁיר, הוו. (בּיבּליש) . איי= נער װאָס יאָגט זיך רייך צו ווערען.

איץ קוצַ'ץ, (ליטורגיש) . די ערשטע צוויי ווערמער פון אַ געוויסען אי= רישען רעליגיעוען לױבּ-געואַנג װאָס ענטהאַלט אַ װאָרט-שפּיעל פון פיעל *צ''ען (אץ קוצץ, קצוצי לקצץ, בדבוו מפוצץ , רצוצי לוצץ), אץ קוצץ שפּאַך, אַ פֿאַרדרעהטער אונפאַרשטענד= ליבעֶר סטיל.

אֲצִ'בָּע, הם. דער טייטעל-פינגער .

אֶצְ'בַּע אלֹהִים', הם. (בּיבּליש). אַ פינגער פון גאָט, א בּאַוויין פון הימעל, אַ וואונדער .

אַקְדִימוֹת , הוו. מ. (ליטורגיש) . גע= וויסע לויבגעזאַנגען אין אַראַמץ2 אישע שפּראַך וועלבע מע זאָגט בּיי אידען אום שבועות. 7ער פַּאַר= שטעהט זיך דאַרױיף וו אַ קאַץ אויף א ק ד מ ות * (ווער.).

אַראָפּ", די בּאַדײטונג פון אַלע העב= רעאישע ווערטער מיט דעם אידי= שען פאָרװואָרט "אַראָפּ" מון גע= זוכט ווערען אונטעָר דעם וואָר= צענבװאָרט .

אַרְ'בָּה, המ. היישעריק , איינע פון די צעהן פּלאָגען וועלבע גאָט האָט אָנגעשיקט אויף די עניפּטער אום זֵיי זאָלען אַרױסלאָזען ראָס אידישע פאָלק פון זייער לאַנד.

אַרְ'בָּע, אַרְבָּיעָה, צ. פיער .

אַרִ'בַּע כּוֹיסוֹת, הם. ם. (תלטודיש). די פיער בּעבערם (וויין) וועלבע

16

ארוים-

מע טרינקט בּיי אידען צום סדר. , מע מיינט ניט די חרוסת נאָר די אובּע כוסות'" (שפו.).

אַרְ'בַּע כַּניפוֹת, הם. (ם. אַרְבַּע כַּנְ'פיֹתיען), (בּיבּליש). "פיער עקען", אַ פיערעקינ קליידונג-שטיק מיט װאָלענע אָדער זיידענע פע= דים אַיינגעטאַכט אין די פיער עקען, װואָס יעדער איד מוז טראָגען נאָכ'ן אידישען געזעץ. "עס פּאַסט איהם װי ‏ דעם הונט אַן א ור בע כבנפות? (וער.).

אַרִ'בַּע פִּינוֹת (הָעוֹלֶם), הם. ם. (תלמודיש) . די פיער ווינקלען (פון דער װעלט) . פון אַלע אובּע פנות, פון אומעטום.

אַרְבָּעָה, צ. פיער .

אַרְבּיעָה בָּנִים, הם. מ. (תלמודיש). די פיער פאַרשיערענע קינדער וועלכע ווערען אויסגערעבענט אין דער הגױיה: חכם -- דער קלו= גער, ר שע -- דער שלעכטער, ת ם -- דער נאַרישער, ש אינו יודע לטשאול -- דער װאָם פאַרשטעחט נים צומאָל צו פרעגען.

אַרְבָיעִים, צ. פיערציג .

אַרוֹיס?, די בּאַדייטונג פון אַלע העברעאישע ווערטער מיט דעם אידישען פאָרװואָרט *אַרוים? סמון געזוכט ווערען אונטער דעם וואָר= צעל-װואָרט ,

אַרוֹפ- ,, די בּאַדייטונג פון אַלע העבּרעאישע ווערטער מיט דעם אידישען פאָרװואָרט "אַרויפ* מון געַזוכט ווערען אונטער דעם וואָר= צעל-װאָרט .

פֶּפ ען

ארום-

אַרומ" , די בּאַדיישונג פון אַלע

העברעאישע ווערטער מיט דעם אידישען פאָרװואָרט "אַרום" מון געזוכט װערען אונטער דעם וואָרצעלװאָרט ,

אִירוֹן, הם. (מ. אֲרוֹנוֹת) דער קאַסטען אין וועלבען מע טראָג (בַּיי אידעָן) דעם טויטען צו דער בּעערדיגונג ; דער קאַסטען אין וועלכען די לוחות פלעגען גע= האַלטען ווערען ; ארון קודש (ו'ז.).

אִירוֹן הַקוֹדֶשׁ, הם. זעה אֶרוֹן קוֹירְשׁ,

אירוֹן קוֹדָשׁ, הם. (ם. אִרוֹן קוֹידְשׂיען). "דער הייליגער קאַם? טען*, די שאַפע וואו עם ווערען געהאַלטען די ספרי-תורות אין דער סינאַגאָנע .

אַרונטער-, די בּאַדײיטונג פון אַלע העבּרעאישע ווערטער מיט דעם אידיישען פאָרװואָרט "אַרונטער* מוו געזוכט ווערען אונטער דעם וואָר= צעל-װואָרט .

אֲרוּירָה, הוו. (מ. אַרוּירוֹת). בּייוע,

שלעכטע פרוי .

ארְיָה, הם. דער לייבּ, דער אַסטראָפ נאָמישער צייבען אין רעם שטערען= קריין פּאַר דעם מאָנאַט אָב. ועה מַזֶל,

אַריינ", די בּאַריײטונג פון אַלע העבּרעאישע ווערטער מיט דעם אידישען פאָרװואָרט "אַרײינ* מוז געזוכט ווערען אונטער דעם װואָר=

צעל-װאָרט . אֲרִייכַת יָמִים עְשָׁנִים) , = הוו. (תלמוריש) . לאַנגע טעג (און

אשטף

יאָהרען), לאַנגעס לעבּען.

אֵרֶךְ אַפַּיים, אם. (בּיבּליש). אַנע= דולדיגער. "גאָט אין אַן אוך אפים*.

אֶדֶץ-יִשְׂראֵל , הוו, (בּיבּליש) . דאָס אירי'שע לאַנד, פּאַלעסטינא .

ארְץ-יִשְׂריאֵל-געלט , הז. דאָס געלט װאָס מע שיקט אַװעק פאַר די אָרעמע אין פּאַלעסטינא .

אךֶץ-יִשְׂרָיאֵליערד, הוו. ערד גע2 בּראַבט פון פּאָלעסטינא וועַלבע מע לענט צו קאָפּענס דעם טויטען אין גרובּ אַלם בּאַשיצונג קעגען גלגול מחילות .

אֶרְ'צָה, או. אויף דער ערד, זעהר נירעריג , זעהר געפאַלען.

אֵשׁ לָהִיבָה, או. (בּיבּליש). פלאַם? פייער , צאָרענדיג .

אִישָׁה (ְאַ'שֶׁת"), הוו. (ם. נָשִׁים), אַ פרויענציםער ; אַ ווייב .

אֲישָׂה רָ'עָה, הוו. אַ שלעבטע, בּייזע פרוי . |

אַשִׁיכְּנַז, אנוו. דיײיטשלאַנד .

אַשִׁיכָּנַז, א. לויט נופח אשננן . זעָה נוֹיסַח .

אַשְׁכָנ זִי, הם. (ם. אַשְׁכָּי זִים). "אַ דייטשער איד", מיט דעם נאָטען ווערט נעוועהנליך בּאַצײבענט יע= דער איד וועלכער אין ניט קיין ספרדי (ווז.).

אַשִימְדַאי, הם, דער קעניג פון די טייוואָלים .

אַשִׁימָה, הוו. (ם. אֲשְׁמוֹת ואשימוֹת!) שולד , פאַרבּרעכען .

אשמורה

אַשְׁמוֹרָה, הוו. (ם. אַ, מוֹירוֹת), איינער פון די טהיילען אין וועלכע די נאַכט אין געֲווען אַיינגעטהײלט אין דעם הייליגען טעמפּעל (פאַר= צייטען בּיי אירען. יעדען טהייל פון דער נאַבט פלענט אַבּאַזונ? דערע װאַכבע פון פּריסטער באַ= וואַכען דעם טעמפּעל) .

אֶשֵׁנ הם. (ליטורניש) . "מיר האָבּען זיך פּאַרשולדיגט", ערשטער װאָרט און דער נאָמען פון אַ גע= וויסען אירישען געבּעט אין וועל= כען טע בּאַרייהט אויף די זינד זיך שלאָגענדיג דערבּיי ‏ מיט דער האַנד אויף דער בּרוסט . זיך שלאָ: גען א שמנו, בּאַדױערען, באַ= רייהען, זיך ערקלערען אַלס שול2 ריג .

אַשִׁפָּה, הוו. (ם. אַשִׁיפוֹת). מיסט, שמוץ, בּלאָטע; שלעכטע, גע= מיינע װאַארע.

אֲשֶׁר יָ צֵר, הם. (לישורגיש). אַ קורצעם געבּעט װאָס טע זאָנט ווען מען געהט אַרױם פון אָפּטריט .

אַ'שָׁר"יָ צַר-פַּאפּיר , הן. אָפּטריט? פּאַפּיר ; אַ ווערטהלאָזער פּאַפּיר .

אַישֶׁר;ַ'צריעל , הו. (ם. אֲישֶׁר- י'צְרילעך). אָפּטריט:פּאַפּיר. ,זיין וועבסעל איז גוט אויף א ש|װ - יצר'לעך * (וער.).

אַשָׂירֵי, הם. (ליטורגיש). דאָס ערשטע װאָרט און דער נאָמען פון אַ קאַ= פּיטעל תּהלים װאָס ווערט זעהר זעהר אָפט געזאָגט (בּיים דאַוונען) . קענען וי א שרי, קענען קלאָר, אויסווענינ ,

)= = 4+ר,

18

|

אתה בחרתנו

אֲ'שֶת אִישׂ, הוו. (תלמודיש). אַ פּאַרהײראַטהעטע פווי. "אַ שניי= דערם אַ ווייבּ אין ניט קיין א שת איש" (שפו.).

אֵיֹשֶׁת אִישיניצע, הוו. (ם. אֲישֶׁת אִישיניצעס), אַ פאַרהײראַטהעטע פרוי וועלבע לעבּט מיט אַ פרעם= דען טאַן .

אֵ'שֶׁת איש'ציק, הם. (ם, אֵישֶׁת אִישיניקעם). אַ מאַן וועלבער לעבט מים אַ פרעמדער פאַרהיי= ראַטהעטעַר פרוי ,

אֵישֶׁת חַיֶל, הוו. (בּיבּליש) . אַ העלדישע פרוי, אַ'ן אויפטהוערקע, אַ פעהיגע ווירטהין. "אַץ א שת היל גיט רעם פאַן אַ האַלבּע פרנסה" (שפּוו.) .

אֵישֶׁת הֶַל מִי וְמִ'צָא, (בּיבּליש) . אַ פעהיגע פרוי ווער קען געפינען ? (די ערשטע ווערטער פון אַבּיב= לישען קאַפּיטעל וועלכען אַ איר זאָגט פּרײיטאָג צו נאַבט ווען ער קוטט אַהים פון שול. אין דעם דאָזיגעַן קאַפּיטעל ווערען געלױיבּט די גוטע אייגענשאַפטען פון אַ פע= הינער הויז-פרוי). "א שת חיל מי ימצא אָבּער אַ שליממול אין בּנמצא* (שפּוו.) .

אֶת חֲטָיאִי אֲינִי מַזְכִּיר, (בּיבּליש). איך דערמאָן מיין זינד, איך מון געשטעהן .

אַ'תָּה בְּחֲרֹתָּנו, הם. (ליטורגיש). "דו האָסט אונן אויסערוועהלט*, די ערשטע ווערטער און דער נאָם מען פון אַ געבּעט װאָס מע זאָנט בֵּיי אידען אין די פייערטעג ,

אתה בחרת'ניק 19 באור

אַיתָּה בְחַרְתִּ"ציק, הם. (ם. אַתָּז בְּחַרְהָ'יניקעס). אַ'ן אויפעיוועהל= טער (אַ נאָמען מיט וועלבען אידען בּאַצײבענען זיך אַליין , אָפט אין עֶרנסט און אָכּט אין שפּאַס). זעה איתֶּה בְַּרתָּנּ ‏

אַ'תָּה דָרְאֵי" , הם. (ליטורגיש).

מיט דעם אַנרערען.

אֶתְ'רוֹג, הם. (ט. אֶתְרוֹנִים), פּאַ: ראַדיו=עפּעל, אַ זאָרט לימאָנען= פרוכט וועלבע אידען געבּרויבען צוזאַמען טיט לולב און הדסים צו רעליגיעזע צװועקען אום סוכות, בּענשען אתרוג, אָגען אַ גע2

"עם אין דיר בּאַוויזען געװאָרען-, די ערשטע ווערטער און דער נאָ= מען פון אַ בּיבּלישען קאַפּיטעל װאָס מע זאָגט שמחת תּווה. געבּען אתה הואיתה , בּאַעהרען אימיצען מיט פאָרױינגען אתה הראיתה פאַר ן עסוך . װאָס האָט אתה הראיתה צו דער אַרענדע, װאָס האָט איינם צוטהאָן

ב,

ב, הם. דער צווייטער בּובשטאַבּ פון דעם אידישען אלף-בּית ; אֶהן אַ פּינטעלע אינעיוייניג ("ב') אויב= געָשפּראָכען (ויי וו") אַזױ ווי אין יֹחָבָר", מיט אַ פּינטעלע אינע: ווייניג (*2") אױסגעשפראָכען וי אין דעם װאָרט "בּרענען"; אין

וויסען זעגען=שפּווך האַלטענדיג דעם אתרוג אין האַנד, שעָהן וי אַ קארפירער (פון גריכישען אינועל קארפו) א ת רונג, זעהר שעהן. "דער א ת רוג קאָסט דאָס גאַנצע געלט און אויף דעם לולב מאַכט מען די בּרכה" (שפּוו.) , "אַז מען האָט ניט קיין א ת ר ו ג דאַרף מען קיין פּושקע ניט האָבּען* (שפּוו.),

פינען זיך ניט דאָ) מון נעזוכט ווערען אונטער דעם װאָרצעל װאָרט ,

בּאיךַ'מיען, צא, פאַרבּלוטיגען. זעה

דֶם,

בְּאַהֲבֶה, או. מיט ליעבּע, מיט צו?

פרידענהיים, מיט רעזיגנאַציאָן .

צעהלען גערעכענט אַלם 2, |

בּ", (צוגעשטעלט אין אָנהויבּ פון אַ העבּרעאישען װואָרט), אין, מיט, אויף, פאַר ,

בּא, הוו, דער נאָמען פון דער פינפ= צעהנטער סדרה (וו.).

בּאַ", די בּאַדיטונג פּון אַלע העב= רעאישע ווערטער מיט דעם אידי= שען פאָרװואָרט "בּאַ" (וועלבע גע

בְּאוֹנָם, או, געצוואונגעגערחייט ,

בָּאוֹ פָן, או. אויף דער אַרט, מיט דעם בּאַדינג.

נָאוּר ובּיאורן, הם, (ם. בָּאוֹרִים וכָּאוּירִים)) . ערקלערונג, קאָמענ2 טאַר. דער ב אור, אַגעוויסער קאָמענטאַר אויף דער בּיבּעל פאַר? פאַמט אונטער דער רעדאַקציאָן פון טאָזעם מענדעלסאָהן ,

באותו -יום

בְּאוֹיתו הַיוֹם', או, אין דעם דאָזינען טאָג ,

בּאֶזְינִי שְׁמַעָתִּי, (תלטודיש). מיט מיינע (אייגענע) אויערען האָבּ איך געָהערט,

בּא'חֲנ'ט, א, אַנציהענד, רייצענר, ליעבּליך. זעה חֵן ‏

בּאטַ'עַמיט, א. געשטאַק, אַפּע= טיטליך , זעה טֵ'עַם .

בָּאִין אוֹפָן, או, אויף קיין פאַל ניט, בַּאֲלָכִיסוֹן, או, פאַר קווער , קרום ,

בּאַלמעמאָר, הט. (ט. בּאַלמעמאָרס), זעה אַלמעמאָר , |

בְּאֶילֶף מְחיילִיֹת, הם, "מיט טויזענד פערצייהונגען", דער הינטען, דאָס געזעס ,

בְּאִם, ב. אוב .

בְּאֶם לא , ב, אויבּ ניט, בָּאֶם לֵאוּ, ב. אוב ניט, בַּאֲמוינָה, או, עהרליך , געטויי ;

אויף עהרליכקייט ! אויף עהרענ? װאָרט !

בָּאֲמוּינָה שָׁלֵי' , = או, + אויף ‏ מיין עהרליכקייט, אויף טיין עהרענ= װאָרט,

בָּאֲמוּ'נָה שְׁלָימָה, או, (ליטורגיש) . מיט פולען גלױיבּעָן, מים פאָל= קאָמענעם צוטרוי ,

בָּאִימָת, או. אין דער ווירקליבקייט,

אין דער טהאַט; ערנסט . בּאינויליען , צא,. בּאַשמוצען, בֹּאַ= ליידיגען ,, בּאַרײידען.

20

בנלדמהורעם

בַּארִייכוֹת , או, לאַנג,, לאַנג אוים? געצויגען, מיט אַלע גענויאיגקייטען,

בַּאֲישָׂר, ב. ווייל ; אָבּואָהל, װאָמש, מאַלעװואָס ,

בַּאֲַ'שָׁר בְּכֵי, ב. מאַלעװאָס, אֵיי2 װאָס, אָבּװאָהל ,

בַּאַ'שֶׁר הוּא שָׁם, (בּיבּליש). וואן ער איז דאָרט, וואו ער מעג זיין.

בָּיבָא, הוו. (ט, בָּיבוֹת), אַן אֶפֵ2 טהיילונג ,. אַ טראַקטאַט פון תלמוד (מיט דעם נאָמען רופט טמען גע= וועהנליך יערע איינע פון דריי גע= וויסע אָפּטהײלונגען פון דעם סדר נזיקין (ווז.) . זעה אונטען .

בָּיכָא בַּתרָא, הוו, (תלמוריש), די לעצטע אָפּטהײלונג. זְעַה בָּיכָא,

בָּיבָא מְצִיעָא, הוו, (תלטודי'ש), די מיטעלסטע אָפּטהײלונג. זעה בְּיבָא.

בא קֵמָא, הוו. (תלמוריש). די ערשטע אָפּטהײלונג, עה בָּיבֶא,

בִּבְחֵי'נַת, או, (קאַבּאַליסטיש), אין דער (פימבּאָלישער) נעשטאַלט פון, אין דער ראָלע פון, אין דער קלאַסע פון, אַלס,

בָּיכָל, אנוו, דאָס לאַנר וואו דאָס אירישע פאָלק אין פאַרטריבּעַן גע? װאָרען אין דעַר צייט פון דער צערשטערונג פון דעם ערשמען טעמפּעל; די הױפּטײשטאָדט פון דעם לאַנר בּבלן הם, שלעבטע, געמיינע װאַארע, "קיין סחורה אין דער עונסטער בּ ב ל * (שפו.).

בִּיבֶל-טהוּרעם, הם. דער טהורעם

וועלבען געוויסע מענשען האָבּען אויפגעבּויט אין בּבל מיט דער

בבליסחורה 1

אַבּױכט אַרויפצוקלעטערען אויפץן הימעל, ווי די ביבעל דערצעהלט (אַלם שטראָה האָט גאָט צומישט זייער שפּראַך און ראָס זאָל גע וועזען זיין דער אורשפּרונג פון דער שפּראַבעןפֿאַרשידענהייט אויף דער וועלט),

כִּיבָל-סְחוֹרָה , הוו. (מ. בְּיבֶל- סחי'רות), שלעכטע װאַארע, "אַ מיידעל אין אַ בּבלפםחווה" (שפּוו.) ,

בָּ'בָ -קו'נָה, הם. (ט, בָּיבָל-קיֹנִים), שלעבטער קויפער, שלעכטער קונד, "אויף אַ בבל:סחורה קומט אַ בּבל-קונה? (שפו.),

בִּיכל-שפּראף, הוו, צומישטע שפּראַך, זעה בָּבָל :

בָּינָד, הם, (ט. בְּנָידִים). אַ קלייד. פְּנְיָדִי כְדוּנָה כַּהו'נָה, הם. ם, (תלמודיש). פּריסטער=קליידער. בֶּנ ירִי מַלְכוּת, הט. ם. קעניגליכע , פרעכטיגע קליירער ,

בֶּנְ'רִי שַׁ'בָּת, הם. ם. פעסטליכע, שענע קליידעֶר ,

בּגלֵילָה, או. דורך רויבּ, ניט עהרליך,

בְּנְזֵירַת-, או, מיט דעָם בּאַפּעהל פון -- , מיט דעַם סטואַשנאָק פון --,

ִּיילָה בְּרֵנָה בַּשִׂמְחָה רַיבֶּה , (ליטורגיש) . טיט לוסטיגקייט מיט געזאַנג און מיט גרוים פרייד , "בגעלע בּגרינע בּשטחה רבּה* (אִ'ן אָפטע פּאַראָדיע).

בְּנִילוֹי ראש נְרֶאשׁן, או. (תלטוריש),

בריעבד

מיט אַ'ן אָפּגערעקטען קאָפּ, אֶהן אַ היטעל ,

בְּגְלוּיפִין, ‏ (קאַבּאַליסטיש) . ,מיט שניצערייען",, אויפגעראַמט, באָ= טרונקען , בּאַרױשט ,

בִּנֹנַיבָה, או, (געהמענדיג) אָהן דעם אייגענטהימער'ם וויסען, פאַרבּאָר= גענערהייר, אין געהיים .

בַּגִרֶת *, הוו. זעה בּוֹנָירֶת,

בְּרוֹיחֵק, או, אין נױיט, אין אָרעם= קייט ; קוים-קוים ,

בָּידוּק ומְנוֹיסחָה, א. אונטערוזובט און אויספּרובּירט , פעסטנעועצט, אֶהן אַ צווייפעל .

בְּרוֹ'רֹו, או, אין זיין צייט,

בַּרְ'חֶן , הט, (ם, כַּרְחָנִים), טאַר= שאַלעק שפּאַס-מאַבער, ויצענ= ואָגער , גראַמענמאַבער. 7אַ בּדחן מאַכט אַלעמען פרעהליך און אַליין ליגט ער אין דער ערר*" (שפּוו,) .

כַּרְחָ'נוֹת, הוו. די פּראָפעסיאָן פון אַ טאַרשאַלעק; שפּאַס-מאַבערײ{ אַ שפּאַס,, אַ וויץ, אַ שפּאַסהאַפטער גראַם ,

בַּרִ'חֶנֹיען, צש, זאָגען וויצען, מאַ= בען שפּאַסהאַפטע גראַמען ,

בָּרִ'יוֹק,, או, מיט גענויאיגקייט, נץ= נוי,, אַקוראַט, פּינקטליך ,

ְּרֵיל רַל *, בְּדִיל הַרֵלִי *, (תלמודיש : בְּדֵלִי רֵלוֹת), או זעהר אָרעם ,

בְּרִיעָכֵר בְּדִיעָבֵרוֹ, או. (תלטודיש), אַזױ וי עס אין שוין געשעהן

בדלית

נאָך דעם וי עס אין שוין אָפּגע= טהאָן געװאָרען .

בִּדְלֵית ובַּדֶרֶת'! בְּרִידָה , אה (תלמודיש). ווען עס איו קין אויםוואַהל ניטאָ, ווען מען קען אַנדערם ניט טהאָן,

בְּדִיקָה, הוו. (מ. בְּדִייקוֹת), אונ? טערזוכונג, נאָכזוכונג { די אונטער2 זוכונג פון דעם אינגעווייר פון אַ פיה אום אויסצוגעפינען אויב עס אי געווען געוונד און מע מעג דאָס פלייש עסען, לוים דעם אי2 רישען געועץ,

בְּדִייקַת הֲרֵי'אָה, הוו, די אונטער: זוכונג פון די לונגען פון אַ גע= קוילטען פיה, זעה אױיבּען.

בְּדִייקַת חֲ'מ'ץ, הוו, (תלמוריש). דאָס נאָכװכען און אױפראַמען אַלע געזייערטע זאַכען דעם טאָג פאַר פּסח,

בְּדַילוּת, או, אֶועם. ב ד לות שטעלען , פאַראָרעמען, רואינירען . בִּין איך בּ ד ל ו ת !, מיך קימערט עם ניט,

בִּדְלִ כָּא וכְּדל כָּא, או. (תלמודיש), ווען עס אין ניטאָ,

בָּדַ'עָה , או. אין זינען, אין אַבּזיכט , האָבּען בד עה, בּעאַבּיבטיגען.

בָּרַ'עַת , או, וויסענריג,

בָּיְדֶק הַבַּית , הם. (בּיבּליש). דאָס פאַרריבטען (רעמאָנטירען) אַ שוהל.

בַּרִיקיען, בּד'ק'ענען, צא. זובען, נאָכזוכען; אונטערזובען ראָם אינ= געווייד פון אַ געקוילעטען פיה אום אויסצוגעפינען אויבּ עס אין געווען געוונד און מע מענ דאָס

לט ב הטה

פליי'ש עסען, לוט דעס אידישען נעועץ. אוהום'בּדק'ען, אַרומזוכען. "אַן מע ויל גוט בּ ד ק'ען איז אַלץ טרף* (שפּוו.),

בְּדֵיֹרֶךְ., או, אויף דעם שטיגעי פון ---, אַלם ,

בְּדָירֶךְ אַ'גֵם , או, פאַרבּייגעהענריג, פְאַר איין וועג ,

נְּדָרֶךְ הֲלִיצָה, או. אַלם שפּאַס, אין שפּאַם ,

בְּרָידךְ כְּלֵל, אן, איבּערהױפּט, אין אַלגעמײנעם ,

בְּדִירָךָ מֶשֶׁל, או, אַלם אַ ביישפּיעל, אַלם אַ ציגלייך, אַלם אַ פאַבּעל.

כּ"ה, אב, בָ רוף הַשֵׁם' (ווז.).

כָּהוֹל, הם, אַ צוטומעלטער, אַ צו דרעהטער , אַ פּאַרהאַװעטער ,

נְּהֶחִילֵט (נָימוּר), או. מיט (אַבּסאָ= לוטען) ענטשלוס, ענטשיעדען, בּאַשטימט ,

בָּהְיוֹת', או. אין אנבּעטואַכט אַן, אַזױ וו ,

בָּרֶילָה, הוו. (ם, בָּהילוֹת). שרעק מומעל, סומאַטאָבע. די צייט פון דער בּהלה, די צייט אין רום= לאַנד אונטער דער רעגירונג פון ניקאָלאַי דעם עֶרשטען ווען קליינע אידי'שע קינדער זיינען צוגענומען געװאָרען פאָר סאָלדאַטען .

בְּהֵימָה, הוו. (ט. בְּהֵימֹית). פיה, הויזפיה ; אַ קה { אַנאַר, אַ שטומפּזיניגער מענש, "אין דער יוגענד אַ בה מה אױף דעָר על= טער אַ פערד? (שפוו.). 2אין אַ מנפה איז אַ ציעג אויך אַ ב ה מ ה *

בנהמה בצורת ארם 28

(שפּוו.) , "בִּיזטו אַ ב הםה קי שטרוי? (ווער.), "כּעם וחמה מאַכט אַ טענשען פאַר אַ בכ ה ם ה * (שפּוו.) .

בְּהַמָה כְּצוּרַת אָדֶם, הוו. אַ פיה אין געשמאַלט פון אַ מענשען. "בהמה בצורת פערד" (אָפט גע= בּרויכטע פּאַראָדיע).

בְּהַימָה נֵסָה , הוו. (ם. בְּהִימוֹת נַ'סוֹת), (תלטודיע). גרוים=פיה (אַ'ן אָקֶם אָדער אַ קוה),

בְּהַימָה ד;קה, הוו. (ט. בְּהַימוֹת דַקוֹת), (תלמודיש). קליין=פיה (אַ שעפּס אָדער אַ ציעג).

בְּהָן שְׁלֵיי, או. אויף מיין יאװאָרט, אויף מיין עהרעניואָרט ,

בהמ"ק, אב. בֵּית הַמְקִירֶשׁ (יוו.).

בְּהֶסכָּם", או, מיט דער צושטיטונג פון --.

בְּהַעֲלוֹתָךָ, הוו. דער נאָמען פון דער זעקס און דרייסיגסטער סדרה (ווז.) . "זיך דרעהען וי רשי אין ב ה ע לוֹתךְ* (וער.).

בְהֲקִפָה , או, אויף בּאָרג, אויף קרעדיט ,

בָּהַר, הוו. דער גאָמען פון דער צוויי און דרייסיגסטער סדוה (ווו.) .

בְּהַרְהָיבָה,, או, מיט בּוייטקייט, בּאַקװעס; אין גוטע, בּאַקװועמע אוטשטענרען .

בּו'אי בְשִׁילוֹם, (ליטורגיש)).. "קום אין פרידעָן*, די ערשטע ווערטער פון אַ געבּעטגעזאַנג װאָס אירען זאָגען פרייטאָג צו נאַכט אין שול

בורא מאורי האש

שטעהענדיג מיט רעם נעזיכט צו דער מהיר. "בי בואי ב שלום שטעהט דער אָרעמאַן אױיבּען אֶן" (שפּוו.) .

בּוֹנָרֶת (בּוֹגָירֶת}, הוו. (ם. בּיֹנְירוֹת), אַ דעָרוואַקסען מיירעל, אַ מיידעל אין הייראַטה-יאָהרען .

בּו'גַר, הם. (ם. בּוֹנָידִים). פאַר= רעטהער .

בּוֹירִקיזיין , צא, זעה בַּרְקִיען.

בְּוַורַאי ,, או, זעה אַוַרַ'אי ,

בּוֹילְט, א, פטאַרטשענריג , קלאָר, דייטליך .

בּוּלִימוֹם , בּוּלָמוּם אֲכֵיילָ!, הם. (תלמודיש) . גרויסער הונגער , גרויסער אַפּעטיט .

בּוֹעָה, הוו. (ם, בּוֹיעוֹת). אַ בּלאָז, אַ בּלאָטער, אַ נעשוויר (אויף די לונגען פון אַ געקוילעטען פיה) ,

בּויעֵל-זיין, צא. געשלעבטליך צו= זאַמענזײין טיש --.

בּוֹר, הט. (ם. בּוֹרִים). אַ'ן אונ= וויסענדער טענש.

בּור מָדָאוֹרַיייתָא, הם. אַ'ן אונווי: סענדער אפילו לױט דעם געועץ פון דער תווהת (וו.), אַ זעחר אונוויסענרער טענש.

בּוֹ'רָא , הם. דער בּאַשעפער, גאָט.

בּוֹ'רָא בֵּירוךְ הוא, הם, דער בֹּאַ- שעפער געבּענשט זאָל ער זײיַן, גאָט ,

בּירֵא מָאוֹרֵי הָאֵשׁי, (ליטורגיש), "רער בּאַשעפער פון פייעָר-ליבט", די לעצטע ווערטער פון אַ זע

בורא מיני מזונות

גענשפּווך וועלכען מע זאָגט בּיי אידען שבּת-צו=נאַכט ווען מען צוינדט אָן צום ערשטען מאָל פייעֶר . מאַנען בווא מאווי האש, אונטערצינדען .

בּוֹיָרֵא מֵינִי מְזוֹינוֹת, (ליטורניש), "דער בּאַשעפער פון (אַלע) זאָרטען שפּייזען", אַ זעגענשפּרוך וועלבען מע זאָגט בּיי אירען איידער מע עסט אַ לייבטע שפּיין.

בּוֹ'רָא נָפָישׁוֹת, (ליטורגיש), "דער בּאַשעפער פון די זעעלען*, ווערטער פון אַ זעגענשפּרון וועלבען מע זאָגט בּיי אידען נאָך אַ לייכטען איבּערבּייסען .

בּוֹירַאינְפישׁוֹת-קלייזעל, הן, אַ הויז פון אויסגעלאַסענהײט , אַ בּראָרעל,

בּוֹירֵא פְּרִי הנ 'פָן, (ליטורניש). "דער בּאַשעפער פון דעו פרוכט פון דעם װיינשטאָק", די לעצטע ווער= טער פון אַ זעגענשפּרוך וועלכען מע זאָגט בּיי אידען איידער מע טרינקט וויין ,

בּוֹרָים, הם. אַ'ן אַנטלאָפּענער, אַ שולדנער וועלבער אין אַנטלאָפען פון זיינע קרעדיטאָרען .

בּוֹירֵר , הט. (ם. בּוֹרָרִים נבְּרִירִים!, אַ וועהלער, אַ שטימגעבּער ; איי= נער פון די אויסגעקליבענע שי= דענסריבטער בּיי אַ'ן אָפּמאַך .

בּוֹרְרוּת ובָּרִירוּת!, הוו, אָפּטאַך , קאָמפּראָמים .

בּוֹ"שָׂה, הוו. (ם. בּוּ'שׁוֹת). שאַנד ; שעמעוודיגקייט . *אָנווערען נדן און ירישה אין נים קיין בּ ושה" (שפּוו.), 7 ב ושה טהוט וועה?

24

בזכות

(שפּוו.). "ער נעהמט זיין חרפּה און דעקט זיין בּו שה דערמיט צו" (ווער.).

בּוֹשֶׁת-פָּנִים, הם. (ם. בּוֹשֶׁת- פַּנִימיער), (תלטודיש), אַ שע= מעוודיגע פּעראָן. "בּעסער אַ בּו שת- פּנים איידער אַ'ן עוות" פּנים" (שפּוו.).

בּוֹישֶׁת -פָּינִים דיג א. שעמעוודיג.

בָּזָה הַלִישׁוֹן, או. טיט דער שפּראַך, אַזױ, נעמליך .

בְּזֶה הָאוֹ'פָן, או. אויף דער אַרט, מיט דעם בּאַדינג .

בֶּיזוֹי , הט. (מ. בְּזויִׁים), פאַרעבם= ליבער,, נידעריגער טענש.

בָּ' זי וּמְבוזָה, א. זעהר פאַראַבטעם, זעהר עַרנידעֶריגט .

בָּיזוּי וְנִבְזָה, א. זעהר פאַראַבטעט, זעהר ערנירעריגט .

בּזוֹל ובְּוֶש, או. בּיליג, װאָלװעל.

בַ זִי-בְּזְיייניֹת *, המ. ם. אַ גרויסץ שאַנד { גרויסע בּאַליידיגונגען.

בַּזיוֹן, המ, (ם. בְּזִייינוֹת), שאַנד} באַליידיגונג. "אַ מאַמע אין אַ פאָקרישקע זי דעקט צו די קינ דער'ם הכרונות און דעם מאֲנ'ם בזיונות? (שפו.).

בְּזִייינוֹת , מ.. (אַמעויקאַניש) . (שפּאַסהאַפטע איבּערמאַכונג פון רעם ענגלישען װאָרט ,בּיונעס") געשעפטען .

בְּזִיל הַזוֹל נהַנֶל'ז, בְּזִיל זוֹל וט *, או. זעהר בּיליג, שפּאָט=ביליג,

בִּזְכוֹת', או. צוליעבּ, וועגען .

בזכות זה

בִּזְכוּת' זָה, או. (ליטורגיש) . צוליעבּ דעם, דעַרפאַר,

בְּחִיבּוּק יָדַיִם, או, (בּיבּליש). מיט פּאַרלייגטע הענד, ליידיג. "רער װאָס זיצט בּחבּוק ידים דער בּלייבּט אֶהן מכנסים" (שפּוו.) .

בְּחֵדֶךַ"ג, אב. בְּיֵירֶם דְרַמֵּנוּ גר'שׁוֹם,, ווערטער וועלבע מע שרייבּט בּיי אידען אויף דעם קאָנװערט פון אַ בּריעף אַלם אַ װואַרנונג אַן קיינער אויסעו די אַדרעסירטע פּערזאָן זאָל איהם ניט לעוען. זעה חֵיֹרֶם דְרַבָּינוּ גְרִישׁוֹם,

בְּחַדְ'רֵי חֲדָירִים, או. (תלמודיש). "אין די אינעווייניגסטע צימערען", בּאַהאַלטען , פאַרבּאָרגען, סעק2 רעָמנע.

בָּיהור , הם. (ם. בְּחוּרִים נכְחוּרִים!, אַ יונגער מאַן ; אַ ן אונפאַרהייראַט= העטער ; אַיונג, אַ קערל. "אַ בּחור טאָר קיין שדכן ניט זיין* (שפּוו.). "אַ בּ חור מאַכט קדוש איבּער שפענער און הכדלה איבּער אַ קאַלטען פייער-טאָפּ* (שפוו.). "אַן אַץ אַלטער ב חורו שטאַרבּט האָכּען מיידלעך נקטה" (שפּוו.).

*ער אין אַזױ אַב חור וי די 6

אַם איז אַ מויד" (ווער.) . בּיהריטע, הוו. (ם. בָּ'חוּרישעס), אַ מוטהיגע, חיטוע, אָדער פאַר= שייטע פרוי . בָּהוּר'ע'ץ', הם. אַ קערל, אַ יונג. בְּהוּשׁׂ, או. דייטליך, קלאָר. זעהן בחוש, זעהן מיט די איגענע אויגען . |

בְּחֲזְיָקַת-, או. האָבּענדיג די רעֲפ= |

בטוה

טאַציאָן פון ---, אָנגענומען אַלס---.

בְּחִיל וּבְרְעָדָה, או. (בּיבּליש) . מיט טרייסלען און מים ציטערניס, מיט גרויס פאַרעהרונג .

בְּחִי 'נָה, הוו. (ט. בְּחֵיינוֹת), (קאַ= בּאַליסטיש) . שטופע , קלאַם, גראַד.

בְּחִיר, הם. דער אויסערוועהלטער , דער בעסטער, דער פּער; אַן אַנ= טיקעל, אַ שענע זאַך .

בָּחִיר הַיְצוֹֹרִים , הם. דער אויסער2 וועהלטער פון אַלע בּאַשעפעניסען, דער מענש.

בְּחִיירָה, הוו. וואַהל, אויסוואַהל , פוייער ווילען .

בְּהֵינֶם, או. אוטזיסט { ועהר בּיליג . "בּ ח נ ם קריגט מען כּנים" (שפּוו.).

בֶּחִסָּיזוֹן, ‏ או. אין אַיילענים, אין האַסט .

בַּחֲצוֹצִירוֹת וְקוֹל שׁוֹיפֶר, או. (בּיבּ: ליש). מיט טואָמפּײיטען און מיט האָרן=קלאַנג .

בַּחֲצִי כָּחִיצִיוו חִנָם, או. האַלבּ אומזיסט, זעתר בּיליג.

בִּחְקוֹ'תַי, הוו. דער נאָמען פון דער דרי און דרייסיגסטער סדרח (ווז).

בְּחִיָרֶם, או. אונטער דער שטואָף פון אױיסגעשלאָסען ווערען פון דֹעָר געמיינדע . פרעג מיך ב הרם, וואָס וויים איך ?. זעה חֲיָרָם .

ְְּפתוֹ, כְּחַרפָתִי, כְּחַרְפָת'נוּ ‏ או. צו זייןן, מיין, אונוער שאַנרע.

בְּטוּחַ, הם. (ם. בְּטוּיחִים). אַ בּאַ: גלױבּטער, ראיעלער מענש. "דער בּעסטער ב טוח אין די אייגענע

בנטוח

קעשענע" (שפּו.). "גאָט אין אַ ב טות* (שפּו.). בָּטוֹחַ, ‏ א. זיבער , איבערצייגט .

בְּטוֹיחוֹת, הוו. מ. גאַראַנטיע , זאַלאָג.

בִּיטוּל, הם. פאַראַכטונג, נְעֲרינָג= שעצונג .

בִּיטוּל הַיֵּשׁ והַיָשִׁין, הט. די פאַרניי? נונג פון אַלץ װאָס אין טאַטעֲריעל, דאָס אױיסטהאָן זיך פון אַלע איר= רישע אינטערעסען .

בְּטָיחוֹן, הט. (מ. כַּטְח"נוֹת). צו2 מרוי,, גלױבּען, האָפענונג. "אַן מע האָט ב טהון האָט מען אויף שבּת"' (שפן.) . 7דער ב ט חון איז צוקראָכען" (ווער.).

בָּישָׁל, א. (ם. בְּטֵילִים). פאֲרֹנִיב= טעט , אָפּגעשאַפּט , צונישט. בטל וערען, אוױפהערען צו עקויסטירען , אָפּגעשאַפּט ווערען .

בָּיטֶל בָּשִׁישִׁים, (תלמודיש) . פֵאַר= לאָרען אין זעבציג מאָל אַזױ פיעל, פאַרלאָרען אין אַ טאַסע .

בָּישָל וּמְבוּיטְל א. (תלטודיש) . אויסקאַסירט און װערטהלאָן.

כַּטְילֶן, הט. (ט. בַּטְלָינִים). לייריג געהער, פּוסטעפּאַסניק { קלויזניק. "צוויי חתונות אין איין טאָג אי דעם ב ט לן"ם יאָטער און קלאָנ? (שפּוו.) .

בַּטְלִינוּת, הוו. ניט וועלטליבקייט , ניט פּראַקטישקײט.

בַּטִיליען, צש. אַרומגעהן ליידיג, פּוסטעפּאַסעווען .

בּייאָה, הוו. (ם. בֵּייאוֹת). גע

זיכערהייטען ,

6 ביישן

שלעכבטליבעם צװאַטענזײן. "טאָל אױים אַ פרים דעם טֹעָם פן ב יא ה? (װעֶר.).

בֵּייאוֹר, הט. (ם. בִּיאוֹירִים). זעה בָּיאור ,

בֵּייאַת הַנוֹ'אֵל, הט. דאָס קוטען פון דעם (אידישען) דערלייזער .

בְּיִד ובְּיַד} חַזְקָה, או. (בּיבּליש). טיט שטאַוקער האַנר, מיט גע2 װאַלט.

בְּיִר רמָה, או. (בּיבּליש) . מיט הוי: כעו האַנד, טיט שטאָלץ, מים פרעָבהייט .

בְּיָרַיִם, או. מיט די הענר .

בִּיוֹךְ'עִים, או. מיט אַלעמענם וויסען, עפענטליך, אָפען. בָ'יוֹשׁ, הם. שאַנד, בּאַלייריגונג.

בִּיוְיוֹן , הם. (ם. בִּיוְיינוֹת), ועה בִּזָייוֹן ,

בִּיחִיידוּת נבְּיִיהֵיירוֹת), או, אין אייג2 זאַטקײט, איינער אַליין. דאַוונען ביחידות, דאַװנען אֶהן אַ מנין (ווז.).

בֵּייטוּל, הם. זעה בַּיטוּל '

בִּיטָחוֹן , הם. (ס. בִּיטְחוֹינוֹת). זעה בְּמָחוֹן,

בּײי-,, די בּאַדייטונג פון אַלע העב2 רעאישע ווערטער מיט רעם אי= דישען פאָרװאָרט , בּיי" מון גע= זוכט וװוערעַן אונטער דעַם וװאָר? צעלפװאָרט .

בֵייישְׁן, הם. (ם. בֵּיישָׂנִים). ועה יש

בילבול

בִּיליבּוֹל, הם. (ט. בִּילְבּוֹילִים). זעה בָּלִיבּוּל,

בֵּיימָה , הוו. (ם. בֵּיימוֹת). אַ פּלאַטפאָרמע אַרומגערינגעלט טיט אַ געלענדער אין מיטען פון רער סינאַגאָגע .

בֵּין , פ. צווישעַן .

בִּין אֶדֶם לַחֲברוֹ, (תלמודיש). צווישען איין מענשען און דעם צווייטען .

בִּין אֶדֶם יָמָקוֹם , (תלמודיש) . צווישען דעם מענשען און גאָט.

ִּין ארוּר הִימְן לְכְירוּךָ מֶרְרָבי ‏ (תלמודיש) . צווישען , פאַרפלוכט אין המן? בִּין ,געבּענשט אין מרדכי". ניט וויסען בין ארוו המן לבווך מודכי, נים קענען אונטערשיירען פון איין זאַך ביז דער צווייטער (פון בּאַטרונל= ענהייט).

בּין הַזְמַ'נִים, הם. די פרייע װואָכען צוזישען די צוויי ‏ לעהרטערמינען (בּיי אידען) .

בִּין הַשְׁמָשׁוֹת, הם. (תלמודיש). פאַרנאַכט, פאַר זוגענאונטערגאַנג .

בִּין כֵּיסָא לָעִישׁוֹר, הם. (די טעג) צווישען ואש השנה און יום" כפור ,

בֵּין מְנִיחָה לְמַעֵרִיב, הם. די צייט צווישען דעם מנחה? און דעם מעריב-געבּעט, פאַרנאַכט ,

בֵּין רָנֶל לְרָנֶָל, הם. צווישען איין פײיערטאָג און דעם צווייטען, חול הטועד (ווז.) .

בֵּינִי לְבֵיינִי נִלְבֵּיינָי, או. (תלמו:

7 בית-דין

דיש? בְּינָי וְבֵינָי). אין דער צוױי= שענציים ,, אונטערדעסען . ִּינֵייהֶם, או. , צווישען זיי", בַּיי ניט-אידען. בּיי זי בּיניהם, בּיי ניט אידען . בִּינְצָן, המ. (ם. בִּינֶיינִים). זעה בִּנָיָן , בֵּינָתַּיִם, או. אונטערדעסען. בֵייצָה, הוו. (ם, בֵּייצִים). אַ'ן איי.

בַּייצִימער, הם. (ם, בַּייצִימער), (אַמעָריקאַניש) , אִ'ן אירלענדער (שטאַמט וואַהרשײנליך פון דעם וװאָס *אירלאַנד* ווערט אין ענגליש אױסגעשפּראָבען "אייערלאַנד?) .

בֵּייקוּר חוֹילִים, הם. זעה בְּיקוּר חוֹילִים ,

בִּירוּישֶׂה (בּ:יְרוּשָׁהן, א. געערבּט, איבּערגעלאָזט,, טראַריציאָנעל.

ֵּית {בּיז!, הט. (ט. פּית'ען ובֵּיזען) דער נאָמען פון דעם צוייטען בּובשטאַבּ פון דעם אירישען אַלף: בּית ווען געשריבּען מיט אַפִּין= טעלע אינעוויינינ (3),

בֵית (בָיזו, הם. (ט. ביתיען נבייזען) דער נאָמען פון דעם צווייטען בּובשטאַבּ פון דעם אירישען אַלף2 בִּית ווען געשריבּען אֶהן אַ פינ= טעלע (ב).;

כַּיִת , הם. (ם. כָּתִּים ובַּיתִּים), הויון קעסטעל, שידעל, דאָס פּאַרטעט-שײידעל פון די תפילין וואו עם ליגעֶן אַיינגעשלאָסען רי פּר'שות (ווז.).

בֵּית-דִין ובּעזן!, הם. (ם. בַּיתידיױס

בית-דין שטיבּעל

נבּעזנס!), (תלמודיש), געריכטם? הויז ; געריכט ; די ראַבּינער אָדער געלעהרטע פאַר וועלבע עס ווערען פּאַרגעבּראַכט אַלע געלטליבע דיספּוטע; און רעליגיעזע פּראַנען װאָס קומען פאָר אין דער געָ= מיינדע .

בּית-דִין ובּעזן!-שטיבּעל, הו. (ם. בֵּיתדרִין |בּעזון- . טיבּלעף). ראָס צימער וואו בּית-דין זיצט .

בּית-דִין |בּעוןן שָׁל מַעֲלָז, הם. (חלמודיש), דאָס הימלישע גע= ריבט.

בֵּית-דִין {בעזןן שֵׁמֶשׁ וַשַׁיטְשׁן, הט. (מ. בֵּית-דִין {בּעזון שִׁמָשִׁים וַשַׁמָשִׂים}) . דער בּאַדינטער פון בּית-דין . איך בִּין ניט דיין בּית - דיןי-שטש, איך בִּין נים דין בּאַרינטער .

בֵּית-הַבְּלִיעָה, הוו, (תלמודיש). שלונד, שפּייזרעהר .

בּית"הַכָּיבוֹר , הם. (ם. בֵּית- הַכִּיבוֹריעו), (תלמודיש) , אָפֹּ2 טריט, קלאָזעט ,

בֵּית-הַבְּנָיסֶת , הם. (ם. בָּתִּי- כְּנסִיוֹת), (תלמודיש) , אַ סינאָם גאָגע,

בֵּית- הַכְּסָא, הם. (ט. בֵּית-הַכִּיסָאיס), (תלמודיש), אָפּטריט, קלאָועט .

כֵּית-הַמִרְרֶשׁ, המ. (ם. בְּתּי מִדְרָשִׁים). זעה בֵּית-מָרְירֶשׁ,

בֵּית-הַמְקִֹדֶשׁ , הם. (ם. בֵּית- הַמִקִרְשִׁיען), (תלמודיש), *דאָם הויז פון הייליגקייט", רער היילי: געו טעמפּעל (בּיי אידען) פאַר=

28 בית-מקרש

צייטעַן אין ירושלים. "נים אין

איין מאָנ אי דער 3 ית - הם קד ש געבּױט געֶװאָרעֶן* (שפּוו.) .

בֵּית-הַמְשׁונָ'עִים, הם. אירענהויז .

בֵּית-הַקְבָרוֹת , הם. (ט. בֵּית" הַקְבָ'רוֹת')), (תלמודיש). ראָס מויטען:פעלר . *צוות טריבען אויפ'ן בּית -הקברות 7" (שפוו) . |

בִּית-ו'עַר לַחֲכָמִים, הם. (תלמו= דיש) . אַ הױן וואו געלעהרטעץ קומען זיך צוזאַטען .

בֵּית-זונות, הם. (ם. בָּ'תִי-זוֹינוֹת), (בּיבּליש) . הור-הוין .

בֵּית-זְקִנִים, הם. אַלמעןהױן, בֹאָם גאָדיעלניע.

כֵּית"חַיִים, הם, (ט. בִּית-חיַים'ס). *ראָס פּלאַץ פון לעבען", טױטען= פעלד.

בֵּית -מִדְ'רֶשׁ מָרִרָשׁן , הם. (8. בָּ'תִיימִרְרָ'שִׁים), (תלטודיש). אַ אידישע סינאַגאָגע וועלכע ווערם אויך געבּרויכט אַלם פּלאַץ צום לעונען. "אַ גומען מעַנשען וועם די שענק ניט קאַליע מאַכען און אַ שלעכטען װעט דעָר ב ית - מדוש נים פאַרריכטען" (שפוו),

בֵּית מוֹ'שֵׁב וְקֵנִים , הם. זעה מוֹישֵׁב זְקֵינִים ,

בֵּית מַחֲיסָה לִיתוֹמִים, הם. וויי: זענהויו,

בֵּית"מְקֵדֶשׁ , הם. (ם. בֵּית- נ קֵירְשׁיען). זעה בֵּית-הַמְקֵירֶשׁ

בית-מרחץ 29

בֵּית"מָרְ'חָיץ, הם. (תלמודיש) . זְעָה ּרִיחֶץ ,

בּית-עוֹילָם, הט. (ם. בֵּית-עוילם'ם), (תלמודיש) . "דער אובּינער פּלאַץ?, דאָס טויטען:פעלד. וו קומט דער חיר אויפ'ן בּית- עולם" (וערר.).

בּית-עַלִימִין , הם. (ם בֵּית- עַלְ'מִיוִיס) , (תלמודיש) . ועה בִּית-עיֹילִם .

בֵּית-ק'בּוּל , הם. (תלמודיש) . אַ פּלאַץ אַייינצונעמען, אַ טאגען. ער האָט אַ נוטען בּית-קבּול, ער קען פיעל עסען.

בַּיַת רָא'שׁוֹן ,, הם. (תלמודיש). *דאָס ערשטע הויז*, דער ערשטער בּיתיהמקדש (ווז.).

בַּיית שֵׂנִי, הם. (תלטודיש). , דאָס צוויימע הוין", דער צוייטער בּית"המקדיט (ווז.) .

בְּכָבוֹד {בְּכִּיבוֹר|, א. "טיט עהרע*, אַנשטענדיג . עהרווירריג, געאַב= טעט. זעַה כָּיבוֹר .

בּכָבוֹד ובְּכִּיבוֹדן נָירוֹל, או. מיט גרוים עהרע, מיט פּאַראַדן מים פּאַרגעניגען .

בִּבְבוֹידוֹ וּבְעֲצָימוֹ, או. (תלמודיש). *מים זיין ווירדע און מים זין אייגענער פּערואָן", ער אַלין.

בַּכְדֵיי , ב. דאַמיט, אום .

בְּכָווּן {בְּכִייוּן}, או. מיט אַבּױכט. זעה כָּייוּן ,

בְּכְוְנָה {בְכַּוִינָה, או. מיפ װאַרעם=

בכל תפוצות ישראל

קייט, מיט געפיהל , מיט'ן גאַנצען האַרצען . זעה כַּוְנָה,

בְּכוֹר ובְּכֶרן, הם. (ם. בְּכוֹירִים). א'ן ערשטפגעבּוירענער זוהן; אִץ ערשט=געבּוירענער אָקם, בּאָק א. ד. ג. וועלבער אין הייליג בי אידען און וועלכען מען טאָר ניט קאַליעטשען אָרער שלאָגען . אַרום= געהן וי אַ בּ כוו אױף דעם גוטען אָרט, אַרומגעהן ליידיג.

כְּכוֹרָה , חוו. (ם. בּכוֹירוֹת). אִץ ערשט:געבאָרענע מאָכטער ; די רעכט און פּריווילעניען פון ערשט= געבּאָרענע.

בּכוֹר'יטע (בְּכָר'יטען, הוו. (מ. בָּכורייטעס ונְּכָר'יטעסן) . אִץן ערשט:געבּאָרענע טאָכטער .

בְּכֹחַ (בְּכִיחֵן, או. אימשטאַנד, פע: היג. האָבּען בּכח, זיין אים= שטאַנד. זעה כּיח .

בְּכָיָה, הוו. (ט. בְּכָיוֹת). געוויין, יאָמער .

בְּכְיָה לְרוֹירוֹת, הם. (תלמודיש). אַ יאָמער אויף לאַנגע צייטען, אֵן אױיבּיגער טרויער .

בְּכִייווּן, או. זעה בְּכִ'ווּן,

בְּכִיסוֹ (בּכִּייסוֹן בְּכוֹסוֹ (בְּכּויסון כְּכַעֲסוֹ (נְכַּעֲסוֹן, (תלמודיש). דורך זיין בּייטעל דורך זיין בּעבער און דורך זיין צאָרן. "טע דער= קענט אַ טענשען ב כ י ס ו בּכוסו בכ ע סו* (שפו.).

בִּיכֹּל מִכֹּל כֹּל, (תלמוריש). אַלם= דינג, פון אַלע סאָרטען .

בְּכֶל תְּפויצוֹת יִשְׂרָאֵל, . אין אַלע

בבלל

עוטעו וואו אידען זענען צו= שפּריים .

בֶּכְלֶל ובְּכָלֵל'ן, או. ‏ אין אַלגעמײ? נעם, איבּערהױפּט ; אין דער קלאַסע פון, אלם.

בְּכֵן, או. דעריבּער, דעופאַר, צו= ליעבּ דעם .

כִּכֶתֶב וכִכְּתֲב'ן, או. אין מאַנוסקריפּט .

בַּליתַּשְׁיחִית , (בּיבּליש). זאָלסט ניט (אומזיסט) צושטערען. עובר זיין אויף בל -ת ש הית, פאַר- שווענדען אוטויסט .

בָּלֹא, או. ניט, ניטגעועהן, בּלא- ראיה (ווז.) .

בְּלאדיוְד'עִים, או. (ליטורגיש) . נים? וויסענדיג .

בְּלא-רְאַיָה, או, אומגעועהען, ניט? געזעהענערהייר (אין קאָרטען= שפּיעל) .

בְּלִיכּוֹל, הט. (ט. בְּלְבּוּילִים). פאַל? שע בּאַשולדיגונג.

כִּלְבּוּל דֶם |דָםן, הט. בּלוט-באַ שולדיגונג, די פאלשע בּאַשולדי= גונג געמאַכט אויף אידען אַז זי געבּרויכען בּלוט פון קויסטען אויף פסח .

בְּלַֹחֵשׁ, או. שושקענדיג , שטילער: הייד .

בְּלִיי, פ. אָהן .

בְּלִי-גוָּימָא,. או. אֶהן איבּערטרי: בּונג .

בְּלִי"מַסְקִנָא, או. אָהן אַ'ן אַבּמאָם לוטען בּאַשלום (אַ'ן אויסדרוק וועלכע די פרוטע אידען געבּרויבען

שויפטליך ,

0 בלק

ווען זי ריידען פון טהאָן אַ זאַך אין דער צוקונפט, אום ניט צו נעהמען אויף זיך קיין פּאַרפּפליב= טונג).

בְּלִיינָדֶר ונִ'דָרן, או. אֶהן אַ בּאַי שטימטען פאַרשפרעכען . ועה בְּלִיימַסְקָינָא,

בְּלִי-סָיפָק, או. אָהן צווייפעל . בְּלַ"מ,, אב. בְּלִיימִקְקִנָא (װוו.).

בּל"ג, אב. בְּלִי-נָדֶר (ווז.) .

בְּלַעַיז. אב. בְּלְשׁוֹ עַם זֶר, או *אין דער שפּראַך פון אַ פרעמדען פאָלק", ניט=העבּרעאיש{ פאַר= טייטשט, דאָס הייסט .

בָּלִיעֶם, אנם. דער נאָמען פון דעם צױבּערער וועלבען בּלק האָט גע= רופען צו שילטען די אידען אין דער וויסטע ; אַ גרויס מויל. די בּיבּעל דערצעהלט אַז ווען בּלעם איז געווען אויפ'ן וועַג צו שילטען דאָס אירישע פאָלק האָט זיך פּלוצלונג פאַר דער עזעלין אויף וועלבע ער איז געריטען בּאַװויזען אַ'ן עֶנגעל מיט אַ שװערד אין האַנד און האָט איהר פאַרשטעלט דעם וועג, און די עועלין האָט מיט אַמאָל אָנגעהױיבּען צו רעדען. דעופון ‏ אין דער אויסדרווק ; בְּלִיעִֶיס עועל.

כָּילָק, אנם. דער נאָטען פון דעם קעניג פון דעם לאַנד מואב (ווז.), וועלכער האָט געװאָלט פאַרטילי2 גען די אידען אין דער וויסטע וי די בּיבּעל דעוצעהלט ; הוו. דער נאָמען פון דער פיערציגסטער סדרח

בלתי ספק

(ווז.) וואו די געשיכטע פון בּלק ווערט דעוצעהלט . לעונעָן מיט אימיצען בּ ל ק , איינעם גוט אָנ= לערנען .

בְּלִתִּי סֹפָק, או, אֶהן אַ צווייפעל,

כַּמְדִכָּר , הם. דעָו נאָמען פון דעם פינפטען בּוך פון חומש (װוה); הוו, דער נאָמען פון דער פיעו און דרייסיגטעָר סדוה (ווז.).

בַּימָה מְצִי'נוֹ, הם, זעה מה מֶצֵי'נוֹ,

בִּמְהַיָרָה, או. שנעל, בּאַלר, אין קורצען .

בִּמְהֵירָה בְיְמֵיינו, או, (תלמודיש), אין ניכען (און) נאָך פאַר אונזער לעבּען, אין קירצען ,

בִּמְזוּימָן , בַּמִזוּמָנִים , או. מיט בּאַארען געלט, אין קאַסע.

בְּמַזִיד , או, טוטהוויליג , מיט אַב= זיכט,

בִּמְחִי'לָה, . או, מיט פאַרצייחונג , בּעטענדיג פאַרצייהונג,

בְּמצְוֹתָיו , . או, בּאַװױישט, בֹּאַ= טרונקען (שטאַמט וואַהרשיינליך פון דעם װאָוט "בּמצוותיו" וואָס קומט פאָר אין קידוש, וועלבען טע זאָגט געוועהנליך אויף וויין).

בְּמָיקיֹם, פ, אנשטאָט, וויצע; הם, אַ שטעלפאַרטרעטער, אַ געהילפע.

בִּמקוֹם שָׁאִין' אִישׁ והִשְׁתַּדֵל לִהִייוֹת אִישׁ), (תלטודיש) , דאָרט

, וואו עס איז ניטאָ. קיין מאַן צו

טהאָן די אַובּיים (בּאַמיה זיך דו צו זיין דעו מאַן). "בּטקום שאין אי ש אן אַ הערינג אויך אַ פיש" (שפּוו.) .

1 בןזוג

בְּמָקַח הַשְׁיָה, או, אין גלייכען פּרייז, אין גלייבען געלט, בּיליג,

בְּמָ'שֶׁךְ., או, אין פאַרלױף.

בְּמַתָּנָה,, או, אַלס געשאַנק, גע= שאָנקען .

בֶּן, הם, (ם, בָּנִים, בְּנֵיי). אַ זוהן ; אַ יונג, אַ קעָרל , דאָס װאָרט ווערט אויך זְעָהר אָפט געבּרויכט אין פאַרבּינדונג טיט אַנדערע ווער= טער אין די פיעלפאַכע בּאַדײטונ= גען פון! געהערענדיג צו, בֹאַ: גאַבּט מיט, פעהיג אויף, בּאַזיצער פון , = מיטגליער פון, אין אַלטער פון (זעה אונטען),

ֶּאָדֶם, הם. (ם. בְּגייאָדֶם), (בּיבּליש), אַ מענש, טענשענקינד,

בָּןיבַּ'יַת, הם. (ם. בְּנִייבַיה ובַּיתן) , (בּיבליש) . *"הון= קנעכט" , הויןימענש , אָפטער אַיינגעהער ,

בֶּן-בְּרִית, הט, (ם. כְּגַייבְרִית נִבְּרִיתן) (תלמודיש) . איינער וועלבער גע= הערט צו דעם בּונד (וועלבען גאָט האָט געשלאָסען מיט די אידען), אַ איר.

בַּוינְדוֹילִים , הם, ‏ איינעָר וועלכער שטאַמט פון גרויםע (מענער), א'ן אַריסטאָקראַט ,

ְְּהַנִידָה, המ. (ם. בְּוֹיהִַירָהים). דער זוהן געבּאָרען פון אַ צוזאַטענ= זיין אין דער צייט פון דער מו= טער'ס אונריינקייט ,

בֶּןְ-ְהָרֵב', הט. (ם. בְּנֵייהָרֵב'), דער זוהן פון אַ ראַבּינער ,

בָּןְ"זוּג, הם. (תלמודיש). די בּאַ= שערטע פּאָאר , רער בּאַשערטער .

ב|זקונים

כֶּן"זְקוֹינִים, הט. (בּיכּליש), אַ זוהן געבּאָרען אויף דער עלטעַר, מי= זיניק. "אַ בּןיזקונים אי אַ פֿאַרטינער יתום" (שפּװ.) .

כָּן-חו'רין , הם. (ם. בְּנִייחוֹירִין) , (תלמודיש), אַ פרייער טאַן .

כָּןְוֹבִים, הם. (תלמודיש). אַ זוהן פון פייגע עלטערען .

בֶּן"יָיחִיר, הט. (ם. בְּגִיייְחִיירִים) , (בּיבּליש) . אַ'ן איינאיינציגער זוהן, "אַ בּן-יחיד אין אַ האַלבּער משומד* (שפּוו.). "אַ בּן-יחיד זאָל מען מיידען אַ בּת"יחידה זאָל מען זוכען" (שפּ,),. "אַיינגע= שפּאַרט ‏ װי אַ כּן-יהחיד* (ווער.) .

בַּןייַקִיר, הם. (בּיבּליש), אַ מהייערער

זוהן , אַ טהייער קינד (געוועהנליך |

געברויכט אין אַ'ן איראָנישען זין).

ָּישֶרָאֵל, הם. (ם. בְּגִיישְריאֵלס (בּיבּליש), אַ'ן איזראַעליט, אַץ אידיש קינד,

בֶּן-מָזָת, הם. (בּיבּליש), "פאַר= אורטהיילטער צום טויט*,, שטער= בּענדער, געפֿעהרליכער קראַנקער,

ְִּימֶילֶך, הם. (ט. בְּנַיימְלָכִים), (תלמודיש). דער זוהן פון אַ קע= ניג,, אַ פּרינץ,

כָּנֹיחַ, הם. (תלמודיש). איינער וועלבער שטאַמט פון נח, אַ ניט= איד; אַ קאַרגער גראָבּער מענש,

בֵּן נכִּון סוֹיֵרֵר וּמוֹרָה, חם. (בּיב: ליש), אַ װױידערשפּענסטיגער זוהן , אַ פאַרדאָרבּען קינד ,

בָּןסִירְא , אנט. דער זוהן פון סירא, פאַרפאַסעָר פון אַ בּוך װאָס עֶנט=

2ב בניימשה

האַלט מאָראַל=שפּווכעָן און רופט זיך מים דעם ועלבּיגען נאָמען (דאָס בּוך איז אַ טהייל פון די כתובים אחרונים, ווו.).

בָּןְדְעֵיר, הם, (תלמודיש). שטאָרנ= מענש; איינער וועלכער קומט פון דער זעלבּיגער שטאָרט ,

ְוְּקּ'עָה, הם. (. כּ|פְקייעְהים), (תלמוריש), אַ לעבּעריג קעלבּעל אַרױסגענוטען פון אַ געקוילעטער קוה ,

בֶּן-שִׁבָ'עִים, הם, (תלמוריש), אַ זיבּעצינער, איינער וועלכער אין אַלט זיעבציג יאָהר אָדער מעתר,

בָּןיתּורָה, הט, (תלטוריש), אַ גע= לעונטער , אַ לעונער, אַ תּלםוש דיסט ,

בְנָאֲמָינוֹת , או, אויף עהרליכקייט , אויף עהרענװאָרט ,

ָּניאָק', הט. (ט. בָּניאָיקעם). א זוהנדעל (געבּרויכט אין אַ פאַר= אַכטענדען זין) .

בְּנְבו'אָה, או, פּראָפעטיש, פאָראוים.

בְּנוֹנ'עַ, או, װאָס אנבּעָלאַנגט, װאָס געהערט,

כָּינוֹת, הוו. ט. זֹעָה בַּת ,

בְּנייאָידֶם, הם. (בּיבּליש) . די ערשטעָ ווערטער פון די פּסוקים וועלכעַ מע זאָנט צו בפרות-שלאָנען . קוקען ווי דער האָהן אין ב ני" אדם, קוקען (אויף עפעס גע= שריבּענעס אָדער געדרוקטעם) און ניט קענען איבּערלעזען אָדער נים פאַרשטעהן דעם אינהאַלט,

בְּנֵיימ'שָׂה, הם. מ. משה'ם קינדער, די רויטע אידעָלעך, אַ געוויסער

בנידעליה

טהייל פון דעם אידישען פאָלק װואָס געפינט זיך, וי די לעגענרע דערצעָהלט, פון יענער זייט טייך ממבשיון (ווז.) ,

בְּנַייעֲלְיָה, הם, ט, (תלמוריש). טענער פון הויכען שטאַנר, גע= הױבּענע לייט ,

בְּנִימוּם , בְּנִיימוּסידיג, או, אָנ שטענדיג,

בְּנָיָמִין, אנם, דער נאָמען פון דֹעָם אינגסטען פון יעקב'ס צעהן זיהן { דעַר שטאַם וועלכער קומט אַװױס פון בּנימין ,

ִּנְיִן, חם. (ם. בִּנְיָנִים). געבּיי, געבּיירע.

בֶּנְמְִיצָא , או, אָפַט בּאַגעגענט , לייכט צו געפינען .

בִּנָעֵיימוֹת, או, מיט זאַנפטקײט, זאַנפט, מילד.

בִּנְשִׁייקָה, או. (תלמודיש), מיט אַ קוס (פון נאָט), "משה רבֹּנו אין געשטאָרבּען בּנשיקה*.

בּס"ה, אב. בְּסְִיהַיכֹּל (ווו),

בָּסוֹד ובֶּסֶד}, או, אין געהיים .

בְּסוֹידֵי סוֹ'דוֹת , או, זעהר געהיים .

בְּסֵך-הַכֹּל, או. אין גאַנצען, אַלץ צוזאַמענגענומען .

בַּעֲנִילָא וּבִזְמֵןי ק'ריב, או. (ל: טורגיש) , אין גיכען און אין אַ קורצע צייט. "אַן בּ ענלא א אַ װאָגען איו בזמן קויב אַ שליטע," (ווער.---דער שפּאַס ליעג אין דער עהנליכקייט פון דעם אַראַמעאישען װאָרט "ענלא",

38 בעירום ובחסר כל

בּאַלד, צו דעם העבּרעאישען וװאָרט *ענלה", װאָגען) . בּע"ה, אב. בְּעֲזְרַת-הַשֵׁם' (ווז.).

בּעהיבּ, אב. בַּיעַל-הַבַּייית (ווז.),

בּעוח"ר, אב. בַּעֲוֹנוֹתֵינוּ הְרַיבִּים (ווז.).

בַּעֲווֹנוֹתֵיינוּ הְרַ'בִּים ,‏ או, "פאַר אונזערע פיעלע זינד", אַ'ן אוים= דרוק געבּרויכט אויסצודריקען די נישטווירדיגקייט אָדער דעם קליי: נעם בּאַטרעף פון אַ זאַך, אַװי װי ; בּ עוונותינו הובּים װאָס ער האָט אין זיין גאַנצען פאַרטעגען .

בּעזיבוש"ניצע, הוו. (ט. בּעויבּישי= ניצעס), אונפאַרשעַמטע פרוי .

בּעזיבּוש"ניק, הם. (ט. בּעזיבּושיי ניקעם), אונפאַרשעמטער מאַן .

בּעזיחַרְפָּהיט'ניצע, הוו. (ם. בּעזי: חַרְפָּהיט'ניצעס). אונפאַרשעמטע פרוי ,

בּעזיחַרְפּהיט'ניק, הם. (ם, בַּעזי תַרְפָּהיט'ניקעס), אונפֿאַרשעמטער טאַן .

בּעז"ה, אב. בְּעְירַת הַשֵׁם' (ווו.) .

בְּעֲזְרַת הַבּוֹירֵא, או. מיט דער הילף פון דעם בּאַשעפער , מיט גאָט'ם הילף,

בָּעֲיֵרַת הַשֵׁם וְתַשֶׁם') נִתְכָּירֵךְ), מיט דער הילף פון גאָט (געבּענשט זאָל ער זיין),

בְּעֵינֵי רָאֵיתִי, טיט מיינע (איי= גענע) אויגען האָבּ איך געועהען.

בְּעֵיירוֹם וּבְחסֶר כֹּל, או. (בּיבּליש),

בעל" 24

"אין נאַקעטקײיט און אין מאַנגעל פון אַלצדינג?, אין גרוים נויטה. בַּיעַלי, הם. (ב, בַּיעֲלִיי) . ווערט געבּרויכט אין פאַרבּינדונג מיט אַנדערע ווערטער און האָט די סיעלפאַכע בּאַדייטונגען ? בּאַזיצער פון, בּאַגאַבּט טיט , פעהיג אויף, אָנגעשטעלט אַלם א. ד. גל. ועה אונטען . בַּ עַל-אוּמְינוּת, הם. (ם. בַּיַעֲלִי- אוּמָנוּת), (תלמודיש), איינער וועלבער האָט אַ פּראָפּעסיאָן, אַ האַנדװערקער , בַּעַל-אַחֲרָייּת וְאַחֲרַיוּת!, הם. (ט. כַּ'עֲלִי-אַחֲרָיוּת נאַחֲרַיוּת!) . דער וועלבער אין פאַראַנטװאָרטליך . בַּיעַל-אַכָסַנָיָה, הם. (ם, בַּיעֲלִי- אַכְסַנָיוֹת) ,, (תלמודיש) . דער אייגענטהימער פון אַ נאַסטהױן, בּ'עַל-בְּטוֹיחַ, הם. (תלמודיש: בַּעַל בִּמֶחָה). זעה בְּטוּים, בַּיעַל-בְּטָחֹן, הם. (ט. בַּעֲלֵי- בִמָחוֹן ונִּטָחוֹן), איינער װעל= בער האָט צומרוי (אין נאָט), בַּ'עַל-בָּיבָי, הם,. איינער וועלכער ווערט לייכם געריהרט צום ווי= נען, אַ וויינער , בַּיעַל-בְּרִית , הם. (ם. בַּ'עֲלִי-בְרִית (בָּרִית!), (בּיבּליש) . דער פאָטער פון דעם בּאַשניטענעם קינד, בַּעַל"ג'אֲוָה, הם. (ט בַ'עֲלֵי"נַיאֲווֹת), שטאָלצער מאַן , גרויםהאַלטער, "אַ בּעל-ג אוה איז ערגער פון אַ בּעליתּאוה? (שפּוו.). בַּיעֵל-"ג'אַיִהשע , הוו. (ם. בַּיעַל-

בעלידקרוק

נַיאַוָהיטעם) . שטאָלצע פרוי , גרויס=האָלטערקע .

בַּ'עַל"נַ אֲוְהיניצע , הוו. (ט. בַּ'עַל- נַ'אֲוְהיניצעס),. שטאָלצע פרוי , גרויס?האַלטערקע .

בַּיעַל-ג'אֲוָהיניק, הט. (ם. בַּ'עַל- ג'אֲוְהינִיקֶעם), שטאָלצער מענש, גרוים-האַלטער ,

בַּ'עַל-גוּזְימָא , הם. (ם, בַּעֲלִי- גוזִמָא), איינער וועלכער האָט ליעבּ צו איבּערטרייבּע..

בַּעֵל-גוּף, הם. (ט. בַּ'עֲלִי"נוּיפִים). שטאַרקער דיקער מענש; אַ קליי= נער ערד-בּאַזיצעַר (געוועהנליך געבּרויכט אויף אַ ניט-אידען).

בַּיעַל-רָבָר, הם. (ם. בַּיעֲלִי-רָבָר) (בּיבּליש), "דעו מאַן פון דער קלאַגע", די בּאַטרעפענדע פּערואָן; דער ניט-גוטער, דער שטן (וון.).

בַּ'עַל-רַכְּדֶן, הם. אַ רעדנער .

כַ'עַל"דִין, הט. (ט. כַּ'עֲלִי-דִיינִים), (תלמודיש). איינער פון די פאַר= אינטערעסירטע פּערואָנען אין אַ פּראָצעם. *אַו בּיירע בּ ע לי- ד ינים זינען גערעכם אין שלעכט" (שפּוו.) .

בַּיעַל-דַיעָה, הם. (ם. כַּ'עֲלִיְרִיעוֹת). איינער - װואָס זיין מיינונג אָדער זיין בּאַפּעהל ווערט געֲוועהנליך אָנגענומען, איינער וועלכער האָט (איבּער עַפּעם) צו זאָגען, אַיינ= פלוסרייבע פּערזאָן, אױטאָריטעט.

בַּיעַלדְקָדוֹק ,‏ הט. (ם. בַּ'עֲלֵיי רְק'דוּק). אייגנער וועלבער קען גוט די העבּרעאישע שפּראַך=רע: געֶלען ; אַ גראַמאַטיקער .

בעל-דרך-ארץ בּיעַל-דָ'רֶךְ-אָךָ'ץ, המ. (ם. בַּיעֲלִיי ד'רָהְ-אֵרָץ) . איינער וועלכער האָט גיטע מאַניערען . בַּעַל-דַרְ'שֶׁן, חם. זעה דַרְ'שֶׁן. כַיעַלירַרְ'שֶׁיער, הם. (ם. בַּ'עַל- דר'ש'ערס). פּרעריגער, זאָגער. *איטליבער בּ ע ל - ד ר ש ' ער דרש'עט פאַר זיך אַליין" (שכּוו.). כַּיעַליהַבַּיִת וְהַבַּת'ז, המ. (ט. בַּעֲלִי- בָמִים נִבַּ'תִּים}), (תלטודיש). הוין? בּאַזיצער; בּאַזיצער, אייגענטהי2 מער ; װואָלהאַבּענדער מענש; אַר= בּייט:געבּער } גוטער ווירטהשאַפ= מער, "איטליכער בּ על-ה בּ ית האָט פליי אין נאָז* (שפּוו.). ‏ "אַ בּעל-הבּית אױף אַ חױפּטעל קרויט* (ווער.) . "בּעסער אַ רייכער שבן איידער אַ'ן אָרעמער בּ על- ה בּית? (שפּיו.), "הונגער אין אַ בּייוער בּ על- ה בּ ית* (שפּוו.). "יעדער הונר אין אַ בּ על - ה בּ ית אויף זיין מיסט" (שפּװ.). "עם אין גוט צו זיין אַ בּע ל- ה בּית אַז עם אין דאָ מיט װאָס* (שפּו.), "פיעל בּ עלי-כּתּים ועניג מזל=בּרכה" (שפּוו.). בַּעַל-הַבַּיְתיטע והַכָּהטען), הוו. (ט. בַּיעַל-הַבַּיִתיטעס והַכֶּת'* טעס)). הויז-באַזיצערין ; בּאַזיצע= רין, ‏ אייגענטהימערין ; וואָהלהאַ= בּענדע פרוי; אַרבּייט:געבּערין { גוטע ווירטהין. *אַו די בּ על- הבּית'טע אן אַ שטינקערין איזן די קאַץ אַ נאַשערין" (שפּוו.). "אַן די בּ על-הבּית'טע או אַקאַץ אין די קאַץ אַ ב על- הבּית'ט ע* (שפּו.). *אַ שטובּ

39

בעל-חשבון

דאַיף האָבּען אַ בּע ל"ה בּ ית'טע און אַ שטאַל דאַרף האָבּען אַ בּעל- הבית" (שפּוו.).

בַּ'עַל-הַבַּיִתיעל (הַבָּתיעלז, הם. (מ. בַּ'עַל-הבַּיתִילֶעךְ וְהַבָּיתי לעך)). אַ יונגער מאַן גלייך נאָך דער חתונה.

בַּעַל-הַבַּ תיישקייט, הוו. ווירטה? שאַפּט-זאַכען, הויזאַכען, מעבּעל און געשיער א. ר. ג,

בַּעַל-הַבַּיתיעווען, צש. בּאַפּעהלען, הערשען .

כַּ'עַל"הַגוּף', הם. זעה בַּעַל-גוּף,

כַּעַל-הֲעָזָה הָיזָהן, הם. (. בַּיעֲלִי- הֲעָנֶה {הִזָהן). אַ פרעכער טאַן.

בַּעַל-הַעֶזָה'ניצע {הָיזָהניצען, הוו, (ם. בַּיעַלְ-הַעֶזְהיניצעס וְהִזָה: ניצעס)), אַ פרעַכע פרוי .

בַּיעַל-הַעֶזָהיניק וְהֶזָהניקן ,‏ הט. (. בַּיעַל-הָעֶנְהיניקעם וְהָזָה. ניקעסן), אַ פרעכער מאַןן.

בַּיעַל-חוֹב, הט. (מ. בַּ'עֲלִייחוֹיבוֹת), (תלמודיש). שולדנער; אַ קרע= דיטאָר. *אַ בּ על-הוב א אַ בּעל-יסורים" (שפּוו.) .

בַּיעַליחֵי, הט. (ם. כַּ'עֲלִייחַיִים), (תלמודיש), אַ לעבּעריג בּאַשע= פענים ,

כַּעַס-חַיִיב,, הם. דער שולריגער, דער פאַרבּרעבער.

בַּעַל-חֲלוֹימוֹת, הם. (ם. בַּעֲלֵי- חֲלוֹ'מוֹת), (בּיבּליש), ‏ מרויטער, פאַנטאַזיאָר ,

בַּיעַל-חֶשִׁבֹּן, הם. (ם. בַּ'עֲלֵי-

בעל-חתונה

חֲשִׁיבּוֹן), אַ מאַטהעטאַטיקער, אַ רעכענמייסטער .

בַּיעַל"חתוּנָה, הם. (ם. בַּיעֲלִיז ה'תוּנָה). איינער װועָלבער גיט אַ האָכצייט=פעסט פאַר זיין זוהן אָרער זיין טאָכטער .

בַ'עַל-טאַקסע, המ. (מ. בַּ'עֲלֵיי טאקסע). איינער וועלבער האַלט אין אַרענדע די טאַקסע. "ױער ערגסטער שוחט אין דער בּ על- טאַקסע*? (שפו.).

בַּ'עַל-יטוֹיבָה , הם. (ם. בַּ'עֲלֵי- מו'בוֹת), וואהלטהוער, איינער װאָס טהוט געפעליגקייטען .

כַּיעַל-יִסוּדִים , הם. (ם. בַּ'עֲלִי- יְסוֹירִים), (תלמודיש) . איינער וועלכער ליידט שמערצען .

בַּ'עֲלִיכֹּחַ , הם. (ם. ַּעֲלִייכֹחַ (כֹּ'חַן). אַ שטאַרקער מאַן .

בַּיעַל-כִּים, הט. (ם. בַּ'עֲלֵייכִיס וכִּיס!), (תלמוריש). איינער וואָס האָט געלט, אַ רייבער מאַן.

בּעַליכַיעֵם, הם (ם. בַּיעֲלִייכַעס וכַּ'עֶסֹן), איינער וועלכער קומט לייכט אַרין אין צאָרן, א בּייזער מענש.

בַּ'עַל-כַּעֵסֶן הם. (מ. בַּעֵלִי- כַעֲסָנִים (כַּעֲסִינִים)). זעה בַּעַל- כַּיעֵם,

בֶּעל-כָּרְיחוֹ /כְּרָיחֶךְ), או. (תלמו: ריש). קענען זיין (דיין) וױלען, מיט געוואַלט ,

בַּיעַל-לִישׁוֹן, הם. (ם. בַּיעַליילָישׁוֹן) ' (בּיבּליש) . שפראך-קענער { אַ רעדנער { אַ שרייבער .

36 בעליטחשבות

בַּיעַל-לִישׁוֹן-קוֹירְשׁ , הם. (ם. בַּ'עֲלִי- לִישׁין-קוירְש), איינער וועלכער קען די העבּרעאישע שפּראַך .

בַּ'עַל-מַנֵיהַ, המ. (ט בַּיעַלימַגייהים), איינער וועלבער קוקט איבּער ספרי= תורות תפילין און מזוזות אום אוים? צוגעפיגען אוב עם אין אין זי קיין טעות ניט פאַראַן אָדער די בּוכשטאַבּען זיינען ניט אֶפֹּגע= שפּרונגען אָרער פאַרמעקט געוואָם רען { אַ קאָרעקטאָר אין אַ דרוק,

בַּיעַל"מֹחַ, הם. (ם. בַּ'עֲלֵייט'ֹח), אַ קאָפּ-מעַנש,

בַּיעַל-מוּם, הם. (ם. בַּיעֲלִיימוּימִים), (תלמודיש), איינער וועלבער האָט אַ פעהלער, אַ קריפעל, אַ קאַליקע.

בַּעַל-טוֹ'סְף , הם. (ם. בַּ'עֲלִיימוֹּיסֶף). דער פּאָרבּעטער פון דעם מוסף (ווז.) געבּעט.

בַּיעַל-מוֹ'פֶת, הם. (ט. בַּיַעַלִי-מו'פַת, איינער װאָס בּאַװייום וואונדער, אַ גוטער איד ,

בַּעַל-מַזל, המ. (ם. בַּיעַלִי"מַזָילוֹת, איינער וועלבער האָט גליק.

בַּיעַל-מְחַבֵּר ,4 הם. (ם. בַּ'עֲלֵי- מְחַבְּ רִים), פאַרפאַסעַר .

בַּ'עַלימְחְיָה , הם. (ם. בַּעֲלֵי- מְחְיוֹת). אַ שענקער .

בַּעַל-מַחֲלוקֶת, הם. (מ. בַּי'עֲלִי- טַחֲלוֹיקֶת), (תלמודיש).. איינער וועלבער האָט ליעב שטרייטינקיי= מען, אַ קריגער .

בַּעַל-מַחֲשִׁיבוֹת, הם. (ם, בַּ'עלֵי- מַחֲשָׂבוֹת), (תלמודיש). אַ מאַן מיט געדאַגקען, אַ דענקער

בעל-ממופל

בַּעַל-מְטוּפָּל, א. *אַ בּאַלאָרענער*, אַ בּאַשאָנקעגער (טיט); הם. אוי= נער וועלכער האָט פיעל קינדער אָדער אַ גרויכע פאַמיליע ,

בֵּיעַל-מְכַ'שְׁף , הם. (ם. בַּעֲלִי- מָכַשִׁיפִים) . צויבערער .

בַּ'עַס-מְלְאיכָה, הם. (ם. בַּעֲלִי- מְלָאכוֹת) , (תלמודיש). אַרבּייטער, האַנדווערקער { אַ טייסטער , אַ קינסטלער. *רעם אַרבּײטער אַ גילרען רעם בּ על-מלאכה אַ רובּל* (שפּוו.) .

בַּיעַל-מְניגָו, המ. נט. בַּיעלִימְנַנָינִים) אַ קענעָר אויף זינגען, אַ זינגער .

בַּ'עַל-מִפּוינײיצע, הוו. (ם. בַּיעַל- מְפונײיצעם). ועה בַּיעַל-מְפוֹנָק,

בַּיעַל-מְפו'נָק, הם. אַ דעליקאַטנער פאַרצערטעלטער מענש, אַ'ן אוים= טראַבטער, אַ'ן אױסקלייבּער .

בַּיעַל-מַפְשִׂיר, הם. דער וועלכער ווערט אויפגערופען אין שוהל צום לייענען פון דער הפטורה (ווז.) -

בַּ'עַלִימִצְזָה , הם. (ם. בַּיעֲלִי- מְצָווֹת), (תלמודיש). {) איינער וועלכער טהוט מצוות; 2) בּר- מצוה (ווז.) .

בַּעַל-מִצְיִהיטיניצע, הוו. (ט. בַּ'עַל- מִצְוְהיטיניצעם) - ועה בַּיעַל- מָצְזָה 1).

בַּעַל-מצְוְהיטניק, הם. (ס. בַּיעַל- מִצְוָהישיניקעם) . עעה בַּ'עַל- מִצְִזָה 1), |

בַּיעַל-מְצֵייאוֹת, הם. איינער װועל:

97

בעל-סוד

כער קויפט ואַבען זעהר בּיליג.

בַּיעַל-מַצְלֵייח, הם. איינער וועלבער האָט אימער גליק.

בַּעַל-מְקוּיכֶּל, הם. (ם. בַּעֲלִי- מְקוּבָּילִים) . איינער וועלכער אין געלערנט אין קבּלה, אַ קאַבּאַליסט .

בַּ'עַל"מְקֵנָא , הם. (ם. בַּיעֲלֵי- מֶקְנָ'אִים). אַ בּאַניײדער, אַ נים= פאַרגינער .

כַּיעַל-מְרֶה-שְׁחוֹרָה, הט. (ט. בַּ'עֵלִי- מֶרֶה-שְׁחוֹירָה). אַ טעלאַנבאָלי קער.

כַּיעַל-מְשִׁילִים , הם. (ם. בַּיעֲלִי- מְשָׁלִים). איינער וועלבער וויים אָרער געברויכט אין זיין ריירען וְעָהר פיעל פאַבּעלען אָרער אַנעָק? דאָטען .

בַיעַל-נָאָמָנוֹּת, הט. (ם. בַּיעֲלֵי- נְאֲמָנוּת). אַ בּאַגלױבּטעָר, פאַר. טרויענסווערטער מענש.

בַּצַל-נְגִינָה, ‏ הם. (ם. בַּיעַלִי- ְגֵיינָה). זעח בַּ'עַלימְניגן, -

בַּעֲלִינַם (נֶסן, הם. (ם. בַּיעֲלִי- נָיסִים). איינער וועלכער בּאַװײוט וואונדער אָדער עס פּאַסירען מיט איהם וואונדער .

ַ'עַל-נְעֵילָה, הט. (ם. בֹּעֲלֵי- נְעֵילָה). דער פאָרבּעטעֶר פון דעם נעילה (ווו) געבּעט.

כַּ'עַל-סוֹר וסֶרן, הם. (ם. בַּיעֲלִי- סודות). איינער וועלבער. קע האַלטען אַ געהיימנים . "דער מאָס

גען איז אַ גרויסער ב על סור" (שפון.) +

בעליעברה

בַּ'עַליעֲבֵירָה , הם. (ם. בַּ'עֲלִי- עֲכַירוֹת). . אַ מאַן פון זינד, אַ'ן אוסגעלאַסעַנער טענש.

בַּיעַל-עֵב ירהיניק, המ. (ם. בַּעַל- עַבַדְהינִיקֶעם). זעה בַּיעַל- עֲבִרָה,

בַּעַל-עֲנָילָה , הם. (ם. בַּעֲלִי- עֲנָילוֹת). פוהרמאַן ;‏ אָנטרײבּער, קוטשער, "אַז מע וױל אָפּטהאָן דעם בּ על-עגלה אַ שפיטצעל געהט מען ביי'ן וװואָגען צו פוס" (שפּוו.). "זוי דער בּ ע ל- עג לה וויל אַזױ דרעהט ער מיטן די- שעל? (שפּוו.) .

בַּיעַל-עַוְלָה, הם. (ם. בַּעֲלִי- עַוִילוֹת). איינער וועלבער טהוט אַ'ן אונרעכט, איינער וועלבער קריוודעט (אימעצען).

בַּ'עַל-עֵיסֶק, המ. (ט. בַּעַלִידעֲסִיקִים) געשעפטם?מאַן .

כַּ'עַל-עֵיצָה , הט. (ט. בַּ'עֲלִי-עִיצוֹת),

(תלמודיש) . ראַטהגעבער ; אַ קלו= גער טאַן .

בְּעַל-פָּה, או. (תלמודיש) .‏ "מיט'ן מויל?", אויסוועניג.

כַּ'עַל-פו'עֵל , הם. אַ װירקואַמער אונטערריכטער, איינער וועלכער לערנט גוט מים זיינע שילער.

בַּעַל-צְדְיקָה , הם. (ם. בַּעֲלֵי צְדָיקוֹת), (תלמודיש) . אַ װאָהל: טחוער, אַ פרײיגיבּינער מענש. "אַן אָרעטאַן טאָר קיין בּ ע ל-צ ד ק ה ניט זיין* (שפּוו.). "ער אין אַ בּעל-צדקה אױף אַ פרעמדען בּייטעל? (ווער.) .

98

בעלדשמחה'מע

בַּיעַל-צָך;קה'טע, הוו. (ם. בַּיעַל- צְדָיקְה'יטעם). זעה בַּיעַל-צָדָקָה,

בַּעַל-קִבְּלָה , הם. (ם. בַּעֲלֵי- גִבִּילָה). זעה בַּיעַל-מְקיּיבְל, כַּ'עַלרַחֲׂמִים, הם. (ם. בַּיעֲלֵי- רַחֲ'מָים), (תלמודיש). אַ בּאַרם=

הערציגער מענש. בַּעַל-רַחַמִן , הם. (ם. בַּ'עֲלֵי-

רַחֲמָינִים). אַ בּאַרמהערצינער מענש.

כַּ'עַל-שַׁחֵךרְ ת, הם. (ם. בַּעֲלֵיי שַׁחַרית , בַּיעֲלִי-שְׁמַרִיתִים *), דער פאָרבּעטער פון דעם שחרית (ווז.) געבעט

בַּיעֲל-שֵׁם נִשָׁםוֹ, הם. (ם, בַּיעֲלֵיי שֵיכוֹת). איינער וועלבער קען בּאַװײזען וואונדער מיט די היי= ליגע נעמען פון גאָט, אַ גוטער איד. 7"אַן דער טאַטע אין אַ בּעל-שם איז דער והן אַ גולם? (שפוו.) .

כַּעֵל-שֵׁם-טוֹב ושָׁם"טֶב!, אם. דער צוזנאָמען פון דֹעָם קאַבּאַליסט ישראל פון מעזיבּוו, גרינדעַר פון דער חסידישער סעקטע (געבאָרען 40 געשטאָרבּען 1760) .

בּ'עַל-שִׂמְחָה, הם. (ם. בַּעֲלֵיי שִׂמָחוֹת), איינער וועלכער מאַבט אַ מאָהלצייט , אַ האָכצייט-פעסט א. ד. ג. "אַו דער ב על שמחה אין אַ פרעכער קומט די געסט גאָרניט אָן* (שפוו.) .

כַּיעַל-שִׂמִ'חָהיטע, הוו. (ם. בַּ'עַל- שְׂמִחְהיטעם . ועה בַּ'עַל- שׂמיחָה,

בעל-שפע

בַּיעַל-שִׁיפַע, הט. (ט. בַּיעֲלֵי-שִׁיפַע). איינער וועַלכעו האָט אַ גוט-גע= הענרעס געשעפט.

בַּעַל-תַּאִייָה הם. (מ. בַּיעֲלִי- תֲאֲווֹת וַתַּאווֹתן) . איינער װועל? בער אין איבּערגעגעבּען צוֹ קער= פערליבע פּאַרגעניגענס; אַ ליירענ? שאַפּטליבער טעָנש.

בַּ'עַליתַּאֲָהיניצע, הוו. (ם. בֵּיעַל-

תַּאיְהיניצעם). עה בַּ'עַל- תֵַּאֲוָה, ַיעַל-תַאַזָהיניק, הם. (ם. בַּיעַל- תַּאוְהיניקעס) . ועה בַּ'עַל- תַּאָוָה,

בַּ'עַל-תּיק'ע, הם. (ם. בַּיעַל-תּנְקעַיס) דער וועלכער בּלאָוט דעם שופר אין שוהל.

בַיעַל-תַּּוילָה, הם. (ם. בַּ'עֲלִי- תַחְכּוּלוֹת ַּחֲבּו ילוֹתן) . אַ מאַן מיט אַינפּאַלען, אַ קלוגער מענש,

בַּעַל-תַּבִילִית, הם. (ם. בַּיעֲלִי- תַכְלִית ותּבִילִיתו, ֵּ יעֲלי- תַּכְלֵייתִים *). איינער וועלכער קוקט אוים אויף אַ צוועק, אַ שפּאָם רעווריגער עקאָנאָמישער מענש

בַּיעַל-ַּנַ'ך', הם. (ם. כַּ'עֲלִי-ּנ"ה) איינער וועלכער קען זעהר גוט די בּיבּעל.

בַיעַסיתְּפֵלָה, הם. (ם. בַּעֲלִי- הְפָלוֹת וַתְּפִילוֹת)), פאָרבּעטער אין דער סינאַגאָגע .

בַּיעַל-תּקִייצָה , הט. (ם. בַּ'עֲלִי- קיעת, יוה ער װועל= בער בלאָזט דעם שוכר (אין שוהל). "אַן דע | בעלדתקיעה קען

39 בגעש"ט

ניט בּלאָוען לעגט זיך דער שטן אין שופר אַריין" (שפּוו.) .

בַּיעַל-תְּשׁוּיבֶה, הט. (ם. בַּ'עֲלִי- תְשׁובוֹת ותָּשׁוּיבוֹת!), (תלמודיש), איינער וועלכער בּאַרײיעט אױף זיינע זינר ,

בַּעַל-תְּשׁויבָהיניצע, הוו, (ם. בַּיעַל- תְּשׁויבְהיניצעס). זעה בַּ'עַל- תְשׁויבָה,

בַּ'עַל-תְּשוּיבְהעיק, הט. (ט. בַּיעַל- תְּשׁויבְהינִיקֶעם). זעה בַּיעַל- תִּשׁוֹיבָה,

בַּיעלִייהַמַּלימוּד , הם. מ. (תלמוריש), רי געלעהרטע וועלבע האָבּען פאַר= פאַסט די פאַרשירענע טהיילען פון דעם תלמוד. בַּיעֲלִייטִים, הם. ם, די אורין-אָרנאַ= נען, די געשלעבט?גלידער .

בַּיעֲלְן, הט. (ם. בַּעֲלָנִים). איינער וועלבער וויל וויסען אָדער האָבּען (עפּעס), אַ קונד. *אויף גוטס אין איטליבער אַ בּ עלן? (שפּו.).

בַּעֲלִינוּת, הוו. די לוסט צו האָבּען אָדער צו וויסען (עפּעָם), פֹאַר2 וועלעניס , קאַפּריו .

בַּ'עלָניטע, הוו, (ם. בַּיַעַלְניטעס).

זעה בַּעֲלְן.

בַּעֲמִירָה, או. שטעהענדיג .

בְּעֵיצָם, או. אין דער ווירקליבקייט, אייגענטליך .

בָּעֵרֶךְ, או. אונגעפעהר{ אין פאַר= גלייך .

בּעש"ט, אנמ. אב. בַּיעַל-שָׁם-טוֹב (ווז.) .

בעת

בְּעַת , או, אין דער ציים, וועהרענד.

בְּעֵת-מַעֲישֶׂה, או. אין דער צייט פון דער פּאַסירונג, וועהרענד.

בפָה ובְּפה! אֶחֶד,. או. מיט איין מויל, אַיינשטימיג .

בְּפֵּה וַבִּפָּה! מָילֵא, או. מיט'ן פולען מויל, אָפען אַרױסגעזאָגט.

בְּפוֹעַל ובּפּוֹ'עַלן מַמָשׁ, או. אין דער ווירקליבקייט, פאַקטיש.

בִּפָנִי כֶל עָם וְכָּל עַם! וְעֵדָה , או. "פאַר דעם גאַנצען פאָלק און פעו= זאַמלונג",, עפענטליך .

כִּפְרוֹמִירוֹט, או. (תלמודיש). מיט אַלע איינצעלהייטען ; איטליך בּאַם זונדער ,

בְּפַ'רוּשׂ, או, אויסגעטייטשט, דייט= ליך, אויסדריקליך .

בִּפָרֶט |כִּפְרֵט'ן,, או. ספעציעל,

בִּפְרִימָיוֹת , או, מיש אַלע איינצעל- הייטען, גענוי ,

בִּפְרִיישׁוֹּת, או. אין אָפּגעוונדערט= קייט (פון דער וועלם).

בָּצִיבּוֹר, או. מיט אַ פאַרזאַמלונג, מיט צעהן מענשען . דאַװנען בּצ בּור, דאַוונען זאַלבּעַ-צעהנט.

בּעזונרערס,

בְּצָיָדָק, הם. איינער וועלבער אין פרום בּלויו בּיז צו דער קע שענע (די אָנפאַנג בּובשמאַבּען פון די פיער ווערטער בּילדען צוזאַמען דאָס וואָרט "בּצדק?).

בְּצַוָאֶָה, או, דורך אַ טעסטאַמענפ ;

איבּערגענומען , איבּערגעֶגעבּען , טראַריציאָנעל.

בר-אורין

בְּצוֹירַת-, או, אין געשטאַלט פון --

כְּצִמָיצוּם,, או. מיט גענויאיגקייט, גענוי , קאַרג,, קוים?קוים . בְּצְנַייעוֹת, או. בּאַשײידען, זיטליך .

בְַּבָּילָה, או. איבּערגעגעבּען, אי= בּערגענומען,, טראַדיציאָנעל,

בְּקַו"הַבְּרִייאוֹת, או, אין אַ געזונדען צושטאַנד, געזונר.

בְּקִי'מָה-זְקוֹיפָה,, או, (תלמוריש). שטעהענדיג גלייך, מיט שטאָלצער האַלטונג.

בִּיקוּר-חוֹילִים הם. (תלמודיש) , בּאַזוכונג פון קראַנקע; פאַראיין אָדער אַנשטאַלט פאַר אָרעמע קראַנקע .

בְּ קי, הם. (ם. בְּקֵייאִים). איינער וועלבער אין בּאַהאַװענט, אַ גע= ניטער .

בְּקִיאוֹת , הוו. בּאַהאַװועָנטקײט , געניטקייט .

בְּהִילוּת-ראש , או, (תלמודיש) , לייכטזיניג, פאַרשייט ; מיט אַ הוילען קאָפּ.

בְּקִיצוּר, או. קורץ, פאַרקירצט .

בְּקִיצוּר"הֲרָיבֶר ,‏ או. אין קורצע ווערטער, קירץ גערערט,

בַּקִישָׁה , הוו. (מ. בַּקשׁוֹת). בּיטע, געבּעטן בּיטשריפט .

בַר ", הם, זוהן, געבּוויכט אין פאַר2 בּינדונג מיט אַנדערע ווערטער אין פיעלפאַכע בּאַדייטונגען אַזױ וו *בּן* (ווו.).

בַּר"אוֹרָיִן וָאוּךְיִן}, הם. (תלמודיש).

אַ געלערנטער (אין תלטודישע גע= גענשטאַנדען) .

כַּר-דַ'עַת , הם. (תלמודיש) . אַ טמענש מיט פאַרשטאַנד .

בַּר-כּוֹכָבָא (כְּכִ'בֶּאן, אנם. דער נאָמען פון אַ געווימען אידישען העלד און אנפיהרער פון אַ רעוואָ= לוציענערער אַרמײ וועלכער האָט געקעַמפּפט קענען דער הערשאַפט פון די רעטער אין די צייטען פון דעם קייזער אַדריאַןן.

בַּר-עוֹנָישִׁיןן, הם. (תלמודיש). איי2 נער וועלבער קען געזעצליך בֹּאַ= שטראָפט ווערען, אַ דערוואַקסענער, אַ מינדינער . זעה בַּר"מִצָּזָה,

כַּרימזָל, הם. (תלמודיש). ועה בַּיעַל-מַזָל,

בַּרֹ'מִינְן, הם. (ם. בַּר'מִינְןים), (ת; מודיש). אַ געשטאָרבּענער . בַּר-מִיצֵר נמיצֵר}, הם. (תלמודיש). נאַכבּאַר,, דער וועלכער האָט דאָם רעכט פון נאַבבּאַרשאַפט (לויט אַ תלמודישען געועץ האָט אַ נאַכבּאַר דאָס ערשטע רעכט אָפּצוקויפען דאָס לאַנד וועלבע גרענעצט זין

מיט זיין אייגענעם).

בַּר"מִצָזָה, הם. (ם. כַּר-מִצְזְהים), (תלמודיש). אַ אידיש אינגעל ווען עס ווערם דרייצעהן יאָהו, צו וועלבער צייט ער הויבט אָן לייגען תפלין (ווז.) און טרעט אַרײן אין אַלע פליכטען פון אַ דערוואַקסעגעם און זיין פאָטער חערט אויף צו זיין פּאַראַנטװאָרטליך כַּאַר זיינע זינד ;

די מאָהלצייט וועלכע מע טאַבט . ווען אַ אינגעל ווערט דריצעהן ,

41

ברוך דין האמת

יאָהו אַלט . זעה בָּירוּך שֶׁפְּטָרֵנָי. בָּר"נשׁ, הם. (תלמודיש) : אַ טענש.

בַּר"סַמָכָא, הם. (תלמודיש). אוי= נער אויף וועלכען מע קען זיך פאַרלאָזען, אַ'ץ אױטאָריטעט.

בַּר-שֵׂיכָל , הם. אַ פאַרנונפטיגער קלוגער מענש.

בְּרֹאשׁ וִבְּרֶאשׁז, או. אױבּען:אָן, אן דער שפּיצע.

בְּרֵא'שִׁית, הם. *אין אָנהױבּ", דאָס ערשטע װאָרט פון דער תורה; דער נאָמען פון דעם ערשטען בּוך פון חומש (ווז.) { הוו. דער נאָמען פון דער ערשטער סדרה (ווז.).

בְּרוּיאים, הם. ם. בּאַשעפעניסען .

בְּרוֹינָן, בְּרוֹינְזידיג, א. בּיין, אָג= געֲבּלאָוען , צוקריגט "א בּווגו'עו שלאָפט אַלײן"* (שפּוו.). "ווער עס ווערט אום= זיסט ב רוגז וערט וױידער אומזיסט גוט" (שפּו.)). *"פאַר אַ קראַנקען לאָזט מען איבּער אָבּער ניט פאר אַ בּ רוגז'ען" (שפּו.).

בְּרוֹינָזיטאַנ'ץ ,, הם. (ם. בְּרוֹינָז- טעיץ). אַ געוויסער אַלט-טאָרי= שער אידישער טאַנץ וועלכען מע טאַנצט אויף חתונות .

בַּירוּךָ-אַ'תָּה, (ליטורגיש) . "גע= בּענשט זאָלסטו זײי;?, די געם וועהנליבע אָנהויבּ=ווטדטער פון אידישע געבּעטען און ועגענ= שפּרובען ..

בָּירוּך דײַן הָאֵימָת, (ליטורגיש). געבענשט זאָל זיין דער גערעכטער ריבטער,, אַ זעגענשפּרוך וועלבען

ברוך-הבא

מע זאָגט בּיי אידען ווען מע הערט אַז אימיצער אין געשטמאָר= בּען.

בִּירוּךְ-הַבָּאי, = אר. (ט. בְּרוּיכִים- הַבְּיאִים), (בּיבּליש). געבּענשט זאָל זיין דער וואָס קומט אַרײן, ווערטער מיט וועלכע מע בּאַם גריסט בּיי אידען אַ גאַסט. בּרוך ה בּ א ס'קאָציל קומט, ווערטער מיט ויעלבע טע בּאַגריסט אַ וויבטיגען אָרער בּאַליבּטען גאַסט, געוועהנליך אַ פרויענצימער .

בִּירוּףָ-ה'בָא , חם. (ם. בָּרוּף- הַ'בָּאיס). אויפנאַהטע , בּאַגריסונג. אַ טרוקענער בּ רוך-הבּא, אִן אױפּנאַהמע אֶהן טראַקטאַמענט, אַ קאַלטע אױפּנאַהמע .

בּירוּףָ-הוּא, (ליטורגיש). געבּענשט זאָל ער זין. "נאָט בּווך- הוא*.

בִירוּךְיחַיוֹ'שֵב, או. (ם. בְּרוּיכִים- הַיוֹשְׁבִים). געבּענשט זאָל זין דער וואָס זיצט (און עסט), אַ גוטען אַפּעטיט .

בִּירוּךָ-השֵׁם', "געבּענשט זאָל זיין דער נאָמען (פון נאָט)*, דאַנקען נאָט, עֶר אין אַ נאַנצער בּווך- ה שם, ער אין אַ גאַנצער מאַכער.

בִּירוּךָ מְחַיְיָה הַמַתִים, (ליטורגיש). געבּענשט זאָל זיין דער וועלכעָר בּאַלעבּט די מויטע , ווערטער וועלבע טע זאָגט בֵּיי אידען ווען מע טרעפט זיך יט אַפּערזאָן נועלכע מע האָט ניט ערװאַרטעט צוֹ זעהן מעהר אָדער לאַנג שוין ניט בּאַגעגעַנט,

49 בריאה

בְּרוּך שִׁפִּטְרְנִי וַשָּׁטְרַ'נִין, - (לי: טורגיש) . געבּענשט זאָל זיין דער וועלכער האָט מיך בּאַפּרײט (פון אַ פאָטער'ם פאַראַנטשװאָרטליבקײט, װערטעַר וועלב3עַ דער פּאָטער זאָגט בּיי אירען ווען זיין זוהן ווערט דרייצעהן יאָהר אַלט). זלה בַּר"מָצִוָה ; א דאַנקען נאָט לוין געװאָרען. "ביי אַ אינגעל מאַכט מען בּווך שפּטוני צו בעל מצות בּיי אַ מיידעל צו דער חתונה" (שפּוו.) .

בִּירוּר וְיָדוֹּ'עַ, א. (תלמודיש) , קלאָר און באַוואוסט, אַלגעמײן בּאַקאַנט, פעסט=געשטעלט .

בְּרַחֲ'בוּת'ריג ,, א. קוועם.

בְּרִיחֵל בִּתִּ הַקְמנָה, (בּיבּליש). פאַר רחל דיין מאָכטער די אינגערע (די װערטעֶר וועלבע יעקב האָט געזאָגט צו לבן ווען ער האָט זיך פַּאַרפליכטעם צו אַרבּייטען זיבּען יאָהר אום צו קריגען זיין טאָבטער פאַר אַ ווייבּ , ווי די בּיבּעל דער= צעהלט) . אויסריידען ב װ חל בּתך הקטנה, גענוי אום2 ריידען , זיך גענוי בּאַדינגען . "בּרחל בּתּך הקטנה לאה די גרויכע* (פּאַראָדיש ווערטעל).

בַּרִ'חיען , בַּרִיהיענען, צש. אַנֶט= לויפען . בָּירִי, או, (תלמודיש). געווים,

בּרייטליך , באַ=

, בִּ'ריילִי, (תלמודיש) . עם אין בּיי מיר געוויס . *בּרי"לי אין געלט? | שפּוו.) . בְּרִיאָה, הוו, (ם, בְּרִיאוֹת). בּאַ=

בריאות-הדנוף

שעפענים ; ענערגישע פרוי,, אויפ2 טהוערקע.

בְּרֵייאוּת-הֲנווף', הוו. די געוונדהייט פון קערפּער, געזוגדהייט ,

בְּרִיאַת-הָעוֹילֶם, הוו. די בּאשאַפונג פּון דער וועלט,

בַּרְוָה (בֶּרְיָה}, הם, און הוו. (ם. בָּרֵיית וכָרִיוֹת)). ענערגישע, געשיקטע, געראָטענע פּערזאָן .

ָרְיָהין- ְּריהינעןיזיך, צוו. פלייסען (פאַר אימיצען) .

בָּרְיָה'שׂ, א, פעהיג, געראָטען, עֶנערגִיש, פלייסיג ,

בָּרִייְהִישׁאַפּט, הוו. ענערגישע טהע? טיגקייט , געשיקטקייט, געראָטענ2 קייט .

בַּרְיונָא, המ. (מ. בַּרְיוֹ'נֵי), (תלמו? דיש), *אַ רויבּער", אַ יונגאַטש.

בְּרַייתָא, הוו. (ם, בְּרַיִייתוֹת), (תלמודיש) , איינע פון יענע

לעהראַצען ‏ און געועץ=ענטשיי2 דונגען פון די תנאים (ווז.) וועלבע זיינען ניט אַריינגענומען געװאָרען אין דער משנה (ווז,) אָבּער ווערען געבּראַכט אַלס אױטאָריטעטען אין דער גמרא (ווו) .

בְּרִירָה, הוו. (מ, בְּרֵיירוֹת), ועה ְרָרָה,

זיך

בְּרִישׁינְלֵי , או, (תלמודיש) , עפַעֲנט2 ליך . |

בְּרִית , הם. (ם, בְּרִית"ען). "דער בּונד* (צווישען גאָט און אידען , די צערעמאָניע פון בּאַשנײדונג. "די נקכה האָט די יסורים און דער מאַן מאַכט דעם בּ רית" (שפּו.).

48

אט אט אע אי יט

ברכה-דלבטלה

בְּרִית"חֲרִישֶׂה , הם. דער נייער טעסטאַמענט, דער עװאַנגעליום, בְּרִית-מֵיילָה , הם. (ם. בְּרִית מֵיילְהים), (תלמודיש) . זעה בְּרִית ?

בְּרִיתי'צ'ע, הוו. (וואולגאַר), די געבּורט פון אַ מיידעל.

בְּרָיכָה, הוו. (ם. בְּרָיכיֹת) . זענעַן, גליק, גערעטענים ; אַ װינשעװאַניע, אַ גליקוואונש { זעגענשפּרוך, דאַנקע געבּעט, לױבּ:געבּעט, איינם פון דיא פיעלע קורצע געַבּעטען וועלכע ווערען געואָגט בּיי אידען פאַר און נאָב'ן געניסען עפּעס און בּיי פיעלע אַנדערע געלעגענהייטען. זאָגען בּרכה, זאָגען דאָס מאָר2 גענגעבּעט (גלייך נאָכ'ן אוים2 שטעהן), מאַכען אַ ב ר ב ה, זאָנען אַ זעגענשפּרוך . מאַכען בּרכה, געניסען. עם אין ראַרצער אַ בּרכה צו מאַבען, עס אין זעהר שעהן אָדער געראָטען. *"אַו אַ טויבּער הערט אַ גראַגעו מאַכט ער אַ כברכ ה איבער א דנער* (ווער.) . 'אַ סך מלאכות און ווייניג בּ ר כ ו ת* (שפּוו,) . "וואָס נוצט מזל אֶהן בּר כ ה? (שפּוו.). 7אין אַ לייריגען פּאַםס קען די בֹּר בה ניט אַרײן? (שפּוו.),

בְּרָיכֶה-אַחֲרונָה, הוו, (תלמודיש), דער זעגענשפּרוך וועלכען מע זאָגט בּיי אירען נאָך דעס ווי מע עסט פרובטען אָדער אַ לייבטען צובּיים.

ְּרְכֶה-לְבַמֶלָה,. הוו, (תלמודיש). אַ זעגענשפּווך אױסגעשפּראָכען אוטזיסט (אַזױ װווי ווען מע זאָגט דעם זעגענשפּרוך אויף וויין און

ברכו

עם ווייזט זיך אַהױים אַן עס אין געווען אַ'ן אַנדעַר געטראַנק) { אַרױסגעװאָרפענע , אומזיסטע אַר= בּייט .

בָּרְ'כוּ , הם. (ליטורניש), "בּענשט", דאָס ערשטע װאָרט און דֹעַר נאָם מען פון אַ געוויסען געבּעט אין דעם מאָרגענדיגען און אָבענדיגען דאַוונען . האַפּען אַ ב ו כו, קרינען צו זאָגען בֹּרכו מיט אַ מנין (ווו.), "אַ אידען'ס גליק אין ווען עֶר קומטם צו בּוכ |* (שפּוו.) .

בָּךְ'כִי"נַפִשִׁי , הם. (ליטורניש) , "בענש, טביין זעַעלע", די ערשטע ווערטער און דער נאָמען פון דעם הונדערט און פיערטען קאַפּיטעל פון תהלים וועלבען טע זאָגט בי אידען אין די ווינטערמאָנאַטען יעדען שבּת נאָך טיטאָג ,

בְּרִכַת-הֲמְזוֹן,, הוו, (תלמודיש). ראָס געבּעט װאָס מע זאָגט נאָכ'ן עסען.

בֶּךְ כַת"כּ'הֲנִים, | הוו, (תלמודיש). די בּענשונג וועלכע די כהנים גיבּען אין דער שוֹהל בּיי'ם דובנ'ען .

בְּרְמֵיזָה,, או, אויפ'ן וואונק,

בְּרַדָה, הוו. (ט. בְּרַירוֹת). װואַהל, אויסוואַהל; אַ זיצונג פון בּורוים אויף אַ'ן אָפּמאַך, "אַן מע האָט ניט קיין בּ ורה מוז מען אפילו טהאָן אַ'ן עברה" (שפּוו.). "דער מענש האָט צוויי בּ ררות קריעה רייסען אָדער פּאַרשואַרצט ווערען* (שפַּוו.) .

בָּרְשׁוֹת'", או, (ליטורגיש). מיט דער ערלױיבּנים פון ---,

44

בשמחה (רבה)

בָּשׁויגָג, או, (תלמודיש). אומנעָרן, אָהן אַבּזיכט ,

כָּשׁוּם נעֲנְיֶן ו)אוֹיפֶן, או. אויף קיין פאַל, אונטער קיינע אוטשטענרען,

בְּשׁויפִי, או, (תלמודיש). אין ריים? טהום, טיט פולער מאָם.

בְּשׂוֹרָה ובְּשׂוֹירָה!, הוו. (ט, בְּשׂורוֹת בְּשׂוֹירוֹת), נאַכריכבט, נייעם . "גוטע בכ שווות הערט טען פון דער ווייטען" (שפּוו.) .

כְּשׁוֹרָה וַבְּשׂוירָה! טוֹ'בָה, הוו. (ם. בְּשׁוֹרוֹת וכְּשׂוּירוֹתן טיבוֹת). אַ גוטע נאַכריכט, |

בְּשׁוֹרָה ובְּשׂוֹירָה} רָיעָה, הוו. (ם. בְּשׁוֹרות וִבְּשׂוּ רוֹת! רָעוֹת). אַ שלעַכטע נאַכריכט ,

כִּשְׂכַר'"זָה, או, (לישווגיש). אֵלם לויהן טאַר דאָם, רערפאַר .

בּשַׁלְוָה, או, אין פרידען, ‏ רוהיג, אָהן זאָרג ,

בְּשׁילוֹם, או, אין פרירען, אין זי כערהייט ; פרידליך, גוט פאַר= מראָגען .

בָשׁילְמָא, או, (תלטודיש) . צוגע= בּענדיג אַן, אויבּ עס אין יא רים= טיג אַז, זאָל שוין זיין אַז.

בַּשְׁלִימוֹת, או, אין פאָלקאָמענהײט, פאָלשטענדיג , אין נאַנצען.

בָּשֵׁם-, או, אין רעם נאָמען פון--,

בּשֵׁם אֶלֹהַי וְאֶליֹקֵיז יִשְׂרָאֵל , (בּיבּליש),, אין דעם נאָמען פון פון דעָם אידישעָן נאָט, אין גאָט'ם נאָמען .

בְּשְׂמָיחָה (רַכָּה), או. (לישורניש) .

בשמים

מיט (גרויס) פרייד , מים (גרויס) פאַרגעניגען,

בָּשָׂמִים, הם. מ. געווירצען , שטע= קעדיגע געווירצען .

בְּשָׂימִים-קראָם, הוו. (ם. בְּשָימִים- קראָטען) . געוירץ-געשעפם , שפּייז=קראָם ,

בְּשִׂימִים'דִיג, ‏ א, געווירציג , שמע: קערדיג , דופטיג ,

בָּשָׁן-וְעַיִן, או. (תלמודיש) . מיט אַ (אויסגעהאַקטען) צאָהן אָדעָר אוינג (גענומען פון רער שטעלע אין תלמוד וועלכע זאָגט אַן אַ שקלאַף מון אַװױסגעלאָזען װערען פויי ווען זיין אייגענטהימער האָט איהם אױסגעהאַקט אַ צאָהן אָרער אן אויג). אַרוסנעהן בּ שן-ועין, שלעכט אָפּשניירען .

בִּשְׂעַת', או. אין דער צייט, וועה רענד,

בַּשָׁעַת'-מַעֲשָׂה, או, אין דער צייט פון דער פּאַסירונג, אין דער צייט .

בְּשַׁעֵיתוֹ, או, אין זיין ציים .

בָּישָׂר, הט. פלייש ,

בִישָׂר-כְּחֶילֶב , הם. ם. (תלמוריש). *פלייש מים טילך*", פליישיגם מיט מילכיגם צוזאַמען (פאַובּאָטען לויט דעם אידישען געועץ).

בִּישָׂר-ודָגִים , הם. ט. (ליטורגיש). פלייש און פיש, *בּ שו-ורגים אין אִ'ן עונג-שבּת אין דער װואָבען אין עס אויך ניט שלעכט* (שפּוו.).

בּישֶׂרָדֶם וַוְדֵם'ן, הם. (תלמוריש) . *פלייש און בּלוט", אַ מענש. "אומשטיינם נגעזאָנט בּ שר"ודם

בת-קול

בּלוט און זויערמילך" (ווער.) ,

בִּישָׁר-מִןְ-רַחו'ץ', הם, פלייש אַרײנ= געבּראַכט פון דוויסען (פון אַ פרעסדער שטאָדם).

נִּשְׁתְיָקֹה (בִּשְׁמִייקָהן, או. שוויי= גענדיג, = שטילערהייד, = פאַרבאָר? גענערהייר ,

כַּת, תוו, (ם. בָּנוֹת , בְּנוֹת"). מאָב= טער, די טאָבטער פון ---; איינץ וועלבע איז אין עלטער פון --, "דער ר ב האָט דאָם רוב בּנות* (וער. -- װאָרטשפּיעל אויף *רבּנות*).

בַּת"הָרֵב', הוו, די טאָבטער פון אַ רב .

כַּת-יחִידָה, הוו. (ם. כַּת-יחיידהים) אַ'ן איינאיינציגץ מאָכטער. *רי בּת-יחידה זאָל מען פרייע (הייראַטהען) דעם בּן-יחיר זאָל מען שייען" (שפוו.) .

כַּת?יחירקע, הוו. (ם. בַּת-יחִיר"י קעם). פאַרקלענערונג אָרער מאַר= צערטעלונג פון *בּת-יחירה*.

בַּת"יִשְׂרָאֵל, הוו. (תלמודיש). אַ אידישע טאָבטער, די מאָבטער פון איינעם וועלכער איז ניט קיין כהן (ווז.) אָרער לוי (ווו.),

בַּת"כֹּ'הָן , היו. (תלמודיש). די טאָכטער פון אַ כֹּהן (ווו.).

בַּת"לָזִי, הוו. די טאָכטעַר פון אַ לוי (ווו) .

בַּת'"מַלָכָּה, הוו. (תלמוריש: בַּת- מֶלֶך), (ם. כַּת'מַלְכָּהים). אַ קעניג'ס טאָבטער, אַ פרינצעסין .

כַּת' "קול (הלו, הם. (תלמוריש) , אַ

בת-שבעִים

נגעטליבע שמים, אַ שטים פון הימעל.

בַּת-שִׁבָ'עִים, הו אַ זיבּציגערין, אַ פרוי וועלבע אין אַלט זבּעַציג יאָהר אָדער מעהו.

ְּתוף וַכּתֹּדְן ַבּאִים, או, צווישען די אָנגעקומענע, צווישען די געסט,

בְּתוֹכֶם וַבִּתּוֹיכֶם|, או. צווישען זיי, אונטער זיי,, דאַרונטער ,

בְּתוֹלָה, הוו, (ם. בְּתוֹילוֹת), יונג? פרוי,, מיידעל ; דער אַסטראָנאָטי2 שער צייכען אין דעם שמערען= קריין פאַר דעם מאָנאַט אלול, "ווען אִ'ן אַלטער מאַן געהמט אַ בּתולה האָבּען בּיידע ניט קיין גדולה" (שפּוו.).

בְּתו'לִים, הם, מ. די צייכענס פון יונגטערשאַפט ,

בְּתוֹרַת" בְּתּוֹירַת"ן, או, אַלם,

, דער דויטער בּונשטאַבּ פון דעם אידישען אלף-בית ; אין צעהלען גערעכענט אַלם 3. זעה גֵימָל,

נַאֲ וָה , נאֲוָוה, הוו. (ם. גַאֲווֹת), שטאָלץ ; פּוסטער שטאָלץ, גרויס2 האַלטערײי, "גאָט זאָל אָפּהיטען פון גויאישער תאוה און פון או2 דישער גאוה? (שפּו.).

נַאֲוָוהיריג, א. שטאָלץ, גרוים בּיי זיך .

נָאוּילָה, הוו. (ם. נָאוֹילוֹת). אוים? לייזונג, דערלייזונג; די אויסליי2

46 נאון

בּתורת הלוואה, אַלם אַ'ן אָנ= לייה, געבּאָרגט , בְּ'תִי, הוו, מיין טאָכטער. זעת בַָּת.

בָּתִּים וַבַּיתִּיםן, הם. ם. זֵעֶה בַּיִת,

בְּתַבְלִית וַבּתַּכִילִיתן הַשְׁלָימוּת, או, אויף דער שפּיץ פון פאָלקאָמעָנ2 הייט,, העבסט פאָלקאָטען .

נִּתְמִיָה (כַּתִּימְיָה), או, (תלמוריש) . מיט פאַרוואונדערונג , מיט אַ פראַגענדען טאָן.

נִּתְמִימוּת וְבִּתְמִיימוּת);בַּתְּמִיימוּת דיג, א, נאַאיוו, אֶהן קונצען, ערנסט, מיט'ן נאַנצען האַרצעָן .

כִּתְנֵאי וַכִּתְּנַאיין, או. מיט דעם בּאַדינג,

ִתְְפוֹוַכִָּּפֹן,. או. ציים פון) זיין טאַכט .

אין (דער

2

זונג אויף וועלכע דאָס אידישע פאָלק האָפט. וועט די ג אלה קומען אַ ביסעל שפּעטער, עם וועט ניט פאַרזאַמען.

נָיאוֹן, הם, (ם, נָאוֹנִים). אַ גרויסער תלמורישער געלעהרטער אויםגץ= צייכענט מיט אונגעוועהנליכע פעהיגקייטען און קענטעניסען } איי= גער פון די גרויסע ראַבּינישע גע= לעהרטע וועלבע האָבּען געלעבּט נאָך די תלמודישע צייטען; אַ זשעני. דער ג און, רער באַ,

גאונות 17

ריהמטער אידישער געלעהרוטער אליהו פון ווילנא וועלכער האָט געלעבּט אין ענדע פון אַכצעהנמען יאָהר=הונדערט .

נָאוֹינוּת, הוו, אונגעוועהנליבע פע= היגקייט ,, זשעניאַליטעט .

נָאוֹינָיישׁׂ, א. זעהר בּאַנאַבּט, זעהו פעהיג , גייסטרייך .

נַבָאוֹת, הוו,. דאָס אַמט פון אַ גבּאי (ווף).

נַ'בַּאי,, הם. (ם. גִבָּיאִים) . פאָ=

שטעהער פון אַ געמיינרע אֶרֹעֶר אַ ואָהלטהעטינען פאַראיין. *אַז דער גב אי געהט ניט אין שול איז אַ סימן אַז די שול געהט אין ג ב א י אַריין" (שפּו.). *אַ גבּאי לעגט קינמאָל ניט צו צו דער נבּאות" (שפּוו.).

גַ'בַּאייטע, הוו. (ט. נַ'בַּאייטעס), פאָרשטעהערין פון אַ וװואָהלטתע= טיגען פאַראיין ; די פווי פון אַ גבּאי .

גְבוּל,, הם, גרענעץ, ענר,

נָבּוֹר, הם. (ם, נִבּוֹיָרִים). אַ שטאַר= קער מענש{ אַ העלד.

נְבוּרֶה, נְבוּרְהישׁאַפּט, הוו. (ם. נְבוּירוֹת , נָבוּרְהישאַפטע) . שטאַרקײט ; העלרישקייט ; אַ שטאַרקע אָדער העלדישע טהאַט. "דער אָקס ויים ניט פון זין נבורה? (שפּוו.).

נְבוּירוֹת-הַבּוֹירָא, הוו. ט. שטאַרקע טהאַטען פון רעם בּאַשעפער , גאָט'ם וואונדער .

נָבִיר, הם. (ם. נְבִיירִים). אַ רייבער מאַן. *אַ משבון צו פאַרזעצען אַבּי

נדול

אַ גביר צו זיין* (שפוו.). * סער אַ'ן אויפגעקומענער ג ביור איירער אִ'ן אָפּגעקומענער עושר"* (שפּוו.). "דער ג ביו בּלאָוט זיך און דער אָרעמאַן װערט גע= שװאָלעָן* (שפּוו.) .

נָבִיר"אַידיר, הם. (ם. ְבִיִים- אַדֵיירִים). אַ זעָהר רייבער טאַן .

נְבִיר"עָצוּם, הם. אַ זעהו רייבער

מאַן ,

נְבִידָה, הוו, (ם. נְבִירוֹת). זעה נָבִיר ,

גְבִיריטע, הוו. (ט. נכִירייטעס) + זעה נָבִיר .

נביירייש, א. האָבּענדיג דרי אייגענ= שאַפטען פון אָדער בּאַלאַנגענדיג צו אַ גביר ,

נָבייריּענטע, הוו. (ט. נְבַי'ריענ: טעם). זעה גְבִיר+

נָכֵר, הט. אַ זעהר שטאַוקעו טאַן .

נִבְרִיאֵל, אנם. ‏ רער נאָמען פון אַ געָוויסען ענגעל, "האַלט מיך פאַר מלאך ג ב ויאל און טרוי מיך ניט פיעל" (ווער.).

| נִבְדֶן, הם. זעה נָבֵר,

נֶד, אנם. דער נאָמען פון איינעם פון יעקב'ם צוועלף זיהן; דער שטאַם וועלכער קומט אַרױס פון גר.

גִידוֹל, הם. (ב. גְרוֹילִים). אַ גרו= סער ; אַ גרויסער טאַן { אַ געוויסעס געלט=שטיק.

נִידוֹל, אם. (ם. נְדוֹילִים ; או. נְרוֹילָה, ם, גְרוֹ'לוֹת). גרוים .

גדוּף

גִידוּל, הם. אַ געוויקסן; וואוסס, געשטאַלט, זאָרט .

גִידוֹל-בְּיִּשְׂרֶיאֵל , הם, אַ גרויסער מאַן צווישען אירען, אַ גרויסער אַן .

נִידוּל-בָּינִים,, הם. (תלמודיש). די האָדעװאַניע פון קינדער, קינדער= ערציהונג .

נְדוֹפ ונִידוֹלז הֵרוֹר נהֵדָר'), הם. (ם. נְדו'לִייהֵרוֹר (הֵדָר'ן), ‏ (תלמו: דיש) . איינעַר פון די נרויסע טע= נער פון דער צייט.

נִידוֹלידיג , א. נווים בּיי זיך , שטאָלץ .

נְדוּלָה, הוו, (ט. נְדוּילוֹת). גרוים? קייט , גוויסע עהוע , רוהם ; פרייך . "אַ גדולה אױף דין בּאבּען* (איראָנישעָר אויסדרוק) .

נְרוֹילִים הם. 8. זעה נְקְּבִים- נְדוֹילִים,

נָדִי, המ. אַ "ציקעלע", דער אַסטראָ= נאָמישער צייכען אין דעם שטערען= מריין פאַר דעם מאָנאַט טבת. זעה מזֶל,

נַרִיליּת, הוֹו. גרויסקייט,. שטאָלצ= קייט ,

גַרִילוּתידיג, א. שטאָלץ , גרוים ביי זיך,, בּאַריהטעריש.

נַרִילְן, הם. (מ. נִדְלֵנִים). אַ נרוים= האַלטער .

גרִיליען-, גריליענען-זיך, צוו. זיך גרייסען , שטאָלצירען .

גָיָדָר, הם. (ם. נְדָרִים), (תלטודיש). אַץ אָפּצאַהמונג , אַ בּאַשרענקונג, אַ

רענעל אָדער פאָרשריפט נעָמאַבט |

גוזר-רין-זיין

אום צו בּאַװאָרענען אַן מע ואָל ניט איבּערטרעטען אַ רעליגיעזעם געועץ .

גויאֵל, הם. (ם, גוֹאֲלִים). אוים= לייזער, דערלייזער, בּאַפרײיער { משיח (זוז.) {; פריינדר, פאַרװואַנד= טער. "ער האָט נים קיין קווב און קיין גואל* (ווער.) .

גואָל-הַרֶם וְהֲדַם'), הם. (ם. גוֹיאֲלֵי נֵדֶם וְהָדֵם'}), (בּיבּליש). דעו פאַרװאַנדטער פון דעם ערמאָררע= טען אויף וועלכען עם אין גצַ= פאַלען די פליכט ראַכע צו נעח= מען פון דעם מעודער (בּיי די פאַרצייטינע אידען) .

נואָל-צדָק, הם. דער גערעכטער דערלייזעָר, דער אידישער טשיה (ווז.) .

נוֹיבָר-זיין, צא. בּאַױינען, בּייקומען .

גוֹג-וּמְינוֹג ננְג'דמֶנְגן, אנט. (בּיב= ליש). גוג דער קיניג פון דעם פאָלק מגוג . גרויסווי גוג-םגוג, זעהר גרוים, ריוענהאַפֿט.

גוּוִימָא, הו. (ם. נולָמוֹת , גוּזְמָאוֹת),. איבּערמרייבּונג { אַ טאַסע , זעָהר פיעל.

גווִימָא-רַ'כָּה, הוו. אַ גרויסע טאַסע, זעהר פיעל.

גוזְ'מָאידיג,, א. איבּערטריבען { אונ2 געהייער ,

נו'זַר-זיין, צש. בּאַפעהלען, פאַר= אורטהיילען .

גוֹ'זֶר-דִין"זיין , צש. (תלטודיש). באב שטימען אַ'ץ אורטהייל, בּאַפעת= ען.

נוזר"תענית-זיין

גוֹזֶר-תַּעֲינִית-זיין , צש (תלמודיש), בּאַשטימען אַ פאַסט=טאָג,

גוֹי {גִין, הם. (ם. נוֹיִים ונָייִיםן). אַ ניטאיד ; איינער וועלכער איז אונוויסענד אין אירישע רעליניאָן= געזעצען ; אַ ניט=-פרומער , אַ'ן אוים= געלאַסענער ; דער גראָבּער פינגער פון דער האַנד (זעה יוֹר). האָבּען אַמל פון אַ גוי, האָבּעןגליק. שטאַרק ווי אַ גוי, זעהר שטאַרק. "לעבּען זאָל מען צווישען גויים שטאַרבּען צווישען אידען* (שפּוו.). "מעהר ג וי מעהר מול? (שׁפּוו.),

נוֹי {נִין נִימוּר , הם. (מ. גוֹיַם וְנָיִיםן נְמוּ'ךְ ם), איינער װואָס ווייס גאָרניט אָדעו האַלט גאָרניט פון אירישע רעליגיאָןגעזעצען.

נוֹייאישׁ וְנייאישן, א, בּאַלאַנגעַנדיג צו אָדער האָבּענדיג די אייגענ= שאַפטען פון אַ ניט=אידען ; אונ= וויפענד ; ניט פרום, אױסגעלאַסען, "אַ גוי'איש גלייכווערטעל אין להבדיל אַ תורה" (שפּוו.) .‏ "בט=

סער אין גוי'אישע הענר איידער ‏ אין אידישע מיילער* (שפּוו.) .

גוֹייע ונייען, נויייעטע, הוו. (ם. נויייעם, גוי'יעטעם). זעה גוי. גוֹלֵי" , הם. מ, די פאַרטױיבּענע

פוֹן --, ג ול י -שפּאַניען ,די פאַרטריבּענע (אידען) פון שפּאַניען. נוֹילָם, הם. (ט. נוֹלימִים, נו'לָםים), (קאַבּאַליסטיש), אַ טענש בּאַשאַם פען דורך א הייליגען שפרוך ; אַ נאַרר, / אַ'ן אונגעשיקטער מענש, אַ'ן אידיאָט. אַ ליימענער גולט, אַ'ן אונגעשיקטער מענש, אַ שו=

49

נורס-זײין

געניכטס. "אַן עולם אין נים קיין גולם*" (שפּו.).

גו'מָל, הם. (ליטורגיש) . דער נאָמען פון אַ זעגענשפּרוך וועלכען מע זאָגט בּיי אידען ווען מע מיידמ אוים אַ געפאַהר אָדער מע ווערט גערעטעט פון אַ'ן אומגליק . גוטל בּענשען, זאָגען דעם זע= גענשפרוך פון גוטל ; דאַנקען גאָט .

גוֹמל-חָיסָד-זיין, צש. (תלמוריש) . מהאָן גוטס (מיט איטעצען) .

גומָר-זיין , צא. ענדיגען, אָפּשליסען (אַ געשעפט , אַ הײראַטה-קאָנ- טראַקט אָדער אַ'ן אָפּטאַך).

גיֹ'סָם, הם. (ם. גוֹיסְסִים). איינער וועלבער האַלט בּיי'ן שטאַרבּען, אַ שטערבּענדער .

נו'סָם, א. האַלטענדיג בּיי'ן שטאַר2 בּען, נאָהנט צום טוט ,

גויסיען , גו'ס'ענען, צש. האַלטען בּיי'ן שטאַרבּען, שטאַרבּען, אוים2 געהן .

גוף, הם. (ם. גוֹפִים). קערפּער .

נוֹיפָא, או. (תלמוריש). סאַטע, אַלײין, זעלבּסט .

גוּפְעָיוֹת , = הוו. קעַרפּערליכקייט , קערפּערליבע זאַבען.

גוֹירֶל, הם. (ם. נוֹרִילוֹת). אַלאָאו, אַ לאָטעריצעטעל ; אַ לאָטערי ; שיקזאָל. וװואַרפען גורל , ציהען לאָאזען .

גוֹירָם-זיין , צא. פאַראורזאַבען .

גוֹירֶם-זיין, ‏ צא. לעועַן (אַ טעקסט

אויף בּאַשטימטע אַרט){ דולדען, צולאָזען, ערלױיבּען.

נושן 0

נוֹישָׁן, אנוו. דער נאָטען פון דער געגענד אָדער שטאָדט וואן די אידעַן האָבּען געװואָהנט ווען זי זיינען געוועַן אין עניפּטען . פאַר= קריכען אַוש אין נו שן, פאַר= געהן זעהר וויים , רערען נים צו דער זאַך .

ְזיילָה, הוו. (ם. נְזִילוֹת). זעה גְילָה,

גְִירָה, הוו. (ם. נְזִיירוֹת). זעה ניָרָה,

נְזֵילָה, הוו. (ם. נְזילוֹת). אַ רוב ; רױיבּעריי .

גְזֵילֶה-בּוֹיך, הט. (ט. גְולֶה-בּייכער) איינער וועלכער איז רייך געוואָ: רען בּאַראַבּעװעגדיג אַנדערע .

נַזליוואָייסטװע, הוו. (ם. גַזְליוואָ? סטודעס). רױבּערײי,, אוגרעכט .

נזלָן, הם. (ם, נַזְלְנִים) . אַ רױבּער ; אַ מערדער { אַ גרויזאַמער שלעכטער מענש. "אַ קינד אין ערגער ווי אַ גולן און מען מוז נאָך טאַנצען אויף זיין חתונה" (שפּוו.) .

נַזְלִינוֹת, הוו. רויבעריי .

ַזִילְניטע, הוו. (ם. נזִילְניטעם). זעה גַזלֶן ‏

נַזְלְניישׁ, א. מעירעריש, גרויזאַם .

גַוִיליען, גַזִיליענען, צא. רױבּען.

נָזֹע, הם. שטאַם, אָפּשטאַמונג, פאַמיליע .

נְזֶר נֹגְזֵר), הם. (ם. נזַריען). בּאַשלוס, אורטהייל ,, פאַראורטהיילונג ,

שטראָף , *אַנאַרר אין אַ נזה* (שפּוו.) .

גט'ען

נָעַר-דין', הט. (תלמודיש) . אַ'ן אור= טהייל (פון דעם הימלישען גע= ריכט), צורייסען דעם גור-דין, שענקען די שטראָף, פֿאַרצייהען די זינד .

גְנֶר נְנְזֵר! מִןהַשְׁמַיִם, הם. אץ אורטהייל , אַ שטראָף פון הימעל ,

נָזֵירָה, נִזְרַת-, הוו. (ם. נְזִירוֹת) . געועץ, בּאַשלום, אַ שטראָף-גע= זֹעֶץ { פאַרפאָלגונג , אוטגליק. "אין

בּרירה אין אַ גרויסע גווה* (שפּוו.) . גְזדֶה-שָׂזָה , הוו. (מם. נְזרוֹת-

שָׁיווֹת), (תלמודיש) . דאָס דרינגען פון איין זאַך אויף די צוייטע דורך אַ געוויסע עהנליבקייט וועלבע עקזיסשירט צווישען בּיידען (איינץ פון די דרייצעהן הופּמ=מעטהאָדען פון דער תלמורישער לאָגיק) . נְיָרַת-שֶׂמָד וַשְׂמֵר, הוו. אַבֹּאַ= פעהל אַרױסגעגעבּען אויף אידען אַז זי מוזען ויך ט יפען . נְזִרַת-תַּ"ח, הוו. די אויסשלאַכטונג פון אידען דורך די קאָזאַקען אין דעם העטמאַן חמעלניצקי': צייטען אין דעם יאָהו ת"ח (1648). ג"ח, אב. נְמִיילוּת-חֲסָידִים (ווז.).

גחש"א , אב. נְמֵיילוּת-חֵיסָר-שָׁל- אֲ'מֶת (ווז.).

נָט ננֶם!, המ. (ם, גִי'מִין). שייר= בּריעף , דער דאָקומענט דורך וועלכען דער מאַן שיידט זיין פרוי . "בּיי-טאָג צום גנ ט בּיײי-נאַכט צום בּעט" (שפּוו.) .

גִיטיען, צא. שיירען (אַ פרוי) { אוים=

ניבור

פיהרען די שיידוננגס-צערעמאָניע. אָפּיגט'ען, שידען. נט'ען זיך, זיך שיידען .

נַיבּוֹר , הט. (ם. נִיבּוֹרִים). זעה נִיבּוֹר ,

נִיר, הם, אִ'ן אָדער, אִ'ן אָדער מיט וועַלכען מע פאַרנייהט די פּאַרטעט פון תפילין און ספרי-תורות (ם. נֵיידִין) ; דער מענליבער געשלעבט= אָרגאַן ,

נִיר"הֲנָישָׁה, הט. (בּיבּליש). אַגע= וויסער אָדער וועלכען מע מוו לוים דעם אירישען געזעץ צוערשט אויסשניידען איידער מע טעג עסען דאָס הינטערפלייש פון אַ געקוילעטען פיה,

גֶיידוֹּל, הם. זעה נִדוּל.

גִיהֲנוֹם וִגְהָינוֹם!, חם. (ם. גִיהֵנוֹם'ס וְנְהָינוֹמיס). די העללע. בּעסער מיט אַ קלוגען אין גניהנום אי= דער מיט אַנאַור אין גך-עדן" (שפּוו,). ‏ "דער גיהנום אן ניט אַװי שלעכט וו דאָס קומען צו איהם" (שפּוו.) .

גִילִינוּל, הט. (ם. נִילְגוּ'לִים). זעה גְלִינוּל,

גִיילוּי- , זעה נִילוּיי '

גִילְיוֹן, הם. (ב. גִילְיוֹינוֹת). זעה גליוֹן ,

נִימַטְרְיִא, הוו. (ם. נִימַמְרָיִיאוֹת). אַ געוויסע אַרט פון אויסטייטשען דעם פאַרבּאָרגענעם זינן פון אַ װאָרט, דורך דעם װאָס מע בּאַ= רעכענט די איינציגע בּוכשטאַבען אַלם צאָהלען, אַזױי זאָגט מען אַז

51 נלגל

*יין? (וויין)) וועלבעם בּאַטרעפט 0 י--10, י--10, {--80) איז אין גימטויא "סוד" (געחייטניט),

| ווייל דאָס לעצטערע בּאַטרעפט אויך די זעלביגע צאָהל (ס--60, ו--6, ד--4), און דאָס מיינט "אַז דאָרט וואו וויין געָהֶט אַרין געהט דאָס געהיימנים אַרױים?; אַ'ן אויסטייטשונג פון אַ װואָרט לויט גימטריא ,

נֵימֶל, הס. (ם. נִימ'ליען). דער נאָמען פון דעם דריטען בּובשטאַבּ (ג) פון דעם אידישען אַלף"-בִּית,

גִיירוּשׁ, הּם. (ם. נִירוֹישִׁים). זעה נָירוֹשׁ,

נִיריסָא, הוו, (מ. גִירְ'סוֹת), (תל= מודיש), אַ לעָהרע , אַ לעקציאָן, אַ לעועיאַרט (פון אַ טעקסט).

נִיךְ'סָא-דְיֵנָ'קוּתָא, הוו, (תלמודיש), דאָס װאָס מע האָט קינדוויין נעם לערנט .

נָלִינוּל, הם. (ם. נִלְגוּילִים), (קאַ: בּאַליסטיש). פאַרװואַנדלונג, טע= טאַמאָרפאָזע ; די װואַנדערונג פון רער זעעֲלע פון איין קערפּער אין אַ צווייטען ; אַ בּייזער גיײסט; אַ פאַרוועלעניס, אַ קאַפּריו,

נְלִינוּלימְחִי'לוֹת, הם. (תלמודיש). "די וואַנדערונג דורך הייהלען*, די אונטעראירדישע װאַנדערונג פון די טויטע נאָך דעם הייליגען לאַנד אין דער צייט פון תּהית- המתים (ווז.) .

גַלְגֵל, המ. (ם. נִלְנַלִים) .‏ אַ זיך דרעהענדער קערפער, אַפּלאַנעט אָדער שטעוען. "די ג לג לים

גלגל-דהחוזר

דרעהען זיך און מיר דרעהען זיך מיט זיי* (שפּוו.) .

נִלְנַל-הַחוֹנֵר , הם. (תלמודיש). אַ זיך=ררעהענדער פּלאַנעט . 'די וועלט אין אַ גלגל-החווו" (שפּוו.) .

נָלוּחַ, הם. (ם. נָלוּיחִים). אַ גע: געגאָלטער, איינער וועלבער ראַ= זירם זיין בּאָרר (קעגען דֹעָם אי= רישען רעליגיאָן:געועץ).

גִילוּידךַעַת , הם, (תלמודיש). מים= מהיילונג, נאַכריכט .

גִילוּי-וְיְדוּ'עַ, א. (תלמוריש). אַנט? פּלעקט און בּאַוואוסט, אַלגעמײן בּאַקאַנט .

נִילוּידעֲרָיוֹת וְעֲרַייוֹת!, הם. (תלמו? דיש). בּלוטשאַנדע, דאָס צוזאַמענ= זיין ‏ מיט געוויסע בּלום-פאַרף וװואַגרטע .

נִילוידראש נרֶאשׁן, הם. (תלמוריש). אָפּנעדעקטקייט פון קאָפ .

נִילוּי-שְׁבִיינָה , המ. (תלמוריש). די אַנטפּלעקונג פון דע- גאָטהײט.

נִילוֹּת, הט. (ם. נִילוּתיען). פאַר. טרייבּונג ;‏ פֿאַרטריבּענקייט, פאַר= װאָגעלטקײט, פאַרשקלאַפּטקײט ; די פאַרװאָגעלשקײט פון דעם אי= דישען פאָלק. לאַנג וי דער אי= דישער גלות , ועהר לאַנג. אָפּריכטען ג ל ות, אַומװאַנ= דערן פון שטאָדט צו שטאָרט אַלס אַן אָפּקומעניס פאַר די זינד. "געה רעד אַז די צונג אין אין גלות ? (װער).

נִילוּת"בְּיבֶל , הם. (תלמודיש) . די

גליל

פאַרװאָגעלטקײט פון דעַם אירישען פאָלק אין לאַנד בּאַבּילאָן , נִילוּת-הַשְׁבִיינָה, הם. (קאַבּאַליס טיש). די פאַרװאָגעלטקײט פון דעם געטליבען גלאַנץ וועלבער אין,4 לוט דער לעגענרע, פאַר= װאָגעלט געװאָרען צוגלייך מים דעם אידישען פאָלק. גילוּת-לאַנד, הו. (ם. נָ'לוּת-לענ: דער) . איינע פון די לענדער וואו די אידען זיינען פאַרטריבּען . נִילוּת-מצְרַיִם, הם. די פאַרשקלאָם פונג פון דעם אירישען פאָלק אין עגיפּטען . נִילוּת-סְפִרַר , הם. די אַרױסטרײבּונג (פון אידען) פון שפּאַניען.

גֵילֶח, המ. (מ. גַלָיחִים). אַ קרים26 ליכער גייסטליבער , אַ פּריעסטער. "אַן מען דערמאָנט דעם מלאך קומט דער ג ל ח * (וערמעל װואָס מע זאָגט ווען אימיצער קומט אַריין גראַד ווען מע האַלט אין ריידען פון איהם). ביוט אַ חון וינגטשע ביוט אַ ג לה קײנג= זשע" (ווער.) .

נַלְיחיישׂ, א. בּאַלאַנגענריג צו אָרער האָבּענדיג די אייגענשאַפטען פון אַגלח. גלח'ישע ציפערען, לאַטיינישע ציפערען .

ִלְיוֹן וגִלְיוֹןז, הם. (ם. גִלְיוֹינוֹת), דער ניט בּאַדרוקטער (אָדער ניט בּאַשריבּענער) ראַנד פון אַ בּוך (אָדער אַ מאַנוכקריפּט) .

נָילִיל, אנט. דער נאָמען פון אַ גע;

וויסער פּראָווינץ אין פּאַלעסטינא, גאַלילעא .

גלילה

נְלֵיילָה, תוו. (ם. גְלֵיילוֹת). דאָס צונויפראָלען פון דער ספר-תורה נאָבץ לייענען אין שיהל. געבּען גלילה, בּאַעהרען אימיצען מיט גלילה.

נָלְיַת, אנם. דעַר נאָמען פון אַ נגע=

וויפען ריעז וועלבען דער קליינער / דוד (ווו.) האָט געטײיטעט, וי /

די בּיבּעל דערצעהלט .

נַם, ב. אויך .

נַם-זוּלְטוֹיבָה, (תלמודיש). דאָס איז אויך צום גוטען.

נַם לִי גַם לֶף לא יִהְייָה, (כּיבּליש) . ניט צו מיר ניט צו דיר זאָל עס געהערען .

נָימוּר, אם. (ם. נְמוּדִים ; אוו. נְמוּרָה , ם. נְמוּירוֹת). פאָלקאָ= מען,, פאָלשטענדיג .

נְמִיילוּת-הֵיסָד, הט. (ם. גְמֵיילוּת- חֲסָדִים), (תלמודיש). װואָהל= טהעטיגקייט ; אַ װואָהלטהאַט, אַ געפעליגקייט } געלט געבּאָרגט אַלס געפעליגקייט ,

נְמִיילוּת-חֵיסָד-שָׁל-אִמֶת , הוו. רי װואַהרע (אונאייגענניציגע) וואָהל= טהאַט, מיט דעם נאָמען ווערט אָנגערופען די בּאַערדיגונג פון א טויטען פון וועָלבען מע קען קיין געגענזייטיגע געפעלינקיים נים מעהר ערוואַרטען; בּעערדיגונגם= פאַראיין .

נְמיילוּת-חֲהָדִים, המ. (תלמודיש), פאַראיין אָדער אַנשטאַלט צו לייהען אָרעטע געלט אֶהן פּראָצענט ,

נָמַר, הם. שלום, אָפּשלום; די לעצמע ענטשיירונג .

58 ננם

=

נְמַר-חֲתִיימָה-טוֹבָה, הם. אַ לעצ: טע פּאַרזיגעלונג צום גוטען , אַזױ ווינשט מען זיך בּיי אידען אין די טעג צוישען ראשיהשנה און חושענא-רבה .

נִמְדָא, הוו. (מ. נִמָרוֹת). דער= יעניגער טהייל פון תלמוד װעל= בער אין אַ קאָמענטאַר אָרער צן= לאָג צו דעֶר משנה . זעה תֵּלִימוּד {

אַ'ן אָפּטהײלונג ,, אַ טראַקטאַש

=

אָרער אַ באַנדר ענטהאַלטענדיג טעהרערע טאאַקטאַטען , פון תלמור.

נְמָרָא"נָגוּן, הם, אַ געוויסער האַלב2 זינגענדער האַלב-דעקלאַמירענדער טאָן מיט וועלכען טע לעֲרנט גע= וועהנליך דעם תלמוד.

גִמירָאיקאָפּ, הם. (ט. גְמָירָאדקעפּ), שאַרפער קאָפּ.

נַודעדָן, הם. (ם, גן-עֵדְןס), (בּיבּ2

ליש). פּאַראַדיען, יענע וועלט. "אַליין אין אפילו אין גן- עדן אויך ניט גוט צו זיין? (שפּו.). *זיבּען זיהן בּריינגען א שטוהל אין גן-ערן זבּען טעכטער אין גיהנום" (שׁפֵּוו.) .

נן-עֲידְןְהַתַּחְהוֹן, הם. דער אונ= טערשטער פּאַראַריע,, אַ געוויסער פּאַראַדיען וועלבער געפינט ויך, לוט רער לעגענרע, ערגעץ וואו אויף דער ערד,

גְנֵאי, הם, בּאַליידיגונג, לעסטערונג, שאַנד, עם זאָל איהם צו גנאי ניט זיין, מיט רעספּעקט צו איהם,

גנָב, הם. (ם. נִנָבִים). ריעב, קעשעניק; שווינרלער, "*אויף אַ

גנבה

גנב בּרענט דאָס היטעל? (שפּוו.) . "אַן מע דאַרףה דעם גנ ב שניידט מען איהם אֶפּ פון דער תליה" (שפּו;). "אַ. גנב מון זין אַ חכם? (שפּוו.), *אאַ. הימישען גנב קען מען ניט אַיינהיטען" (שכּוו.) , "אַן מע גים דעם גנב דעם שליסעל צו דער האַנד אין מען זיכער? (שפּוו.). "ניט יעָדער אויף וועמען הינט בּילען אין אַ גנב? (שפו.). "מעהר גנ בים מעהר שטריק* (שפּוו.) ,

נְנֵיבֶה, הוו, (מ. נְגַ' וֹת), אַגע= שמאָהלענע זאך, אַזאַך געָנומען אָהן דעם אייגענטהימער'ם וויסען ; דאָס נעהמען עפעס אֶהן דעם איי= גענטהימער'ס וויסען .

נַינְביטע, הוו. (מ. ג'נָביטעס), זעה נֵַנֶם,

נְנִיבָיישׁ, א, בּאַלאַנגענדיג צו אָדער האָבּענדיג די אייגענשאַפטען פון אַגנב; חיטוע, מיט הינטער: שפּיצלעך ,

וְנִיביען, גנ'ביענען, צא, צונעהמען פרעמדעם אייגעֲנטהום אָהן דעם איינענטהימער'ם וויסען. אַרײ2 גנב'ען -זיך, אַריינקומען אונ= בּאַמערקטערהײד . פאַר'גנב'ען= זיך , זיך בּאַהאַלטען, זיך פאַר= בּערגען. "אַו מע גנב'עט אִן איי האָט מען זיבּען יאֶהר דלות" (שפּוו.) , *גנב'ען און ראַ= געַווען זאָל מען און א'ן עהרלי2 { ער מאַן זאָל מען זיין" (שפּוו.) ,

גְנֵי'{יָה, הוו. (ם. נְנִייבוֹת) . זעה נגבָה,

54 גרוש

נֵיסָה, הו. (ם. גַּסוֹת). זעה בְּהִמָה-ניסָה,

נָסֵיסָה, הוו. די לעצטע לירען פאַר'ן טוט , טויט2מאַטערניס ,

געימַמְזָריט, א. פאַרשפּיצט, חיטרע, קונציג. זעה מַמְזָר,

גע'פְרָיחָה, הו. געשטאַנק. "איט= ליבע משפּחה האָט איה גע'2 סרחה? (שפּוו.). זעה סָרִיהָה,

גֶר ננֶר), הם. (ם. נַרִים), איינער וועַלבעַר האָט זיך בּאַקעתרט צו דער אידישער רעליגיאָן { אַ פרעמ= דער ; אַ'ץ עלענדעָר, "פאַר אַ גר טאָר מען קיין גוי ניט שילטען? (שפּוו.) .

גֵר וְנָרן-צֲידָק, הט. (תלמודיש), "אַ וואַהוער בּאַקעהרטער? , אינער וועלכער האָט זיך בּאַקעהרט צו דער אידישער רעליגיאָן,

גִרְנָרֶת , הוו. קעהל , גאָרגעל. אַזיינקריכען אין די גרגות, דעָרעסען,, דאקוטשען .

גְרוֹגֶרֶת נְגְרוֹגִירֶת!-רְר'בִּייצִידוֹק , הוו, (תלמודיש). די פייג פון רבּי-צדוק, פון וועלכען עס ווערט דערצעהלט אין דעם תלמוף אַן אין דער צייט פון רער בּאַלאַנע= רונג פון ירושלים האָט ער געלעבּט בּלוין מיט דעם װאָס עָר פלעגט אױסשטאַקצען די וַאַפּט פון אַ סייג ,. אַ'ן אױיסגעשמאָקצעטע פייג . אויסזעהן ווי אַ גרוגרת-דרב- צ ד וק, אויסזעהן דאַר און אָפּ= געצעהרט ,

נָירוּשׁ, הם. (מ. נְרוּישִׁים). אַ מאַן וועלכער האָט זיך געשײירט מיט

גרוש

זיין פרוי , *אַ ג רוש איז ניט קיין פַּרוש* (שפוו.) .

נִ'רוּשׁ, הם. (ם. גְרוּישִׁים). אַרױס2 טרײיבּונג , = פאַרטרײבּונג. ג ר ו ש שפּאַניען, די אַרױסטרײבּונג (פון אידען) פון שפּאַניען.

נְרוֹישָׁה, הוו. (ם, נְרוֹישׁוֹת). אַ פרוי וועלכע אין געשיידט פון איהר טאַן .

דבוק

גריטע, הוו. (מ. נָריטעס). איינע וועלכע האָט זיך בּאַקעהוט צו דער אידישער רעליגיאָן .

נָישָׂם, הט. (ליטורגיש). "רעָגעןף, ראָס געבּעט פאַר רעגען וואָס מע זאָגט בּיי אידען אום סובות,

גַשָׁמִיית , הוו. מאַטעריעלע זאַבען ; מאַטעריאַליומום .

ר

ד, דער פיערטער בּוכשטאַבּ פון דעם אירישען אַלף=בּית ; אין צעהלען גערעָכענט אַלם 4, זעה רֵלֶת ,

ד- (צוגעשטעלט אין אָנהױבּ פון אַ חעבּרעאישען וװואָרט), פון, טוב

דטוב, דאָס בעסטע פון די בּעסטע. גווגות דובי- צדוק, די פייג פון ובּייצדוק.

ד', אַ פאַרשטעלטע אַרט פון שרייבּען *ייהוה" (גאָט) און אױסגעַשפּראָ= כען הַשֵׂם (ווז.).

ר-אַ'מות, הוו. מ. (תלמוריש), פיער איילען ;‏ קליינער,, איינגער פּלאַץ ; נאָהענטע אומגעבּונג, ניט געהן אין זיינע4 ד'-דאמות, ניט האָבּען מיט איהם קיין בּאַריה= רונג .

רַאֲנָה, הוו. (ם. רַאֲגוֹת). זאָרג, בּאַזאָרגטקײט . מיין בּאָבּעם ד א ג ה זאָל עס זיין,, מיך קימערט עס ניםט . *פרעמדע ד א גות נעהטען ניט אַוועק דעם שלאָף" (שפּוו.) .

ַאֲ'נָהץ, ראָגהינען, צש. זאָונען, זיין בּאַזאָרגט, -- צא. פ אַךר'= ד א ג ה 'ן, פאַרזאָרגען.--- פ אַ ר'= ךר אג ה ט , פאַרזאָרגט, בּאַואָרגט ,

רא גַת-הַכְּרֶל וְהַכָּלֵל},, הוו. (ם, דַאֲיגוֹת-הַכְּלֶל (הַכְּללישׁ . ראָם זעֶרגען פאַר די אינטערעסען פון דער געטיינרע, רעם פאָלק א, ד, ג,

דַאֲנת-יָחִיד, הוו, (ם. דַאנוֹת- יחיד). די זאָרג פון אַ'ן איינצעל נעם, פּריוואַט-אינטערעס .

דַאֲנַת"פַרְנָיחָה, הוו. די זאָרג פון ערנעהרען זיך, די זאָרג פאַר לעֲבּענם:טיטעל .

דַאֲיגַת-צִ'בּוֹר, הוו. (ם. דַאֲגוֹת- צִבּוֹר), די זאָרג פון דער גע= מיינרע, אַ געמיינדע:אַך .

דַאֲנַת-רַ'כִּים, הו (ם. רַאֲגוֹת- רַ'כִּים). זעה דַאֲינֹת-הַבְּלֶל,

רִ'בּוֹק, הט, (ם. דִבּוּיק'ם), (קאַבּאַ= ליסטיש), א בּייזעף ויפ וועל=

דבור

כער געהט אַריין אין אַ מענשען . רַבּוֹר, הם. (ם. דְבּוּירִים), שפּראַך , אױיסשפּראַך ; בעשפּרעך , רייד , דְבוֹרָה, אנוו. דער נאָמען פון אַ געוויסעַר אידישער פּראָפעטין דער= מאָנט אין רער בּיבּעל. דְבֵיקוֹת, הוו, זעה דְבַ'קוּת ,

דְבַ'קוֹת , הוו, בּאַהעפטונג (פון דעם מענשען צו נאָט) , רעליגיעוע ענטציקונג,, עקסטאַן .

דְבַ'קיען-, דְבַ'קיענען-זיך, צוו. אַרײנקוטען אין רעליגיעוען עֵקֶם= טאַן, מאַכען מינעם און בַּאַוע= נונגען פון אַ רעליגיעוען עקסטאַו,

דָיבָר , הם, פּעסט, איינע פון די עשר מכות (ווו) .

דִיבֶר , הם. (ט. רְבִירִים), אַ וואָרט { אַזאַך .

דָיבָרִ-אַחֵר , הם. (ם. דִבְדִים אֲחַרִים), (תלטוריש), |) "אַנ= אַנדעֶר זאָך" (אַ געגענשטאַנד װוע= טעם נאָמען מע דאַוף נים דער= טאָנען), אַ שוויין { 2) אַ גראָבע עקעלהאַפּטע פּערזאָן .

רְכֶר-אַחַר בְּיְדיחֲזקָה , = (ליטוו. ניש) .. אַ שוויין נעהמם סיט שטאַרקער האַנד, ד. ה. מיט נע= װאַלט (ד בו-א חו ווערט דאָ שפּאַסהאַפט געבּוויכט אין דעם זין פון "שוויין" וועהרענד אין דעם טעקסט האָט עֶס די בּאַדי= טונג פון "אַנ'אַנדער זאַך", אַנ= אַנדער מיינונג) .

רִיבָר-אַיחַריטע, הוו. (ם. דִיבָר

דברי-הימים

אַ'חַריטעס). זעה דָבֶר-אַחָר 2),

ַיבֵּר אֶל הָעִיצִים וְאֶל הָאֲבָנִים, (בּיבּליש; וַיְרַבֵּר על הָעֵצִים), רעד צו די פלעקער און צו רי שטיינער, ד. ה. קיינער וויל ניט העֶוען אָדער פאַרשטעהן ,

דִיבְר"אִיסוור , הם. (ט. דְכָרִים" אֲסוּרים), אַ פאַרבּאָטענע זאַך .

דִ'בֶר-בְּעִ'תּוֹ, תמ, (בּיבּליש) . אַ זאַך אין דער צייט .

דָיבֶר-הַיְדוּיעַ, הם, אַ כּאַוואוסטע זאָך.

רִיבְרֹ"חֶדֶשׁ, הם. אַ נייע זאך, 8 נייער אויפטהו ,

דְַר-חְכִימָה , הם. (מ. דַבְדֵי תָכָימָה), אַ קלונ װאָרט, אִץ אַיינפאַל,

רִיבֶר-נְפִילָא, הם. (ם. דָכָרִים" נִפְלָאִים) , אַ וואונדערליכע זאַך.

דְבַר"פֵּלָא,. הם. אַ וואונדערליבע זאַך.

דָבַר-שׁו'רָשׁ, המ, (בּיבּליש: שׁוך שי דָכֶר). דער װאָרצעל, דער גרונד פון דער זאַך. "אַז דער אדון ווייס

שוין פון כּל דנו"שורש העלפט שוין ניט מעהר קיין חורש* (שפּוו,) .

רְבַר"תּו'רָה , הם, (ם. דָבְדִי-

תוֹרָה ותּוֹירָה)), (תלמודיש), אִין אויסטייטשונג פון אַ בּיבּלישען אָדער תלמודישען טעקסט, אַ שטיקעל דווש (ווו.). דֶבְ'רִיהַיָימִים, הם. ם. "די פּאַסי רונגען פון די צייטען", דער נאָ=

דברים

מען פון אַ געוויסען בּיבּלישען בּוך (אַיינגעטהײלט אין צוויי טהיילען , פון וועלבע דער ערשטער הייסט * דב רידה ימים א.", און דער צווייטער -- *דברי-הימים ב.-). דְבָרִים, הם. דער נאָמען פון דעם פינפטען בּוך פון חומש וה.); הוו. דער נאָמען פון דער פיער און פיערציגטער סדרה (ווז.). דְבָירִים-בְּטֵילִים, הם. ט. (תלמו: דיש) , פּוסטע זאַכען, פּוסטע רייר. ַבְּידָן, הם. (ם, דַבְּרָינִים). רעדנער.

דַכָּר'ען, צש. רעדען.

דָינוּשׁ, הם, (ם. דְגוּישִׁים), אַ פּינ= טעלע אין אַ בובשמאַבּ, אַ געווי= סער העבּרעאישער אױסשפּראַך= צייבען .

דָגִים, המ, מ, פיש; דער אַסטראָנאָב מישער צייכען פון דעם שטערען= קריין פאַר דעם מאָנאַט אדר, זעה מַזֶל,

רִנָל, הם. (ם, רְגָילִים). פאָהן .

דַדִים, מ. בּריסט .

דְהַי"נוֹ, או, (תלמודיש) , צום בַּיי= שפּיעל, נעמליך , דאָם הייסט ,

דוּנִימָא, הוו. (ם. דוּנְמיאוֹת). אַ בּיישפּיעל,

דָ'וָר, אנם. דער נאָמען פון דעם אי= דישען קיניג צו וועלכען דער תּהלים ווערט צוגעשריבּען .

רָזֶד-הַמֶלֶן. וְהַמֵלֶךְן, אנם. דעַר קיניג דוד (ווז.).

דוֹירָי, הם, מיין אָנקעל.

דוריהפלנת

ריֹדָיתִי, הוו. מיין מוהמע. דַוְוקָא, או. זעה דַיְיָקְא,

דו'חָה-זיין, צא. אָפּשטױסען, קומען פריהער פאַר , זיין װויכטיגעָר פון - פקוח-נפש איו דוהה שבּת, ראַטעװוען אַ לעבּען איז וויכטיגער וי אָפּהיטען שבּת ,

דו'חֵק, הם. נוימטה, מאַנגעל.

דוּ'כְן'נען, צש. שטעהן (פון וי כהנים) בּיי דעם ארון-קורש מים דעם געזיכט צו דעם פאָלק און מיט די הענד אויפגעהויבּען אין דער הויך און בּענשען דאָס פאָלק (אין געוויסע אירישע פייערטעג)ג שטעהן פאַרטראַבט .

רוּ'כֶּס, הט. (דוּכִּיסִים),. הערצאָג,

רוֹ"פָק, הם. פּולם .

דַוְיָקֹא, או. (תלמודיש), גראד, גראף פאַרקעהרט .

דוֹר וְדָרֹ}, הם. (ט. רוֹירות), גע= שלעבט, צײיטאַלטער, פּעריאָרע.

דוֹר וְדֶר}-דוירות, הם. ם, אַ לאַנגע רייהע פון יאָהרען .

דוֹר-הַמַיכּוֹל, חם, (תלמודיש). דאָס געשלעכט װאָס אין אונטערגע= נאַנגען אין דער פֿאַרפלייצוננ (זינף= פּלוטה), וי די בּיבּעל דער= צעתלט .

דוֹר-הַמֶדְ'בָּר , הט. (תלמודיש). די אידען וועלבע משת האָט גְעָ= פיהרט דורך דער וויסטע.

דוֹר-הַפלְ'נָה, הם. (תלמודיש) , די מענשען וועלבע האָבּען געבּויט דעם טהורעם פון בּבל, '

דורס-זיין

דוֹירְס-זיין, צא. פאַרצוקען, צורוי2 סען .

דוֹירְשׁיטוֹב , הט, (בּיבּליש) . איינער װאָס ווכט צו טהון גוטס (פַאַר אַנדערע).

דָחֶק ודְחַקוּ, או, נויטה.

דַחִיקוּת, הו נױטה, אַנגעָל,

אָרעמקײט .

דַי וְהוֹ'תֵר, או. (בּיבּליש). גענוג און צום איבּערבּלײיבּען, מעהו וי גענוג,

דיבּוֹק, הם. (ם. דִיבּוּיקִים). זעה דִיבּוּק,

די'בּוֹר, הם. {ם. דִיבּוֹירִים),. זעה דְ'בּוֹר 6

דַיִין, הם. (ם. דַיָיינִים). זעה דַזָן ,

דִימָייֹן, הם. (ם. רִימְיוֹינוֹת), זעה רִמְיוֹן :

דין, הם. (ם. דִֵינִים). געועץ, פאָר: שריפט, רעגעל.

דַיִן, הם, (ט, דַיָנִים). אַ ריכטער, אַ ראַבּינער אָדער געלעהרטער פאַר וועלבען עם ווערען פאָרגעבּראַכט געלטליבע אָדער רעליניעזע פראַם גען, "אַ הונט טאָהו קיין דין ניט זיין* (שפּוו.) .

דִיןדוהֶשִׁׂיבּוֹן, הם. (תלמודיש), בּאַ= דיכט, רעפּאָרט. פּראָטאָקאָל, אויס= קונפט, רעכענונג ,

דִין"תּוֹרָה, הם. (ט. דִין"תּוֹירְהיס), (תלטמודיש) . אַ פּראָצעס פאַר אַ אירישען געריכט .

דלות

דַיִינוּת, הוו, דאָס אַמט, דרי שטעלע פון אַ דיַן (ווז.) .

דִיינִיינוֹיִים (נָ'יִים), הם. ם. ציוויל= און קרימינאַל=געזעצען פון נים= אידען.

דִיְנִיימִימוֹנוֹת, הם. ט. (תלמודיש), געלטפזאַכען, ציוויל=געועצען .

דִינִיינְפָשׁוֹת , הם. מ, (תלמודיש). קרימינאַל-ואַכען , קױיטינאַל=גע= זעצען.

דֵי'עָה, הוו. (ם. דֵיעוֹת), ועה רֵ'עָה,

דִייקֵא, או. זעָה דַוְיְקֹא +

דִיקידוּק, הם. זעה דְקִירוּק.

דִירָה, הוו, (ם. דֵי'רוֹת) . װואָהנונג . ד י ר ה -געלט , װאָהנ=געלט . *אַ'ן אָרעטאַן האָט קעסט אין די הייזעו און דיורה אין הקױש" (שפּוו.).

דַל, המ, (ט, דֵלִים). אַץ אָרעטאַן.

דַל-נ'אָה, הם. (תלטוריש) . אַ שטאָל= צער אָרעטאַן .

דֵלָר, הם. (ם. דַ'לְר'ען). זעה דַלֶת ,

רַילוּת, הט. (ם. דַלֵייתִים *). אַץ אָרעטאַן .

רַילוּת, הוו. ארעמקײט. "אַ ריינער אָרעמאַן אין אַ שענער ד לות" (שפּוו.). ‏ "בּעסער צעהן שלעסער איידער איין ד לות * (שפּוו.), *דלות מאַכט פּסלות* (שפּוו.), *דלות קאָך לאָקשען, נימאָ קיין אייער* (שפוו.) . "דער דלות לעגט זיך צוערשט אויפץ

דלי

פּנים" (שפוו.) . "נויטהת כבּרעבט אַייזען, דל ות בּרעכט שלעסער* (שפּוו.) .

רָלִי, המ. "אַ'ץ עמער", דער אַסטראָג נאָסישעַו צייבען פון דעם שטע= רעי-קרייז פאַן דעם מאָנאַט שבט, ועה מַזֶל,

דַלֵיפוֹן, אנט. דער נאָמען פון אי: נעם פון המנ'ס צעהן זיהן; הבם. אָרעטאַן (מ. דַלְפּוֹ'נִים וְדַלְפָינִיםז), אַ דלפון וו אין פסוק שטעהט, אַ גרייסער אָרעמאַן.

רֵלֶת ודַלֶד), הם. (ם. דַלֶתיען (ר'לְדיען)). דער נאָמען פון דעם פיערטען בּוכשטאַבּ (ד) פון דעם אידישען אַלף-בּית ,

דָם ודַם!, הט. (ט, דָמִים). בּלוט ; די מאָנאַטליכע (כבּיי פויען) , מענסטרואַציאָן ; איינע פון די עשר מנות (ווז.). די דסים זינען איהם אַינגעפאַלען, ער האָט זיך רערשראָקען .

דַם-שׂוֹנָא, הם. (ם. דַם-שׂונְאִים וְשָׂנָאִים}). אַ בּלוטיגער פיינד .

רִמְיוֹן, הם, (ם. רִמְיוֹינוֹת). פאַר. גלייך ; אַיינבּילדונג, פאָרשטעלונג , פאָרשטעלונגס=קראַפט .

דָימִים, הם. מ, נעלט.

דָן, אנם. דער נאָמען פוֹן איינעם פון יעקב'ם צװעֲלף זיהן; דער שטאַם וועלכער קומט אַװס פון דן.

דָן לָכף (דן-לְכַּף-זכוּת-זיין, = צא.

(תלמודיש). אורטהיילען צוֹם נו2

מען, פאַרטהייריגען .

דצ'ך-ער"ש-באח"ב

רְנַיאל , אנם. דער נאָמען פון אַ געוויסען פּראָפּעט פון וועלכען די ביכּעל דערצעָהלט אַז דער קעניג פון בּכל האָט איהם געלאָוט אַרײי= וואַרפען אין אַ לײבּען=נווב און ער ער איז אויף אַ וואונױערבּאַרע אַרם געבּליבּען לעבּען ; דער נאָמען פון דעם בּיבּלישען בּוך װאָס ענם= האַלט די פּואָפּעצייהונגען פון דניאל,

דִ'עָה, הוו. (ם. רַעוֹת), פאַל= שטאַנד, מיינונג ;‏ שטים, אױמאָ= ריטעט, אַיינפלום ; געראַנק, זין. ויך שלאָגען מיט רער ר עה, זיך ניט קענען בּאַשליסען. *װי= פיעל קעָפּ אַװוױ פיעל ר ע ות * (שפּו:).

דער", די בּאַרײטונג פֿון אַלע העב=י רעאישע ווערטער מיט דעם אי= דישען פאָרװאָרט "דער" (וועלבע געפינען זיך נים דאָ) מון נעזוכמ ווערען אונטער דעם װאָרצעל= װאָרט.

רערירנ'זיען, רערירנ'זיענען, צא. דערבּייזעָרען, אַיינבּייזערען, אַרײנ= בּריינגען אין צאָרן .

דַ'עַת, הם. פאַרשטאַנד , פאַרנונפם.,

עֵתֶן, הם, אַ מענש מיט געזעצטע

ח* - +צ

מיינונגען, אַ מאַן מיט אַ שטאַרקען ווילען .

דֵף, הם. (ם. רַפִּים). אַ בּלאַמ (פון אַ בּוך).

רָפוֹּם, הם. דרוק, דרוקעריי.

רצ"ך-ערַשׁייבְּאַחַיב' , אנ. דָם, צְפַרְרִעַ, כִּנִים, עָרוֹב ,

דקדוק

דָיבֹר, שְׂחִין, בְּירדֶר, אֲרבָּה, ח'שֶׁךְ, מִכַּת-בְּבוֹירוֹת (בּלוט, פרעש , לין, אֶנשיקענִים פון טהיערען, פּעסט, קרעץ, האָגעל, היישעריק, פינסטערנים און דאָם אױסשטאַובּען פון די ערשט-גע2 בּאָרענע), די צעהן פּלאָנען װאָס נאָס האָט אָנגעשיקט אויף די עניפּטעו כּדי זֵיי זאָלען אַרױס2 לאָזען ראָס אידישע פאָלק פון זייער לאַנד, ווי די בּיבּעל דער= צעָהלט . זעה עֵ'שָׂר-מַיכּוֹת ,

דָקִדוֹק, המ. די רעגעלען און גע= זעצעֶן פון אַ שפּראַך (געוועהנליך פון דער העבּרעאישער שפּואָך) , גראַמאַטיק.

דִקִדוּקִיסַפָּר, הם. (ם. דקידוק- סְפָירִים). אַ גראַמאַטיק.

דָקְרוּ'קִיזעֲנַייוֹת, הם. מ. (תלמוריש), קליינליבע גענויאיגקייטען .

דַרְנָא , הוו. (ם. דַרְנוֹת). אַ מרעפּ, אַ שטופעָ. ד ר ג ות -וויין, שטופען:ויין,, בּיסליך?ווייז.

דרְְקִי"מְלִמֵד, הפ (8. דִר'רְקֵי מְלַמְדִים) . אַ לעהרער פון קליינע קינדער .

דָרוֹם, הם. זיד.

דְרוֹשׁ, הם. (ם. דְרוּישִׁים), אויס? טייטשונג פון אַ בּיבּלישען אָדער תלמודישען טעקסט ניט לויט דער ווערטליכער בּאַדייטונג . וְעֹה פֶּשֶׂסן רערע, פרעדיגט, פֿאָר: טראַג .

בְרֵייסַת-הָרָעָל, תם. (תלמוריש).

60 דרשה

אַ'ן אַיינטריט, דאָס רעכם אַרײנ2 צוטרעטען .

דְרי'שָׁה-יחֲקִירָה זוּמְקִירָה!, הוו. (מ. דרי'שוֹתשַחֲקירוֹת ווּחְקֵי'רוֹת), "נאָכזוכונג און נאָכפאָרשונג" , אױספאָרשונג , פאַרהער .

דָרֶךְ, הם. (ם. דְרָיכִים). װעג; גאַנג, שטייגער, אַרט, מאַניער. נעהמען דעָם דוך, אַװעקגעהן, זיך אָפטראָגען . געַבּען דעם דרך, הייסען געהן. פאַרגעהן אין הויכע דו כים, זעהר ווייט פאַרגעהן .

רָרֶךְ-אַגֵב, או. זעה בְּרָָרֶךָ-אַנֵב ,

דָרֶך"אָרָ'ץ, הט. (תלמודיש) . גוטץ אויפפיהרינג, ‏ שענע טאַניערען, סטאַטעק.

דָרֶהָ-הַיָשֶׂר, הם. דעו גלייבער (גאַטספּאָרכטיגער) װועג.

ררֶה הֲיָצֶה,. או. ועה בְּרָרָ הֲלִיצֶה,

ִרֶה'מִישֶׁל , + או. מֶשֶׁל,

רַרְכֵי ודֵךְ'בִּיז-שָׁילוֹם, הם. ם. (תל; מודיש). די וועגען פון פריעדען . פון דוני- שלום וװועָגען, אום אָנצוהאַלטען אָדער צו מאַבען פריערען .

דֶרֶשׁ נִדְרַש}, הם. אויסטיימשונג פון אַ בּיבּלישען אָרעֶר תלמורישען טעקסט נים נאָך דער ווערטליכעָר בּאַרייטונג. ועה פִּשָׁטֹ,

דְרָישָׁה , הוו. (ם. דֶרְ'שׁוֹת). רערע,

פרעדינט, פאָרטראַג (געוועהנליךף פון אַ רעליגיעזען אינהאַלט),

עה בְּרָ

ררשה-געשאַנק 61 הבל

דְרָ'שָׁה"ג עשאַנק, הם. אַ געשאַנק | נים די דושה נאָר די בּקְשה" וועלבען מע ניט די נײ=פאַרהײ? (ווער.) . ראַטהעטע צו זייער האָכצײיט (דער דַר'שָׁן, הם. (ם. דַרְשָׁנִים). ועו= אויסדווק קומט פון דעם װאָס פאַרצייטען פלעֶגט זיין אַ מאָדע אַז : דער חתן פלעגט האַלטען אַ | דר'שיען, רר'ש'ענען, צש. רערען | דרשה נאָך דער חופּה). *מע מיינט פּרעדיגען, זאָגען .

נער,. פּרעדיגער, זאָגער.

וי

ה, הם, דער פינפטער בּובשטאַבּ פון נאָמען פון אַ געָוויסען געבּעט דעם אידישען אַלף-בּית,. אין אָנ2 װאָס מע זאָגט אום ראש"השנה, הויבּ אָדער אין מיטען פון אַ וואָרט , האוחו-בּיד אי די בעסטע

לפ יח אױסגעשפּראָכען ווי אין "האָבּען, תפלה" (שפּי.) . *האוחו-

אין ענד פון אַ וװואָרט -- שטום ; אין צעהלען גערעכענט אַלם 8. זעה הא :

בּיד שלום בקעשענע" (שפּוו.),

*האוחו-בּיד שטעהט גויס

געשריבּען" (שפּוו.) ,

הז (צוגעשטעלט אין אָנהױבּ פון אַ װאָרט), דער, די. ה ט לן, דער קענינג. ה א ש ה, די פרוי.

הַאֲזַי"נוֹ , הוו. די דריי און פופציג2 סטע סדרח (ווז.).

ה נכשמות, די זעעלען. הָבִידֵל, הם. אונטערשייד . ה', פּאַרקירצטע אט פון שוייבּען | הַבְדִילָה, הוו. (ם. הַבְדִילוֹת). רער דאָס וואָרט יְהוָה (וו.) . זעגענשפּרוך וועלבען טע זאָגט בי הָא, הט, (מ. הַאיען) . דער נאָמען אידען שבּת-צונאַבט ; אַ געפלאָב=

טען װאַקס=ליכט וואָס מע צינדט פון דעם אידישען אַלף-בּית, "ער אָן ווען מע זאָגט די הבדלה; אַ ניט זיין פּעֲרד צו עסען דעם הא געפלאָכטען וואַקס=ליכט , פון סדור" (ווער.) . הַבְטָֹחָה, הוו. (ם. הַבְמָחֹת),

הָא-לַחִימָא-עַנְיָא, (ליטורגיש), , אָט פאַרזיכערונג,, פאַרשפרעך, צוזאָב . איז. דאָס אָרעָמע בּרויט", די הָיבֶל, אנם, דער נאָטען פון אֶדם" ערשטע ווערטער פון דער הגדה. הראשו;'ם צווייטען זוהן וועל-

הָאוֹחִזיבּיִד, הם. (ליטורגיש). "דער כען זיין עלטעוער בּוודער קין וועלבער האַלט אין דעו האַנד*, האָט עֶרמאָרדעט, וי דרי בי די ערשטע װעָרטער און דעו | בעל דעוצעהלמ.

פון דעם פינפטען בּוכשטאַבּ (ה)

הבל 2

הָיבָל, הם. (ם. הֲבָילִים). פוסטע זאַך, נאַרישקײיט , אַבּערגלױבּען.

הֲבַל-הֲבָילִים , הם. (בּיבּליש) . גאָר2 נישט מיט גאָרנישט, אַ פּוסטע זאַך .

הַבִילְיוּת, הוו. נאַרישקײטען, פּוסטע זאַבען.

הֲבָנָה, הו.

, שטעגרענים. הַבַּעֵ"ל, אב, הַבָּאי (ט. הַכָּיאִים ; וו, הִבָּיאָה, מ. הַכָּיאוֹת) עָלַינוּ לְיוֹיבָה, אם. (ליטורגיש). דער וועלכער װועט קומען אויף אונן

צום גוטען, דער צוקינפטיגער .

הֲבְדָה, הוו. (ם. הַבָרוֹת). אויס? שפּראַבע .

הַנְבֵּהַ נַהֲנֶיבָה!!, הַנְכָּיהָה, הוו. (ם. הַגִ'בַּה'ס). דאָס אויפהױבּען פון דער ספר-תורה נאָב ‏ לייענען איי= דער מע וויקעלט זי צונויף,. גע? בּען הגבּה, בּאַעהרען (איםי= צען) טיט הגבּה.

הַנָדָה, הוו, (ם. הֲנָירוֹת), די זאַם= לונג פון געבּעטען, בּיבּלישע זאַצען, תלמורישע ערקלעהרונגען ערצעהלונגען און לעגענדען װעל2 כע מע זאָגט בִּיי אידען אין די ערשטע צויי נעכט פון פּסה; דאָס בּוך װאָס ענטהאַלט די גאָם טעס-דיענסט פון סדר . "ער מיינט ניש די הנדה נאָר די קנייך= לעך" (ווער.) .

הֲנָיהָה, הוו. (ם. הַנָיהוֹת). דורב זעהונג,, אויסבּעסערונג (פון אַ טעקסט) ; אָנמערקונג .

פאַרשטאַנר, פאַר=

הדרן

הַנְנָימָה, הוו. (ם. הַנְזָמוֹת). אי בּערמרייבּונג ,

הֲגַם' , ב. אֶבּוואָהל, ווען אויך, באָטש,

הִדוֹר, הם, פאַרשענערונג, פאַר2 פוצונג .

הִדוּר-הַכִּיביד , הם, אַכטונג , רע= ספעקט , פאַרעהרונג .

הָרָיוֹםּ, הם. (ם. הֲרִיוֹיטִים). אַ פּראָסטער טענש, אַ פּראָסטאַק,

הַדְלְיִקֹת-הַנֵר' , הוו, (תלמודיש) . די צערעמאָניע פון אָנצינדען און בּענ'שעָן ליכט פּרייטאָג פאַר נאַכט.

הָדֶם, הט. (ם. הֲדִַים). אַ טירט, דאָס מירטענ-צווייגעל? ואָס מע בּינדט:צו צו דעם לולב; אַ געפעם פון זילבּער אָדער א'ן אַנדער מעטאַל אָנגעפילט מיט עווירצען פון וועלבע מע שמעקט זאָגעגדיג הבדלה (ווו.).

הַרִפֶּסָה וְהַדְפָסָה!, הוו. דאָס דרוקען (פון אַ בּוך).

הַרְךְ'נָה, הוו. ראָם שטייגען אָדער ענטוויקלען זיך פון שטופע צו שטופע .

הַדְרָיכָה, הוו. ערציהונג .

הֲרִ'דֶ, הם. אַ שאַרפזיניגעַר תלמודי2 שער פאָרטואַג וועלכער ועָרט געהאַלטען בּיים ענדינען דאָס שטודיום פון אַ מראַקטאַט פון תלמוד און וועלבער בּעשטעהט געוועהנליך אין דער צוזאַמענקײט= לונג פון דעם לעצטען זאַץ פון דעם געענדיגטען טראַקטאַט מיש דעם ערשטען זאַץ פון דעם נעכ" סטען מראַקטאַט ,

הדרת-פּנים

הַדָירַת-פָּינִים, הוו, אַ שענעם אוים= זעהן, אַ שענע אסאָבּץע,

הוֹ"דו, הם, (ליטורגיש) . "דאַנקט*, דאָס ערשטע װאָרט און דער נֹאֵ= מען פון אַ געוויסען געבּעט װאָס מע זאָגט אין מאָרגענדיגען דאַו2 נען; אנם. דער נאָמען פון אַ גע= וויפען לאַנר דערמאָנט אין דער בּיבּעל. "זאָגט ער פלייש זאָגט זי פיש זאָנט עָר ה ו ד ו אָנם זי כּוש (ווֹעֶר.) .

הוֹדָעָה, הוו. (מ. הוֹרָ'עוֹת). בּאַ= קאַנטמאַבונג, רעקלאַמע, אַנאָנסע.

הַויָה, הם. גאָט (דאָס װאָרט אין אַ'ן איבּערשטעלונג פון די בּוֹב= שטאַבּען יְהוָה, ווו.).

הוֹ'רֵף-רִ'בִיל, הם. (בּיבּליש). בַּאַם ריידער , פּאַרלײמדער.

הוֹילביען, צש. אַװעקגעהן, זיך אָפּ: טראָגען .

הוֹן, המ. אַ פאַרמענען .

הוֹןרֵב , הם, אַ גרויס פאַרטענען,

הוֹן"עָיצום, הם, א גרוים פאַרמעגען.

הוֹסָפָּה, הוו, (ם, דוֹסְיפוֹת), אַ צולאָג , אַ בּײלאַגע ; אַ העכערונג (פון געהאַלט),

הוֹצָאֶה, הוו, (ם, דוֹצָ'אוֹת), אוים= גאַבּע, אומקאָסטען; דאָם אַרוים= נעהמען די ספו"תווה פון דעם אָרו -קורש פאַר'ץ לייענען, אוים= נעמענים, געבּען הוצאה, בּאַ- עהרען (אימיצען) מיט אויסנעמע2 נים ,

דוֹצָ אות-הַדָרָךְ , הוו, ם, רייוע= קאָסטען .

68 הויק

הוֹצָאוֹת-קְטינוֹת, הוו. ם. קליינע אױיםגאַבּען .

הוֹיקר-רֹנֶלֶךְ , (בּיבּליש) . מאַך זעלטען דיין פוס (אין דעם הוין פון דיין פריינד) . "אַלע הוי= ק עוס זינען קרום אוסער הוקור-דוגלך " (שפּו.).

הוֹ'רְג *, המ. זעה הִ'רוּג ,

הו'רָג-;ָ'פָשׁ, הם. (בּיכּליש) . מער= דער . הי'רג'ען , צא. מערדערליך שלאָגען.

הוֹשָׂע, אנם. דער נאָמען פון אַ געוויסען בּיבּלישען פּראָפעט ; דאָס בּיבּלישע בּוך װאָס ענטהאַלט די פּראָפּעצייהונגען פון הושע .

הוֹשַׁעַנָא, . הוו. (מ. הוֹשַׁעֲנוֹת). "אָ, העלף", דאָס אֶנהוֹיבּ? און ענד=װאָרט פין געָוויסע געבּעטען וועלכע מע זאָגט אום הושענא- רבּה { אַ. ווערבּעשריטעל װאָס מע שלאָנט אָן דער עוד אום הושענא-רבּה זאָגענדיג רערבּיי די געבּעטען פון הושענא. אָפּגע= שלאָגענע ‏ הושענגא, אַאַך וועלכע טויג ניט מעהר,

הוֹשַׁעַ נָא-רַיבָּה , הם. דער זיבּעַנטער טאָג פון סוכות ,

הוש"ר, אב. הוֹשַׁעַ'נָא-רַיבָּה (וו.).

הִזֶיהֵר"וְהִנִיהֵר, הים זיך און היט זיך, זיי זעהר פאָרזיבטיג .

הַזְהִדָה, הוו. (ם. הַזְהָירוֹת), װאַר? נונג ,

הָזִיק, הם. (ם, הֲזְיִיקוֹת) . פאַרלוסט ,

שארען,

הזכרת-נשמות

הַזכְּיַרַת-נָשִׁמוֹת , הוו. *די דער מאָנונג פון רי זעעלען", אַ געבּעט װאָס מע זאָגט פאַר די זעעלען פון די טויטע .

הַזְּמנָה, הוו. (ם. הַזְמָנוֹת). רוף? צעטעל , פּאָװועסטקע.

הַחֲלָמָה, היו, (ם. הַחֲלִיטוֹת). בּאַ: שלוס, רעזאָלוציאָן ,

הִי'דוֹר, הם, זעה הידוֹר,

הַיוֹם, המ. (ליטורניש), "היינט" , דאָס ערשטע װאָרט מיט וועלבען עס הייבּט זיך אָן יעדער פערז פון אַ געוויסען געבּעט װאָס מע זאָגט אום ראש-השנה צום ענר פון דאַװגען. קומען נאָך אַלע חיום'ם, קוטען ועהר שפּעט.

הֲיוֹת', או,. אין אנבּעטראַכט אַו, אַזױ וי .

הֵיכֶא-תְמִיצָא, (תלמודיש), "וואן וועסטו עס געפינען?*, וי קען דאָס זיין ? ווי אין עֶס מעגליך ?

הֵי'כֶל, המ טעמפּעל, דער הייליגער טעמפּעל (פאַרצייטען ביי אידען).

הַי'לד-אֵינָנוּ , ' בּיבּליש) , "דאָם קינד אין ניטאָ? , ער אין אַנטלאָב פען.

הי'לוך, הם, זעה הֵלוּךְ :

הִילִיכְתָא, הוו. (ם. הִילִיכְתוֹת) , (תלמודיש) . זעה הֲלְכְתָא , הִייפּוֹךְ , הֵייפֶךְ, הם. זעה הֵפֶךְ.

הִירְהוּר, הם. (ם. הִירְהוּרִים) , (תלמודיש). זעה הִרָיהוּר ,

,

הֲיִתָּכֵן, קען עס דען זיין { איו עס

יצ

מעגליך ?

064

|

הכנעה

הַכֶכְּידָה, הוו. (ם. הַכְבָּידוֹת). בּאַ= שווערונג, בּאַלעסטיגונג, -

הַכְחָשֶׂה וַהַכְּחָשָׁהו, הוו. (ם. דַכְחָשׁוֹת ותַכְּחָשׁוֹת)), אָפּלי= קענונג, פאַרלייקענונג .

הַבּל-בַּאַ'שֶׁר--כֹּל , או, אַלץ מיט אַנאַנדער, אין גאַנצען .

הַיכֹּל-הֶבָל, ‏ (בּיבליש), אַלצדינג אין פּוסטקײט (נאַרישקייט) . *'הכל-הבל או גע'הבל'ט מוז דאָך ווערען* ( שפּוו.) .

הַכְּלֵלי, או. די הױפּטואַך איו, רער רעזולטאַט אין, אַלזאָ.

הֲכָנָה, הוו. (ם. הַכָנוֹת). פאָר: בּאַרײיטונג,, צובּאַרייטונג .

הַכְנֶיהָה, הוו. (ם, הַכְנָיסוֹת) . אי נאַהמע, אַיינקונפט, אַיינטראג; דאָס אַרײינשטעלען די ספרדתורה צוריק אין אָרון"קודש נאָכץ לי2 ענען. געבען ה בנסה, בּאַ- עהרען (אימיצען) מיט אַרײנשטץ2 לען די ספר-תורה אין אָרון-קורש. "אָהן הוצאה אין קיין ה בכ נס ה ניטאָ? (שפּוו.) .

הַכְנָסַת-אוּרָחִים ‏ ואָרְ'חִים}, ‏ הוו, (תלמודיש) , דאָםס אויפנעהמעי פרעמדע, גאַסטפרײנדליבקייט{ אִץ אַנשטאַלט וואו עס ווערען אויפ= גענומלן אָרעמע פרעמרע,

הַכְ;ָ'סַת-כַּלָה, הוו. (תלמודיש) , דאָס אויסהעלפען אַ' אָרעם מיי= דעל מיט נעלט אָדער אויסשטייער אום זי צו פאַרהײיראַטתען .

הַכֶנָעָה , חוו. אונטערטהעניגקייט, נידערגעשלאָגענקייט .

הכצעקתה הַכְּצַעֲקֶתָה, (בּיבּליש). צי אין טאַקי (די זאַך אַזױי) וי דאָם

געשריי אין , הָכְֲרָד, חם. נויטהווענדיגקייט .

הָכְרָחִיוֹת , הוו. אַ נויטהווענרדיגקייט, אַ נויטהוועַנדיגע זאַך .

הַכָרָ'עֶה, הוו. (ט. הַכְרִיעוֹת), אַ צולאָג (צום געוויכט אָדער צו דער מאָם){ אַ קאָטפּראָמים, א'ן ענטשיידונג ,

הֲכֶישָׁר, הם. (ט. הֲכְשֵׂרִים). אַ דאָקומענט, אַ צייגנים אויף כשרות (ווז.).

הַלְבִּישָׁה, הוו. בּאַקלײרונג, אוים= קליידונג .

הַלְוְאָה, הוו. (ם. הַלְוָאוֹת). פאַר. לייהונג, פאַרבּאָרגונג (פון געלט), בּאָרג .

הַלְוַאי', אר, (תלמוריש). ניעתאַי, איך ווינש אַן.

הַלְוָואָה, הוו. (ט. הַלְוְיאוֹת). זעה ַלוְאֶה.

הַלְואיי, אר. זעה הַלְוַאיי,

הַלְוְיַת (הַלְוְיַת)-הַמָּת', הוו, (תל: מודיש). דאָם בּאַגלײיטען דעם טויטען צו דעם פּלאַטץ פון זיין בּעערדיגונג ,

הֵילוּךָ , הם.. אַ גאַנג, מאַניער פון געהן ; מאַניער פון געהן געקליו=

עט, קליירונג.

הִילף-יילֵךְ, ‏ (נינּליש) . ער וועם געהן. "דער הלך ניט? (וװוער. -- ד. ה. געהט ניט).

די

659

ילב'ט, ואך .

המבדיל

הֶילף-לְעוֹלָימוֹ, . (ליטורגיש). ער איז אַװעק אויף זיין וועלט, ער אין געשטאָרבּען. עו אין שון אַ הלך-לעולטו , ער אן טויט ,

הֲלָיכָה, הוו. (ם. הֲלָכוֹת). אַ גע= זעץ, אַ פאָרשריפט ; דעריעניגער טהייל פון תלמוד װואָס בּאַשטעהט פון געזעצען און רעליגיעוע פאָר= שריפטען און אונשערשיידעט זיך פון דער אגדה . זעה תַּלִימוּר ,

הַלִיביען, הַלִיביענען , צש. געהן .

הֵלִיבַת-, הוו. (ט. הַלָיכוֹת"). זעת

5 9

הֲלָכָה,

הִלְיכְתָא, הוו. (8. הֲלְכְתוֹת). אַ פאַרוויקעלטער שווערער אינטע2 רעס, אַ געשליעדער.

הֵַלָל. הם. (ליטורניש). אַ צװאַג טענשטעלונג פון געוויסע קאַפּיט2 לען פון תהלים וועלבע בע זאָגט ראש-חדש און יום"טוב. האַלב הלל, הלל אין פאַרקירצטער פּאָרם .

הַילֵל-הַנָידוֹל, המ. (תלמודיש). דער גרויסער (אונפּאַרקירצטער) הלל.

הַלְלוּיָה, (בּיבּליש) . "ריהמט גאָט*, דאָס אֶנהויבּ- און שלוםװואָרט פון פיעל קאַפּיטלעך תהלים ,

הַלְמַאי', ב. ועה אַמַאי,

הֲלְצָה , הוו. (ם. הֲלְצוֹת). אַ שפּאַם, אַ ווערטעל, אַ וויץ.

הַמַבְדִיל, הם. (ליטורגיש). "דער װאָס מאַכט אַ'ן אָפּשײיד", דאָם

ד

ערשטע װאָרט און דער נאָטען

המוכ"ז

פון אַ געבּעט װאָס מע זאָגט ווען דער שבּת פאַרגעהט .

הַמוֹכַּז , . אב. הַמוֹיסַר-כֶּתָב-זָה , הם. דער איבּערבּריינגעָר פון דעם דאָזיגען בּריעף.

הֲמוֹן', חם. פּעבּעל, נירעריגע מאַם מע } אַ גרויסע מאַסע .

הֲמוֹן-עֶם ְעַםֹ, הם. (בּיבּליש). פּעבּעל, נידריגע מאַסע.

הַמוֹצִיא, הם. (ליטורגיש). "דער װואָס בּריינגט אַרױס*, דער נאָמען פון דעם זעגענשפּרוך וועלבען מע זאָגט איידער מע עסט בּװיט; דאָס ערשטע שטיקעל בּוויט װאָס מע עסט נאָך דעם וי טע זאָגט המוציא. "די חלה קלעקט ניט אויף אַ ה םוציא? (װער.). "איבּעֲר אַ'ן אָנגעהױבּענע חלה אין ניט גום ה מוציא צו טאַכען" (שפּוו.). "נו, מאַך חמוציא* (ווער, װואָס מע זאָגט ווען איינער פרעגט ; "נו?7).

הַמָכוֹנָה, אם. דער געָרופענער, דער זאָגענאַנטער . *יוסף המכונה יאָועף*.

רַמֶלֶךְ חם. (ליטורניש). "דער קעניג" ,, דאָס ערשטע װאָרט און דער נאָמען פון אַ געוויסען געבּעט װאָס מע זאָנט אום ראש-השנה (דאָס װואָרט ווערט געוועהנליך זעהר הויך אַוױסגעשויען).

הֵיֹמָן, אנם. דער מיניסטער און ראַטהגעבּער פון דעם קיניג אחשורוש וועלכער האָט נעפּלאַנט צו פּאַרטילינען אַלע אידען און וועלכער אין נאָכדעם אַלײן געַ= האַנגען געװאָרען, ווי עס ווערט

006

הנהנגה

בּאַשױיבּען אין דעם בּיבּלישען בּוך *אסתר" { אַ פיינד פון אירען ; אַ שלעבטער מענש. קלאַפּען ה ם ן'ען, קלאַפּען מיט די פים אָדער מיט גראַגעום אין דער צייט ווען מע לייענט די געשיבטע פון המן'ען אין שוהל אום פּורים, בּיי יעדען מאָל ווען דאָס וואָרט "המן* ווערט

דעומאָנט .: המן'ס פפּלה, אַ שלעבטער אָפּשניט, אַ דורב= פאַל .

הָ'מִן-טאַש, הם. (מ. הִימְן-טאַשען, אַ געוויסער זאָרט דרייעקיגער קו= בען אָנגעפילט מיט מאָהן וועלבען מע בּאַקט אויף פּורים,

הָימֶץ-קלאַפּער , הם. (ם. הִמָו- קלאַפּערס) . אַ גראַגער אָדער אַ'ן אַנדער קלאַפּגעצײיג מיט וועלכען די קינדער קלאַפּען חמן'ען (ווז) .

הַמְצָיאָה, הוו. (ם. הַמְצָיאוֹת). שפּאַם, וויץ, שפּיצעל ; אַיינפאַל, אױיבּער= ה מ צ א ה , אובער= שפּיצעל .

הֶמֶשֶׁךְ , הם. (ם. הֲמְשֵׁׂכִים) . פאָרטזעֲצונג { פאַרבּינדונג .

הַן וֹהֶן}, הם. יא, יאפװאָרט; אִי, אויך .

הֵן נִהֶןז"צַדָק, הם. עהרענװאָרט, עהרליבעם יאפװאָרט .

הֵן ְהָוז-שָׁלֵיי, הם. מיין יאװואָרט, מיין עֶהרענװאָרט .

הֲנָאָה, הוו. (ם. הֲנָאוֹת), פאַר: געניגען, גענוס,

הִינָה, ב. אַזױ װוי.

הַנְהָנָה. הוו. (ם. הַנְהִינוֹת). פיה

הנחה

רונג, פאַרװואַלטונג ; אויפפיהרונג ; אַיינפיהרונג .

הֲנָחָה , הוו. (ט, הֲנָחוֹת), נרונד= זאַץ ; פּאַרלײכטערונג, פאַרלינדע2 רונג ; נאָכלאָזונג , אַרונטערלאָזונג, ראַבַּאט.

הַנַ"ל, אב. הַנַזיכֶּר (ט. הַנְִכָּידִים ; וו. הַנִוְכָּדָה , ם. הַנִזְכָּירוֹת) לָעִיל, א. דער אױבּענרערמאָנ: טער .

הֲנָנִי, המ. (לימווגיש), דאָס ער2 שטע װאָרט און דער גאָמען פון אַגעבּעט װאָס מע זאָנט פאַר מוסף אום ראש-השנח .

הַנְעָלָה, הוו. בּאַשוכונג .

הַנַירוֹת -הֲלְילוּ, הם. (ליטורגיש). "די דאָזיגע ליבט?, די ערשטע ווערטער און דער נאָמען פון אַ

געבּעָט=געזאַנג װאָס מע זינגט ווען מע צינדט אָן די הנוכת= ליבט .

הֵיסֵבּ 5 -בּעם , הו. דער שטוהל

אַדער געועס אױסגעבּעט טיט קי= שענם אויף וועלכען רער פּאַמי= ליען=פאָטער זיצט אָנגעלעהנט בּיים אָפּריכטען סדר .

הַסֶבָּדָה, הוו. (ט. הַסְבַּירוֹת), ער= קלערונג ,. אויסטייטשונג ,

הָסכָּם, הט. צושטימונג .

הַסְכָּימָה, הוו. (ם. הַכְכִּימוֹת). צו: שמימונג, | רעקאָטענדאַציאָן, ‏ באַם שמעטיגונג ; רעקאָמענדירענרער בּריעף .

הָסִֹפָּד , הם. (ם. הָסֶפִידִים). קלאָנ2

הפמירה

רערע , לױבּוערע נאָך אַ גע שטאָרבּענעם .

הַסֶפָּקָה , הוו, (ם. הַסְפִּיקוֹת) . אויסהאַלטונג, ערנעהרונג , פענסיע.

רִסְתַּפְיקוּת , הוו. דאָס בּאַגנוגען זיך (מיט וועניג) .

הַעָדֵר וְהָיְדֵר!-הַכִּיכוֹר, הט. פאַר- מינדערונג פוי עהרע, בּאַליידיגונג.

הַעֲוְיָה נְהַעַיָיִה}, הוו. (ם. הַעֲוִיוֹת ְהַעֲוַיוֹתן). פּאַרקדימונג (פון גע2 זיכט), גריטאַסע, מינען באַ= וועגונג.

הַעְזָה וְהְזָה! הװ. (ם. הֲעָזֹת ְהִזוֹתן) . פרעכהייט, אונפאַר: שעמטקייט ,

הֲעֵרָה, הוו מערקונג ,

הַעֲרְכָה, הו מ. הַעֲרָכוֹת). אָפּ5 שאַצונג ,. אָפּטאַקסירונג; אַ טאַקסע וועלבע די געמיינדע לעגט אַרױף אויף די מיטגלידער לויט איטלי: בענ'ס פאַרטעגען .

הַעְתָּקָה, הוז. (ט. הַעְתֵּיקוֹת). אי בּערזעצונג .

הֵיפּוךְ, הט. ועה הֵפָף.

הַפְטוֹירָה, הוו. (ם, הַפְּמוֹירוֹת). דער קאַפּיטעל פון נביאים אָרער כתובים וועלבען מע לייענט פאָר אין שוהל אום שבּת און יום"טוב און אין פאַסט-טעג גאָך דעם וי מע האָט געלייענט פון דער תורה. אַנאָמען פון דער הפטורה, אָ'ן אױפגעטראַכטער, נישט:גץ: שמויגענער נישט=געפלויגענער נאָב מען .

מ8, הַעָירוֹת) : 28

הפך

אע א

)

הֵפֶךְ {ְהֵפָרְן, הם. גענענואַץ, געַ= גענטהייל . |

הֲפַכְפֵּךְ, הם. (בּיבּליש). אַ לייכט= זיניגער ,, פאַרענדערליבער מענש.

הַפָּלֹאזְפָלָא , או. (ביבּליש) . ועכסט ואונדערבּאַר , ועָהו מערקווירדיג ,, אויסגעצייכענט גוט .

הַפְלָנָה, הוו. (ם. הַפְלָנוֹת), ‏ אי: בּערטרײבּונ ,

הַפָּינִים , או, װוי עס שיינט, װווי עס זעהט אוים, קענטיג.

הָפָיסַק , הם, (ם, הֶפְסַקִים). אונ2 טערבּרעבונג , אָפּווה, צווישענ- רוים, צווישענצייט ,

הַפְסָקָה, הוו. (ם. הַפְּסָיקוֹת). אונ= טערבּרעכונג , אָפּרוה, צווישענ= ציים , צווישענרוים , פאַסטען הפסקות, פאַסטען אַלע מאָנ= טאג און דאָנערשטאג אָדער אֵנֵ2 דערע בּאַשטימטע טעג אין דער װאָך .

הָפִיָקֶר, א. פריי, פריי פאַר אַלע= מען ; אױיסגעלאַסען , פּרינציפּלאָן, ה פ ק ר דפעטרושקע ,, פריי, אָהן אַ קאָנטואָל, "אַן דאָס לעבּען איז זים אין די וועלט ה פ קו *" (שפּוו.) ,

הָפִקַר"יוּנג,, הט, (ם, הָפְּקְר "יונ גען). אױפגעלאַסענער פּרינציפ2 לאָזער קערל.

הָפְקִירוּת , הוו. אױסגעלאַסעַנהײט, פּרינציפּלאָזיגקייט .

הִצְטַרִיכוּת , הוו. (ט. הִצְטַרִיכוּת'ען בּאַדערפענים,, נויטהווענדיגקייט .

הַצְלָחָה , הוו. (ם. הַצְלָחוֹת) .‏

8

הר-הבּית

גליק, עַרפאָלג, גערעטעניס,

הֲצָ'עֶה, הוו, (ם. הַצְּעוֹת), פאָר= שלאג, פּראיעקט .

הק', אב. הַקֵפֶן (ווו) .

הקב"ה, אב. הַקדוֹש-בִּירוּךָ-הוּא (ווו) .

הַקִ'דוּשׁ-בָּ'רוּךָ-הוּא , הם. (תלמו= דיש), דער הייליגער געבּענשט זאָל זיין זיין נאָמען, גאָט,

הַקְדמָה , הוו. (מ. הַקְדָמוֹת), פאָררעדע, פאָרװואָרט, אַיינלײטונג.

הֶקְדֶשׁ, הט. (ט. הָקְרַ'שִׁים), "היי= ליגקייט? , אַ נאַבטלאַגער פאַר בּעטלער אָדער אַ קראַנקענהויז פאַר אָרעמע ; אַ שמוציג הו . *אַ ליאַרם ווי אין אַ ה ק ד 6* (ווער.).

הָקדְשיניצע, הוו. (ם. הֶקִדְשִׁינֵי צעם). אַ נידעריגע געַמיינע פרוי.

הָקִיִדְשיניק, המ. (ם. הָקְרַשִינֵי קעם), אַ נידעריגער געטייגער מאַן.

הַקטְן, א. דער קליינער, דער ווינציגער (אַ'ן אויסדרוק פון בֹּאַ= שיידענהייט וועלבען מע שטעלט פּאַר דעם נאָמען ווען מע שרייבּט אונטער אַ בּריעף) .

הַקֵי'צוֹר, או, זעה הַקִיצוּר ,

הֲקפָה, הוו. (ם. הַקְּפוֹת), אַרום= נאַנג,, רונדמאַרש (אין שוהל אום שמחת-תורה) ; בּאָרֹג,, קרעדיט .

הַקֹצוּר, או. אין קורצען, אַלואָ, הַר., הם, בּאָרג .

הַר-הַבַּיִת, הם. (תלמודיש), דער בּאַרג אויף וועלכען דער הייליגער

הר"הזיתים

טעמפּעל (בּיי אידען פאַרצייטען) אין געשטאַנען . ַר-ַזיתִים, הם. (ביגליש). ‏ דער איילבערט?באַרג , אַ געוויסער היו= ליגער בּאַרג אין פּאַלעסטינא . הָירָג, הם. (תלמודיש) . רי שטראָף פון קעפען (בּיי אידען פאַרצייטען). הָרִגֵל, הם, געוזאָהנהײט,

הָרְ'גֵל-נַעִישֶׂהימָבַע , - (נאָכתלמו: דיש). די געװאָהנהײיט ווערט אַ נאַטור .

הַרְ'גיען, הַרִיגיענען , צא, טויטען , ערמאָרדען }{ מערדערליך שלאָגען, שלאָגען, אַווים'הרג'ען, אַרױסשלײירעון , אַרונט ער'= הונ'ען, אַהנטערשלײרעון . צו'הרג'ען, טױטען.

הָרְגָשׂ, המ. געפיהל .

הַרְנָישֶׂה , הוו. געפיהל , דאָם פיה, ען .

הִרְ'הוּר , הם. (ם. הִרְהוּדִים) , {תלמודיש). געֲדאַנק, פאַרבּאָר. גענער געדאַנק.

הַרְהוּירִים-רָ'עִים, הם. ם. (ליטור= גיש) . שלעכטץע געראַנקען .

הָירוּג, הם. (ם. הֲרוּנִים). ערמאָר. דעטער, טויטעָר קערפעַר.

הַרְוחָה , הַרְוחָה , הו. (ם. הַרְוִיחוֹת , הַרְוְיחוֹת). פאַרדינסט, פּראָפיט,

הַרְחָכֶה , הוו. בּרייטקיים, בּאַ= קוועמליכקייט, גוטע אומשטענדען.

הֲרַייאַתִּימְקוּדָישֶׁת ,‏ (ליטורגיש),

69

"דו בּיסט הייליג פאַרבּונדען", די |

השנת-אבירה

ערשטע ווערטער פון דעם שפּרוך וועלכען דער חתן זאָגט צו דער כלה ווען ער טהוט איהר אָן דעם הייראַטה=רינג .

הִירִייהוֹישֶׁךְ, הם. מ. (תלמודיש). די פיגסטערע בּערג, וייט פאַר= װאָרפענע לעגענראַרישע בערג. אוש אין די התוי-חו שך, זעהר ווייט פאַררוקט .

הֲרִי'נָה , הוו. (ם. הֲרִייגוֹת). אֵץ אויסשלאַבטונג { אַ שלאַבט, אַ אַ קריג, אַ געשלעג, אַ האַטפּערײ,

הִירִים-וּנְבִיעוֹת, הם. מ. (בּיבּליש). בּערג און טהאָלען, צװאָגען הרים-וגב עות, מאַכען גרויסע פאַרשפּרעכען ,

הרִי גִימוּ'כְְדּמְזוּמָן, (ליטורגיש), "איך בִּין גריים און פאַרטיג", די ערשטע ווערטער פון דעם שפּרוך וועלבען טע זאָגט איידער טע פאַרריכט אַ רעליגיעזע צערעטאָניע,

הָירָף-עַיִן,, הם, (תלמודיש), אַ וואונק פון אַ'ן אויג, אַ'ץ אויגענ= בּליק.

הַרְשֶׂיאָה, הוו. (ם. הַרְשָׁאוֹת), פאָלטאַבט , בּעפּאָלטעבטיגונג.

הַשְׁאֶירַת-הֲנֵיפֶשׂ, הוו, "די איבּער= בּלייבּונג פון דער ועעלע", די אונשטערבּליכקייט פון רער זעעלע.

הַשְׁבָּיעָה, הוו. (ט. הַשְׁבָּיעוֹת), (קָאַם בּאַליסטיש) . ראָם בּאַשװערען (דורך חייליגע נעֶמען און ווער= טער) אַ בּייזען גייסט אָדער אַ טייוועל .

הֲשִׁיכַת-אֲבִיידָה, הוו. (תלמודיש) . ראָם אָפּגעבּען אַ געפונענעם גע

השנגה

נענשטאַנד צוריק צו דעָם אי גענשהימער .

הַשָׂנָה, הוו. (ם. הֲשָׂגוֹת), באָ= נריף ; די פעחיגקיים צו בּאַנרי= פּען, אױיפּפּאַסונגס=קראַפט .

הַשְׁנִיחֶה,, הוו. {ם. הַשְׁנָיחוֹת). אויפזעהונג,, אױפפֿאַסונג.; געט= ליכע אויפזעהונג, פאָרזעהונג . "יעדע מערכה אין פון גאָט'ס ה שגחה" (שפו.).

הַשְׁנָחֶה-עֲלְיוֹנָה,, הוו. די אױבּער: שטע אויפועהונג, רי געטליכע פאָרזעהונג .

הַשֶׁנָ'חֶה-פָּרָיטִית, הוו. די געשליבע אויפפּאַסונג אויף איטליכען בּע= שעפענים בּאַזונדער ,

הֲשׁוֹימֵר-אָחִי"אָנ'כִי , = (בּיבּליש) . בּין איך דען דער היטער פון טיין בּרורער ?,, די ווערטער װאָס קין האָט געענטפערט ווען גאָט האָם איהם געפרענט וועגען זיין בּרודער הבל וועלבען ער האָט ערמאָרדעט.

הֲשִׁיכָינוּ, (ליטורגיש) . "קעהר אונו אום צוויק.. ,ה שיבנו נאַם זאַר|" (ווער. -- ד, ה. צוריק ! איבּערגעדרעהט דעם דייקסעל!).

השיית, אב. הַשֵׁם-יִתְכְּירֵךְ (ווז.),

הַשְׂכֵּילָה, הוו. בּילדונג , = אויפקלץ: רוג (דאָם וואָרט ווערם הױפּט= זעכליך געֲבּרויכט צו בּעצייבענען די בּאַוענונג פאַר אייראָפּייאיטע בּילדונג וואָם האָט ויך אֶננעֲהוֹי= בּען צווישען אידען אין דעם לעצטען טהייל פון דעם 518טען יאָהוהונדערם און האָט זִיך צן= ערשט אַוױסגעויוען אין דער

השקפה

אויפבּליהונג פון דער ניי-העברע= אישער ליטעראַטור),

הַשָׁילָה-סַ'פֶר, הם. (ם. הַשְׁכֶּלָה- סִפָירִים). אַ נייהעבּרעאישעס בּוך, אַ בּוֹךְ פון אַ ניט-רעליגיעזען אינ- האַלט.

הַשְׁכָּיָה, הוו. דאָס פריה אוים2 שטעהן (צום דאַוונען) .

הַשְׁלִמָה, הוו. (ם. הַשְׁלִימוֹת) . בילדונג, קענטענים.

הַשְׁלֶשָׁה, הוו. דאָט אַיינלעגעַן געלט בּיי אַ שליש (ווז.) .

הַשֵׁם וְהַשָׂם'}, הם. דער נאָמען (פון גאָט), גאָט, זעה שׁם"הַמְפוֹרֶשׁ,

הַשֵׁם והַשֶׁם! יַצְלִיי רַרְכָּיף (ם. דַרְכָּכֶם נְדַרְכֵּכֶם!). נאָט זאָל בּאַ: גליקען דיין (אַייער) וועג.

הַשֵׁם נהַשָׁם זדישְׁמָרֵינוּ, גאָט זאָל אונן בּאַהיטען .

הַשֵׁם וְהַשָׁםזיִיתְבָּדֵך, גאָט גע: בענשט זאָל ער זיין .

הַשְׂמִטָה, הוו. אַ'ן אױסלאָוונג, אַץ אױסגעלאָוענער ואַץ אָרער

װאָרט.

הַשְׁעָדָה , הוו. (ם. הַשְׁעָירוֹת). פאַרמוטהונג , יינונג , היפַאָם טהעוע .

הַשְפָּעָה , הוו. (ם. הַשְׁפָּיעוֹת). אַיינפלום, בּאַאיינפלוסונג.

הַשְׁפָּיעָה-עֲלְיוֹנָה , = הוו. (קאַבּאַ. ליסטיש) . דער אַיינפלום פוֹן אוי= בּען, די געטליכע בּאַאיינפלוסונג (אויף דער וועלם).

הַשְׁקִיפָה, הוו. (ם. הַשְׁקִפוֹת), איבערזיבט, איבּערבּליק.

השתדלות

הִשְׁמַּדילוּת, הוו. (ט. הִשְַּׁדִילוּתיען), בּאַמיהונג., חאַדאַטײיסטװװאָ.

הִשְׁתּוֹמִימוּת ,‏ הוו. ערשטוינונג פּאַרוואונדערונג .

הִשְׁהַלְישְׁלוּת , הוו. (קאַבּאַליסטיש) , די צוזאַמענקײטלונג פון בּאַנץ= בּענהייטען אָדעַר כּון אורןאַבען און

,

פאָלגען .

הַשְׂתָנָה, הוו. אורין ,

ִשְׁתֵּינוּת , הוו. (ם. הִשְׁמַינוּתיען) פּאַרעַנדערונג .

הַשְׁתִפָּיכוֹת , הוו. אויכגיסונג (פון געפיהלען) .

הִשְׁתַּכָיכו ות-הַנָ'פָשׁ , הוו. אויסני= סונג פון דער ז ועעלע, אויסגיסונג

פין געֲפיהלען ,

הִתֶבּוֹרָידוֹת , הוו. אָפּגעזוגדערטקײט ון דער וועלט, איינזאַטקײט.

הִתבּוֹנָינוות, הוו. דאָס אַרײנטראַב= טען זיך, בּאַטואַכטונג, אוים ערקזאַמקײט ,

הִתְדַבִּיקוּת , הוו. (קאַבּאַליסטיש) , דאָס בּאַהעפטען זיך (אין געדאַג= קען צו נאָט).

הִתְחַדֵשׁ, בּאַניי זיך ! (אַװױי ווינשט מען איינעם וועלכער טהוט אָן אַ ניי קלייד צום ערשטען טאָל).

הַתְחַיִי'בוּת, הוו. (מ. הִתְחַיי'בוּתִיען), פאַרפּליכטונג, פליכט .

הִתְחַכִּימוּת , הוו. דאָס קליגען זיך , שאַרפזיניגקייט ,

הַתְחֶילָה, הוו. (מ. הַתְחלוֹת). אָנ: תויבּ. *אַ נוטץ הת חלה אן אַ האַלבּע אַרבּייט* (שפוו.) . "אַ

התנגדות

שלעכטע הת חלה בּויינגט צו אַ מפלה* (שפּוו.). הַהְחִירַת-הַהֵיפָר, הוו. דאָס אָנהױ= בען שוייבּען אַ ספר-תורח; דער פּאַראַר ‏ וועלכער ווערט געמאַכט יי'ן אָנהױיבּען שרייבּען אַ ספר- תורה. הָתֵּיר , הם. (ט, הֲתֵּיירִים), ער= לױבּנים .‏ "קליינע ה ת י ר י ם בּריינגען גרויסע י-ורים? (שפַּוי. װאָרטשפּיעל פון וואָרט "יסורים" און *אסורים") . הִתִּיר"עֶסְיקְא, הם. (ם. הָתִּיר" עֶסְיק אים). די ערלױבּניס וועלבע אין געמאַבט געװאָרען פון גע= וויסע ראַבּינישע אױטאָריטעטען (מהר"ם מרוטענבּערג) צו נעהמען פּראָצענט אונטער געוויסע באַ= דינגונגען ; אַ צעטעל װואָס ווערט אויסגעמאַכט אין פאַרבּינדונג מיט אַ וועקסעל אָדער אַ בּאַמערקונג אויפ'ץ וועקסעל אַלײן וואו עַם ווערט ערקלערט אַן דער פּראָצענט ווערט גענומען לויט דער ראַבּיני= שער ערלױיבּניס, הִתְלַיהֲבוּת , צוהיצטקייט, טהוזיאַזמוס . הִתְלהָבוּתידיג, א. מיט היץ, מיט אַ בּרען, ענטהוזיאַסטיש, הַתְמָדָה, הוו. פלייס, פלייסיגקייט. הַתְמַנוּת, חוו. (ט. הַתְמַינוּתיע),

אַמט, שטעלע; דאָם אַרופועצען (איטיצען) אויף אַ'ן אַמט .

הַתְנַגָידוֹת , הוו. ‏ דאָס שטעלען זיך אַנטקעגעָן, װידערשטאַנד ,

הוו, צופלאַמטקײט, בּאַגײסטערונג, /נ=

התנצלות 79

הַתְנַצְילוֹת, הוו, {ם. הַתְנַצִילוּתיען). פאַרענטפערונג, פאַרטהיידיגונג ,

הֶתְעיְר'רוֹת , חוו, ערװאַכונג, בּאַ= נייסטערונג .

הַתְפָּעֲלוּת וְהַתְפַּעֲילוּת!, הוו. ענט. ציקונג ,. בּאַנײסטערונג,, בּאַוואונ= דעָרונג. האַפּען התפ עלות, ווערען ענטציקט . קעלבערנע הת פּ עלות, נאַרישע בּאַוואוג= דערונג .

הִתְפַּשִׁיטוּת-הַנַשִׂימִיוֹת, הוו. (קאַ= בּאַליסטיש). דאָם אױסטהאָן זיך פון אַלע קערפּערליבע און מאַטע: ריעלע אינטערעָסען .

(, חם. דער זעקסטער בּוכשטאַב פון דעם אידישען אַלף-בּית . אֶהן אַ װואָקאַל=צײבען אָדער מיט אַלץ אַנדערע װואָקאַלען אויסער חולם אָדער שורוק אױסגעשפּראָכען וי "וו" אין "וועקען"; מיט די פִּי= טעלאַך פון חולם (') אָדעו שורוק () איז ער בּלוין אַ װואָקאַל=צײבען; אין צעהלען גערעבענט אַלם 6. זעה וָאו :

וד (צוגעשטעלט אין אֶנְהוֹיבּ פון

וואָרם), און, מים.. הוצ א ה והכנסה, אײסנאַבּע און אֵייב= נאַהמע .

וַאֵדֶר וְיאָדֶר}, הם. דער זיעבּעטער

ואם תאטר מה נאכל

הַתְּקוָה, הוו. "די האָפּנונג", דער נאָמען פון אַ געוויסען ציוניסטישעֶן ליער.

הִתְקרְ'בות, הוו. פריינרליבקייט , פריינדליבע בּאַהאַנדלונג .

הַתְקְשְׁ רות ,, הוו. פאַרבּינדונג ,

הַמִּיֹרַת-נְרָירִים, הוו, (תלמודיש) , די אויפלייזונג פון אַ נדר (וו.) (דורך דעם וב אָדער דורך גע2 לעהרטע).

הַתְרָאָה, הוו. (מ. הַתְרָאוֹת). װואַרנונג ; אַ מינדליבער אָרער גע= שריבּענער אויפרוף צו ערשיינען פאַר'ן רב ,

מאָנאַט פון דעם אידישען עכּור" יאָהֶר (ווו.).

וָאו, הם. (ם. וָאוֹ'ען). דער נאָמען פון דעם זעקסטען בּוכשטאַב () פון דעם אירישען אַלף-בֵּית .

וְאֵינָנוֹ, (ביבליש).. און ער אין ניטאָ,, ער אין אַנטלאָפען .

וְאֵם-תַּאמַר, (תלמודיש) , און אויבּ דו וועסט זאָגען, אין פאַל אַז דו וועסט זאָגעי .

וְאִם תַּאימַר מַה נֹאכֵל (ביבליש ; וְכֵי תֹאמְרו מַה נֹאכל). און אויבּ דו וועסט זאָגען װאָס וועלען מיר עסען ? און װאָס וװועט זיין מים לעבּענסמיטעל ?

וארא

וְאדָא, הוו. דער נאָטען פון רער פערצעהנטער סדרה (ווו.).

וָאֶתֶםַ'נֶן, הוו. דער נאָמען פון דעָר פיגף און פיערציגסטער סדרה (ווז).

וּבָא לְצִיוֹן נויאָל וְנֹאימַר אָמֵן , (ליטורגיש) . און עס װעט קומען אויף ציון אַ דערלייזער און מיר וועלען זאָגען אָמן (ווערטער פון אַ געוויסען געבעט מיט וועלבע מען ענדיגט געוועהנליך אַ רע= ליגיעזען אָדער תלמורישען פאֶר= טראָג).

וידַאֹי, הם, נעוויסהייט , זאַך.

וְהָא רַאֲיָה, (תלמודיש). און אָט אין דער בּאַוויין.

וְהוּא יַמִ'שָׁל בָּךְ, (בּיבּליש). און ער זאָל געוועלטיגען איבּער דיר (די ווערטער וועלכע גאָט האָט נעזאָגט צו דער פווי, ווי די בּי= בּעל דערוצעהלט). *והוא- ים של-בך און װאָס זי ול טהוט זי דאָךְ? (שפּוו.) .

וְהוּא"ךַ'חום, הם. (ליטורגיש). אַ געבּעט װאָס ווערט געואָגט אַלע מאָנטאָג און דאָנערסטאג. לאַנג והוא-ורחום, דער פולער טעקסט פון דעם דאָזיגען געבּעט.

ְהַיכֹּל שָׁרִיר וַקיִָים, (תּלמודיש) . און אַלעם (װאָס שטעהט אױיבּען) אין בּאַשטעטיגט און פעסטגע= שטעלט (ווערטער מיט וועלכע מע ענדיגט אַ פאַרלאָבּונג אָרער הײיראַטה-קאָנטראַקט) .

אַ זיגערע

וְהֲשֵׂנִית, און צווייטענם.

ויאמר-רור

וְו, הם. (ם. וֶויען. זעה וְאוֹ. וַוידְאַי, הם. זעה נַדְאַי.

וְוֵייהָעַמודִים, הם. מ. (בּיבּליש, אייגענטליכע. בּאַדייטונג }; "די העקלעך פין די זיילען") , די בּוב= שטאַבּעָן "ו" ביי'ם אָנהויבּ פון יעַדען עמוד (ווז.) . (געוויסע ספרי- תורות ווערען פון שענקייט וועגען אַזױ געשריבּען אַז יעדער עמור זאָל זיך אָנפאַנגעָן מיט אַ *1*). .

וויירוֹי,, הם, {ם. ווידויַים). זעָה וִיידוי ,

וֶלֶד נולֵר}, הט. זעת וְלֶר , וָֹסָת וְוָוסְתְן, הוו. זעה וְסָת י וַוַ'עֵר, הם. זעה נַ'ער + וִוישְׁט, הט, ועה וְשָׁט,

וַותְּדֶן , אם. (ם. עַתְרָינִים). ‏ ועה וַתִירֶן '

וַותְּרָינוּת , הוו. זעָה וַתְּרְינוֹת ,

וְזֹאר!-הַבְּרָכָה , הוו. דער נאָמען פון דער פיער און פופצינסטער סררה (ווו.) .

וַיא'מַר, (בּיבּליש). *און ער האָט געזאָגט?, - אַ װאָרט מיט וועלבען עם הױיבּען זיך אָן פיעלע ואַצען פון דער בּיבּעל.

ויא מַר"דָזִד, הם. (בּיבּליש). רי ערשטע ווערטער און רער נאָטען פון אַ ביבלישען קאַפּיטעל וועל= בען מע זאָגט אַלע טאָג אין דעם מאָרגענדיגען און פאַרנאַכטינען דאַוונען ,

ויבא המן

ייבא הָימֶן, (בּיבּליש). און הסן איז נעקומען (אַ'ן אויסדרוק מיט וועלכען טע בּאַנויסט אַ ניס=נעף ווינשטע פּערזאָן) .

ַיֵבְ'רַח, הם. (בּיבּליש), "און ער איז אַנטלאָפען",, פֿאַרשווינדונג . מאַכען אַ ויבוח, אַנטלױפען; אַנטלופען מים פרעמדע געלם,

וַיִינָשׁ, הוו,. דעו נאָמען פון דער עלפטער סדרה (ווז.) ,

זִיידוֹי, הם, (ם, וִידויִים). בּאַקע= נונג פון זינד; דאָס געבּעט װאָס אַ שטערבּענדער זאָנט בּאַקענענדינ זיינע זינד. אָפּואָנען וידוי, פאַרצווייפלען, אויפנעבען יעָרע האָפּנונג, *אַן טען לעבּם אֶהן השבון שטאַוכּט מען אָהן וידוי* (שפוו.) .

ויהֵי', הם. (ם. וַיְהֵי"ס), (בּינּליש). *און עם איז געווען", אַ'ן אום2 נליק, אַ קאַטאַסטואָפע, (די באַ= דייטונג צוגעגעבּען דעם װאָרט שטאַמט פון דעם װאָס דער תלטור זאָנט אַן אַװואו עם שטעהט אין דער בּיבעל דאָס וואָרם "ויהי" דאָרם ווערט געוועהנליך דער2 צעהלמ אַין אומנליק וװאָס האָט פּאַסירט) .

וַיְהֵי' הַיוֹם, (בּיבּליש . און עם אין געווען דער טאָנ (אַ'ן אויסדווק מיט וועלכען מע הױבּט אָן אִן ערצעהלונג) ,

וַיְֹתָא, אנם. דער אינגסטער פון תסן'ם צעהן זיהן { נאַרר; מענלי= כער אָרגאַן.

ויִיחר, הם. (בּיבליש). און עו (יתרו) האָם זיך געפרעהט (ו/ע2

24

ייט

ויקרא

הענדיג משה'ם גרויסקיים), ג9= מאַבטע פאַלשע פרייד. (שטאַסט פון דעם װאָס דער תלמוד זאָגט אַן אױיף דעם װאָרט 7"יחף" שטעהען פּינטעלאַך אום אֶנצודיי= טען אַן דאָס פרעהען זיך איז ניט געווען פון האַרצען).

נַיְחִי, הו דער נאָמען פון דער צוועלפטער סדוה (ווו) .

נילך, הוו. דעו נאָטמען פון דער צוויי און פופצינסטער סדרה (ווז.).

וְַפִיתַּח אֶת פִּי הָאָ'תוֹן , (בּינּליש) . און ער (נאָט) האָט געעפענט דעם סויל פון (בּלעם'ם) עועלין (אַ ווערטעל װאָס מע זאָנט ווען אי= סיצער סישט זיך אַײין אין אַ נעשפּרעך מים אַ נאַרישער אָדער

ניטפּאַסינער בּאַטעוקוננג). זשה בִַּיעֶם, וַיצָא, הו דער נאָמען פון דער

זיעבענטער סדרה (ווו.) .

וַיִצְעֵיקו, הם. (בּיבּליש), "און זי (די אידען אין עניפּטען) האָבּען געשריען (צו נאָט)*", אַ געשריי, אַ ליאַרם .

וַיקִהֵל, הוו. דער נאָמען פון דער צוויי און צוואַנציגסטער סדרה (ווז),

ויַקִ'הַל"פְקוֹידִי, זעה סִדְרָה.

וייקֵם מֶלֶךְ חָירֶשׁ, (נּינּליש). און עס אין אױפּגעשטאַנען אַ ניילר קינינ (אין עגיפּטען) .

ַיְקִֹרָא, הם. דער נאָמען פון דעם דויטען בּוך פון חוםש (ווז.) { הוו. דער נאָמען פון דער פינף און צוואַנצינסטער סדרה (ווז.),

וירא 79

וַיָירָא, הוו,. דעו נאָמען פון רער

דריטער פדרה (ווז.).

וַישָׂב, הוו. דער נאָמען פון דער ניינטער סדרה (זוז.).

וַיִשָׁקִיהוּ , (בּיבּליש) . "און ער (עשו) האָט איהם (יעקב'ן) נעקושם*. וישקהו מיט פּינטעלאַך, פאַר= רעטהערי שע פריינדשאַפט (שטאַמט פון דעם וואָס דער תלמוד זאָגט אַן אויף דעם װאָרט "וישקהו" ישטעהען דאַריבּער פּינטעלאַך אום אָנצודייטען אַז דאָס קושען אין ניט געווען פון האַרצען) .

ותֶּן לֶף נִהְאֹמִים' מײַלי הַשְּׁיִם וּמטְמַנֵי הָאָרֶץ), הם. (בּיבּליש), "או. געבּען זאָל דיו (נאָט דעם טהוי פון הימעל און די פעטקיים פון דער ערד)", די ערשטע ווער= טער און דער נאָמען פון געוויסע פסוקים וועלבע טע זאָגט אין שבּת:צו:נאַבטײגען מעריב-געבּעם . *ויתן לך -- קיין געלט אין ניטאָ, מטל ה שמים -- נימאָ ווא צו לײיהען, ום ש ם ני ה א ר ץ -- דאָס געלט אין בּיי'ם פריץ* (שפּאַס=ליעדעל).

ַיִתְרוֹיצְצוּ, (ניבליש). און זי (די קינדער אין רכקה'ם בּויך) האָבּען זיך געראַנגעלט .

וכו', אב. וְכייי הו (ועה אונטען).

וְכוּילְהוּ (תלמודיש). און גאַנצע, און אַזױ ווייטער. וָכֵךְ נִיכַּדּ! הָיָה אוֹמַר, (תלמודיש), | און אַװי פלעגט ער (דער כֹּהן- נדזל) זאָגען (ווען ער פלענט מאַ= בען די בּלוט-שפריצונגען אויפ'ן

דאָס

וסת

סזנח אום יומ"כפור). זעה יְכךְ הָיָה מוֹנָה,

וְכף ווְכַּד! הָיָה מו'נָה, (תלטוריש). און אַװי פלעגט ער (דער כּה- נדול) צעהלען (ווען ער פלענט מאַכען די בּלוט-שפּריצונגען אוים'ן מזבּח אום יום"כּפור). *"פון וכך- היה-אוטר בּיו וכ ך - הי'ה- מונה אי אַ גרויסער אונטער= שייד* (שפּוו. -- ד. ה. פון זאָגען בּין געבּען איז וויים),

וְכֶל כַּתּ דִילִיה', (קאַבּאַליסטיש). און זיין גאַנצע קאָטפּאַניע .

וְכָירוֹת, הם. (ליטורגיש . אורשפּרינג= ליך פון אַנדערער בּאַרײטונג). דעו מענליבער אָרגאַן , |

וְלֶר וְוְלֵרן, הם. דאָם פינד (אין מו, טער ם בּויך).

ּנְתַנָה-תּוקֶף, הם. (ליטורניש). די ערשטע ווערטער און דער נאָטען פון אַ געבּעט וואָם מע זאָגט אום ראש-השנה און יוס"כפור; רער פאַרפּאַסער פון דעם דאָזינען גץ= בּעט. "געה קלאָג איהם פאַרץ ונתנה"דתוקף' (װער. - ד. ה:; קענסט קעגען איהם נאָר נים מהאָן) ,

וְנָתְינוּ, (בּיבּליש). *און זיי זאָלען גענען?. *ונתנו מאַכט צוריק אויך ונתנו?" (שפו. -- ד. ה. אַו מע טהוט אַ געפעלינקייט קען מען ערװואַרשען צוריק אַ גע= פעליגקייט) .

וֶסֶת וְוִסְתּ, הוו. די צייט, רי טאָבם נאַטליבע (ביי פרויען) , מענסמרו= אַציאָן .

ועד

יעַד, חט. (ם. וַעֲדִים). קאָטיטעט,

וַ'עַר-הַכּוֹ'לָל , הם. אַ קאָמיטעט וועלכער האָט צו זאָגען איבּער מעהרערע געטיינדען אָדער אֶרנאַ2 ניזאַציאָנען ; דער קאָמיטעט װועל= בער טהיילט אוים די נדבות װאָס ווערען געשיקט פון פאַרשיעָרענע לענדער פּאַר די אָרעטע אידען אין פּאַלעסטינא .

וַ'עַר-הַכְּלִילִי, הם. צענטראַל קאָמי= טעט.

וַ'עַד-הַכַּשִׂירוות,, הם, אַ קאָמיטעט פון רבּנים אָדער פאָרשטעהער פון דער געמיינדע װאָס פּאַסט אויף אַן דאָס פלייש וואָס די געמיינדע עסט זאָל זיין כּשו .

וְעַל-כּוּילָם, או. (ליטורגיש) . איבּער אַלעמען, און מעהר פון אַלץ, און איבּערהױיפּט .

7, דער זיבּעטער בּוכשטאַבּ פון דעם אידישען אַלף-בית ; אין צעהלען

| גערעכענט אַלם 7. זעה זַיין ,

זי אֲדֶר וְאָידֶר}, הם. דער זיבּעטער טאָג פון מאָנאַט אדר ,, דער טאָג פון טשה'ם טויט (לויט דער טראַ= דיציאָן, ‏ און אַ האַלבּער פאַסט2 מאָג).

זֹאת-חֲנְכָּה, הם. דער לעצטער טאָג פון הנובה (אין וועלבען מע לי? עַנט די פרשה וואָס הױיבּט זיך אָן

זה חליפתי זה כפרתי

וְצִדְקֹהֶך נַיצדְקתף), הם, און הון. (בּיכּליש). *און דיין גערעכטיג2 קייט", אַ פּערזאָן וועלכע מאַכט פרוטע אָנשטעלען אָדער וויל זיך אַרױסװײזען פרימער פון אַנדערע.

וִשָׁט וַוַשְׁט}, הט. שלונד .

שפּייזרעהר ,

וַשׂתִּי , אנוו. די פרוי פון דעם קי= ניג אחשורוש (וון.) וועלכע ער האָט געַלאָזט טויטען, וי די בּי2 בּעל דערצעהלט.

וְתֵי'קִין , הם, ם. *רי פרומע". אויפ2 שטעָהן ותיקין, אופשטעהן פאַרטאָג צו דאַונען .

וַתְירֶן, הם. (ם. וַתְּרָנִים). אַ פריי2 גיבּער טענש. *"אַץ אָרעמאַן אין אַ ותּרן אױף אַ פרעמדטן ביי: טעל* (שפּוו.) .

וַתְּרָינוֹת , הוו. פרייגיבּיגקייט .

מיט די וװוערטער: זאת רִנְכַּת הֲמִזְבָּחַ, דאָס איז די אַיינווייהונג

6 5 4 +

פון דעם אַלטאַר) ,

ְבִילוּן, אנם. דער נאָמען פון איינעם פון יעקב'ס צוועלף זיהן; דער שטאַם וועלכער קומט אַרױס פון זבלון .

וְבַת חָלֶב וּרְבֵשׂ', א. (בּיבּליש). פליסענדיג מיט מילך און האָניג.

זֶה חֲלֵיפָיתִי זָה כַּפְּרָיתִי, (ליטור?

זהב

ניש) . "דאָס אין אַ'ן אומבייט פאַר מיך , דאָס אין אַ'ן אויסלייזונג פַאַר מיך?,, די ערשטע ווערטער פון דעם שפּווך וועלבען מע זאָגט ווען מע שלאָגט כפּרות (וון.). זָחָב, הם. גאָלד . זֶיהֶב-טָיהוֹר, + הם. לױטעַר גאָלד , זְהוּבִים, הם. מ. גילדענם . זִיהִיר , הם. (מ. זְהִירִים). איינער וועלכער היט אֶפּ גענוי אַ רעליני=

ריינעסם גאָלד,

עעס געועץ { אַ פאָרזיכטיגער מענש.

זונ, חם. (ם. זו'גות). פּאָאר, אָם= היטען זונות, יך אפּהיטען

פון עסען און טרינקען א. א, וו.

אין ג ר אַ דע צאָהלען, אַזױ וי פון עסען צוויי בּייגעל , טרינקען

צוויי גלעזער טהיי א, א. וו, (לויט אַ געוויסע בּאַהופּטונג פון תלמו האָבּען די בּייוע גייסטער אַ גרויסע מאַכט אויף גלייכע צאָהלען).

זוּניֹתוּ, זוּנָיתִי , זוּנְתְ', הו זיין , מיין ,. דיין ווייבּ.

זוֹיהֵר, הם, דער נאָמען פון אַ געווי= סען קאַבּאַליסטישען קאָמענטאַר אויף דער תורה געשריבּען אין אַראַמעאיש, פּאַרעפענטליכט צו= ערשט אין דעם דריצעהנטמען יאָהרהונדערט און צוגעשריבּען צו דעם תּנא (ווו.) שמעון בּן יוחאי { דאָס בּוך אין די קוואַל פון וועל2 בער עם שעפען און די אוטאָרי: טעט אויף וועלבע עם בּאַציהען זיך אַלע שפּעטערע קאַבּאַליסטישע בּיבער ,

זכור ברית

זְיווֹג, הם. (ם. זְווֹנִים). פּאָאר, צו= נויפפּאָארונג { בּאַשעערטץ פּאָאר . זוֹיכָה-זיין, צש. ווערט זיין, פאַר= דינען { דערלעבען. "מאַכט רשי (ווו.) לא זוכ ה? (װאולנאַר ווערטעל. -- ד. ה. װעסט עס נים דערלעבּען צו זעהן) . זוֹל (זֶל), הם. בּילליגקייט, וועלקייט, איבּערפלוס.